ગરુડપુરાણમ્

પૂજયોત્તિલહોમૈશ્ચ એતે પૂજ્યા ગણાસ્તથા । ગણાય ગણપતયે સ્વાહા કૂષ્માણ્ડકાય ચ ॥ ૧,૧૨૯.

તિલ અને હોળીથી આ ગણોનું પૂજન કરવું. 'ગણાય, ગણપતયે સ્વાહા, કુષ્માંડકાય' એમ ઉચ્છારવું.

અમોઘોલ્કાયૈકદન્તાય ત્રિપુરાન્તકરૂપિણે । ઓં શ્યામ (વ) દન્તવિકરાલાસ્યાહવેપાય વૈ નમઃ ॥ ૧,૧૨૯.

અમોઘોલ્કા, એકદંત, ત્રિપુરવિનાશક સ્વરૂપને નમસ્કાર. 'ઓમ, શ્યામ દાંતવાળા, ભયાનક મુખવાળા, કંપતા ને નમન'.

પદ્મદંષ્ટાય સ્વાહાન્તે મુદ્રા વૈ નર્તનં ગણે । હસ્તતાલશ્ચ હસનં સૌભાગ્યાદિફલં ભવેત્ ॥ ૧,૧૨૯.

પદ્મદંષ્ટને 'સ્વાહા' કહેવું. અંતે મુદ્રા રૂપે ગણોમાં નૃત્ય કરવું. હાથ તાળી અને હાસ્યથી સૌભાગ્ય વગેરે ફળ મળે છે.

માર્ગશીર્ષે તથા શુક્લચતુર્થ્યાં પૂજયેદ્ગણ । અબ્દં પ્રાપ્નોતિ વિદ્યાશ્રીકીર્ત્યાયુઃ પુત્રસન્તતિમ્ ॥ ૧,૧૨૯.

મારગશીર્ષના શુક્લ ચતુર્થીએ ગણનું પૂજન કરવું. એક વર્ષ સુધી વિદ્યા, શ્રી, કીર્તિ, આયુષ્ય અને સંતાન મળે છે.

સોમવારે ચતુર્થ્યાં ચ સમુપોષ્યાર્ચયેદ્ગણમ્ । જપઞ્જુહ્વત્સ્મરન્વિદ્યા સ્વર્ગં નિર્વાણતાં વ્રજેત્ ॥ ૧,૧૨૯.

સોમવારે ચતુર્થીએ ઉપવાસ રાખી, ગણનું પૂજન કરવું. જપ, હોળી અને વિદ્યા સ્મરણથી સ્વર્ગ અને મોક્ષ મળે છે.

યજેચ્છુક્લચતુર્થ્યાં યઃ ખણ્ડલડ્ડુકમોદ (મણ્ડ) કૈઃ । વિઘ્નાચનેન સર્વાન્સ કામાન્સૌભાગ્યમાપ્નુયાત્ ॥ ૧,૧૨૯.

શુક્લ ચતુર્થીએ ખંડ, લાડુ અને મોદકથી પૂજન કરીને, બધા વિઘ્નો દૂર કરી, મનગમતું સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.

પુત્રાદિકં દમનકૈર્દમનાખ્યા ચતુર્થ્યપિ । આં ગણપતયે નમઃ ચતુર્થ્યન્તં યજેદ્ગણમ્ ॥ ૧,૧૨૯.

પુત્રાદિ માટે દમનકથી, દમનક નામની ચતુર્થીએ, 'ઓમ ગણપતયે નમઃ' કહી, ચતુર્થી પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી ગણનું પૂજન કરવું.

માસે તુ યસ્મિન્કસ્મિંશ્ચિજ્જુહુયાદ્વા જપેત્સ્મરેત્ । સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ સર્વવિઘ્નવિનાશનમ્ ॥ ૧,૧૨૯.

જે મહિને પણ કોઈ યજ્ઞ કરે, જપ કરે કે સ્મરણ કરે, તેને બધા ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે અને બધા અવરોધો દૂર થાય છે.

વિનાયકં મૂર્તિકાદ્યં યજેદેભિશ્ચ નામભિઃ । સોઽપિ સદ્ગતિમાપ્નોતિ સ્વર્ગમોક્ષસુખાનિ ચ ॥ ૧,૧૨૯.

જો કોઈ વિઘ્નહર્તા ગણેશજીનું આ નામોથી પૂજન કરે, તો તે પણ ઉત્તમ ગતિ, સ્વર્ગ અને મોક્ષના સુખને પામે છે.

ગણપૂજ્યો વક્રતુણ્ડ એકદંષ્ટ્રી ત્રિયમ્બકઃ । નીલગ્રીવો લમ્બોદરો વિકટો વિઘ્નરાજકઃ ॥ ૧,૧૨૯.

ગણપુજ્ય, વક્રતુંડ, એકદંતી, ત્ર્યંબક, નીલગળો, લંબોદર, વિકટ અને વિઘ્નરાજ—

ધૂમ્રવર્ણો ભાલચન્દ્રો દશમસ્ત વિનાયકઃ । ગણપતિર્હસ્તિમુખો દ્વાદશારે યજેદ્ગણમ્ ॥ ૧,૧૨૯.

ધૂમ્રવર્ણ, ભાલચંદ્ર, દસમો વિનાયક, ગણપતિ, હસ્તિમુખ—આ બધા બાર રૂપે ગણોની પૂજા કરવી જોઈએ.

પૃથક્સમસ્તં મેધાવી સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્ । શ્રાવણે ચાશ્વિને ભાદ્રે પઞ્ચમ્યાં કાત્તિક શુભે ॥ ૧,૧૨૯.

બુદ્ધિશાળી વ્યક્તિએ આ બધા નામો અલગથી કે એકસાથે લે, તો તેને સર્વ ઇચ્છાઓ મળે છે; ખાસ કરીને શ્રાવણ, આશ્વિન, ભાદરવો અને કારતકના શુભ પંચમી દિવસે.

વાસુકિસ્તક્ષકશ્ચૈવ કાલીયો મણિભદ્રકઃ । ઐરાવતો ધૃતરાષ્ટઃ કર્કોટકધનઞ્જયૌ ॥ ૧,૧૨૯.

વાસુકિ, તક્ષક, કાળિય, મણિભદ્ર, ઐરાવત, ધૃતરાષ્ટ્ર, કર્કોટક અને ધનંજય—

ઘૃતાદ્યૈઃ સ્નાપિતા હ્યેતે આયુરારોગ્યસમ્પદઃ । અનન્તં વાસુકિં શઙ્ખં પદ્મં કમ્બલમેવ ચ ॥ ૧,૧૨૯.

ઘી વગેરેથી અભિષેક કરવાથી આ સર્વે દીર્ઘ આયુષ્ય, આરોગ્ય અને સમૃદ્ધિ આપે છે: અનંત, વાસુકિ, શંખ, પદ્મ અને કંબલ પણ.

તથા કર્કાટકં નાગં ધૃતરાષ્ટ્રં ચ શઙ્ખકમ્ । કાલીયં તક્ષકં ચૈવ પિઙ્ગલં માસિમાસિ ચ ॥ ૧,૧૨૯.

તે જ રીતે, કર્કાટક, નાગ, ધૃતરાષ્ટ્ર, શંખક, કાળિય, તક્ષક અને પિંગલ—દરેક મહિને.

યજેદ્ભાદ્રસિતે નાગાનષ્ટૌ મુક્તિં દિવં વ્રજેત્ । દ્વારસ્યોભયતો લેખ્યાઃ શ્રાવણે તુ સિતે યજેત્ ॥ ૧,૧૨૯.

ભાદરવામાં કૃષ્ણપક્ષે આઠ નાગોની પૂજા કરવાથી મોક્ષ અને સ્વર્ગ મળે છે; દ્વારના બન્ને બાજુ તેમનાં ચિત્ર દોરવા અને શ્રાવણમાં શુક્લપક્ષે તેમની પૂજા કરવી.

પઞ્ચમ્યાં પૂજયેન્નાગાનનન્તાન્દ્યાન્મહોરગાન્ । ક્ષીરં સર્પિશ્ચ નૈવેદ્યં દેયં સર્વવિષાપહમ્ । નાગા અભયહસ્તાશ્ચ દષ્ટોદ્ધારાતુ પઞ્ચમી ॥ ૧,૧૨૯.

પંચમીના દિવસે અનંત અને મહાનાગોની પૂજા કરવી, દૂધ અને ઘીનો ભોગ ચઢાવવો, જે સર્વ વિષ દૂર કરે છે; નાગો અભયમુદ્રામાં દર્શાવાય છે અને પંચમી દિન સર્પદંશથી બચાવે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૩૦ બ્રહ્મોવાચ । એવં ભાદ્રપદે માસિ કાર્તિકેયં પ્રપૂયેત્ । સ્નાનદાનાદિકં સર્વમસ્યામક્ષય્યમુચ્યતે ॥ ૧,૧૩૦.

બ્રહ્માજીએ કહ્યું: આ રીતે ભાદરવામાં ખાસ કરીને કાર્તિકેયની પૂજા કરવી; એ સમયે કરેલું સ્નાન, દાન વગેરે સર્વે અક્ષય ગણાય છે.

સપ્તમ્યાં પ્રાશયેચ્ચપિ ભોજ્યં વિપ્રાન્રવિં યજેત્ । ઓં ખખોલ્કાયમૃતત્વં (તન્તં) પ્રિયસઙ્ગમો ભવ સદ સ્વાહા ॥ ૧,૧૩૦.

સપ્તમીના દિવસે બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું અને સૂર્યદેવની પૂજા કરવી; 'ૐ ખખોલ્કાય અમરત્વ, હંમેશાં પ્રિય મિલન રહે, સ્વાહા' એવું ઉચ્ચારવું.

અષ્ટમ્યાં પારણં કુર્યાન્મરીચં પ્રાશ્ય સ્વર્ગભાક્ સપ્તમ્યાં નિયતઃ સ્નાત્વા પૂજયિત્વા દિવાકરમ્ ॥ ૧,૧૩૦.

અષ્ટમીના દિવસે મરીચ ખાઈ ઉપવાસ તોડવો, જેથી સ્વર્ગ પ્રાપ્ત થાય છે; સપ્તમીના દિવસે નિયમપૂર્વક સ્નાન કરીને સૂર્યદેવની પૂજા કરવી.

દદ્યાત્ફલાનિ વિપ્રેભ્યો માર્તણ્ડઃ પ્રીયતામિતિ । ખર્જૂરં નારિકેલં વા પ્રાશયેન્માતુલુઙ્ગકમ્ ॥ ૧,૧૩૦.

બ્રાહ્મણોને ફળ આપવું અને કહેવું કે 'માર્તંડ પ્રસન્ન થાય'; ખજુર, નાળિયેર કે બારમાસી પણ ખાઈ શકાય.

સર્વે ભવન્તુ સફલા મમ કામાઃ સમન્તતઃ । (ઇતિ ફલસપ્તમી) સંપૂજ્ય દેવં સપ્તમ્યાં પાયસેનાથ ભોજયેત્ ॥ ૧,૧૩૦.

મારી સર્વ ઇચ્છાઓ સર્વત્ર ફળદાયી થાય—આ રીતે ફળસપ્તમી મનાવાય છે; દેવની પૂજા કર્યા પછી, સપ્તમીના દિવસે પાયસથી ભોજન કરાવવું.

વિપ્રાંશ્ચ દક્ષિણાં દત્ત્વા સ્વયં ચાથ પયઃ પિબેત્ । ભક્ષ્યં ચોષ્યં તથા લેહ્યં ઓદનં ચેતિ કીર્તિતમ્ ॥ ૧,૧૩૦.

બ્રાહ્મણોને દક્ષિણ આપ્યા પછી પોતે દૂધ પીવું; ખાવાનું, ચૂસવાનું, ચાટવાનું અને ભાત પણ લેવાય છે.

ધનપુત્રાદિકામસ્તુ ત્યજેદેતદનોદનઃ વાય્વાશી વિજયેત્ક્ષુચ્ચ કુર્યાદ્વિજયસપ્તમીમ્ । અદ્યાદર્કં ચ કામેચ્છુરુપવાસે તરેન્મદમ્ ॥ ૧,૧૩૦.

ધન, સંતાન વગેરેની ઇચ્છા છોડી દેવી અને ભાત ટાળવો; જે હવા ખાય છે તે ભૂખને જીતે છે અને વિજયસપ્તમીનું વ્રત કરે; ઇચ્છા હોય તો ઉપવાસે અર્ક ખાઈ ગર્વ દમન કરવો.

ગોધૂમમાષયવષષ્ટિકકાંસ્યપાત્રં પાષાણપિષ્ટમધુમૈષુનમદ્યમાંસમ્ । અભ્યઞ્જનાઞ્જનતિલાંશ્ચ વિવર્જયેદ્યઃ તસ્યેષિતં ભવતિ સપ્તસુ સપ્તમીષુ ॥ ૧,૧૩૦.

ગહૂં, ઉડદ, જૌ, શષ્ટીક, કાંસ્યપાત્ર, પથ્થર પર પીસેલું લોટ, મધ, માછલી, દારૂ, તેલ, કાજળ અને તલ છોડવા—જે આ બધું ટાળી સાત સપ્તમી કરે, તેને ઈચ્છિત ફળ મળે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૩૧ બ્રહ્મોવાચ । બ્રહ્મન્ ભાદ્રપદે માસિ શુક્લાષ્ટમ્યામુપોષિતઃ । દૂર્વાં સૌરીં ગણેશં ચ ફલપુષ્પૈઃ શિવં યજેત્ ॥ ૧,૧૩૧.

બ્રહ્માએ કહ્યું: હે બ્રાહ્મણ, ભાદરવા મહિનામાં, શુક્લપક્ષની અષ્ટમીના દિવસે ઉપવાસ રાખીને, દુર્વા ઘાસ, સૂર્ય અને ગણેશજીની પૂજા કરવી જોઈએ અને શિવજીને ફળ અને ફૂલો અર્પણ કરવા જોઈએ.

ફલવ્રીહ્યાદિભિઃ સર્વૈઃ શમ્ભવેનમઃ શિવાય ચ । ત્વં દૂર્વેઽમૃતજન્માસિ હ્યષ્ટમી સર્વકામભાક્ ॥ ૧,૧૩૧.

ફળ, ભાત અને અન્ય ભોજનથી શંભુને 'શિવને નમસ્કાર' કહીને પૂજવું. દુર્વે, તું અમૃતથી જન્મેલી છે; અષ્ટમી સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરતી છે.

અનગ્નિપક્વમશ્નીયાન્મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યયા । (ઇતિ દૂર્વાષ્ટમીવ્રતમ્) । કૃષ્ણાષ્ટમ્યાં ચ રોહિણ્યામર્ધરાત્રેઽર્ચનં હરેઃ ॥ ૧,૧૩૧.

જે ભોજન અગ્નિ વિના પાકેલું હોય તે જમવું, તો બ્રાહ્મણહત્યાનો પાપ દૂર થાય છે. (આ દુર્વા અષ્ટમીનું વ્રત છે.) કૃષ્ણપક્ષની અષ્ટમી અને રોહિણી નક્ષત્રમાં, મધ્યરાત્રે હરિની પૂજા કરવી.

કાર્યા વિદ્ધાપિ સપ્તમ્યા હન્તિ પાપં ત્રિજન્મનઃ । ઉપોષિતોઽર્ચયેન્મન્ત્રૈસ્તિથિ ભાન્તે ચ પારણમ્ ॥ ૧,૧૩૧.

જો અષ્ટમી સપ્તમી સાથે જોડાયેલી હોય, તો પણ આ વ્રત ત્રણ જન્મના પાપો નાશ કરે છે. ઉપવાસ કર્યા પછી, મંત્રોથી પૂજા કરવી અને તિથિ દેખાય ત્યારે ઉપવાસ તોડવો.