ગરુડપુરાણમ્

ઉમાંશિવં હુતાશં ચ તૃતીયાયાં ચ પૂજયેત્ । હવિષ્યમન્ન નૈવેદ્ય દેય દમનકં તથા ॥ ૧,૧૨૯.

ત્રીજા દિવસે ઉમા, શિવ અને અગ્નિની પૂજા કરવી. પકાવેલું ભોજન અને દમનકનું નૈવેદ્ય પણ અર્પણ કરવું.

ચૈત્રાદૌ ફલમાપ્નોતિ ઉમયા મે પ્રભાષિતમ્ । ફાલ્ગુનાદિતૃતીયાયાં લવણં યસ્તુ વર્જયેત્ ॥ ૧,૧૨૯.

ચૈત્ર માસની શરૂઆતમાં ઉમાએ જે ફળ કહ્યું છે, તે મળે છે. ફાગણથી તૃતીયાના દિવસે જે લવણ ટાળી લે છે—

સમાપ્તે શયનં દદ્યાદ્ગૃહં ચોપસ્કરાન્વિતમ્ । સંપૂજ્ય વિપ્રમિથનં ભવાની પ્રીયતામિતિ ॥ ૧,૧૨૯.

વ્રત પૂર્ણ થાય ત્યારે પથારી અને વાસણવાળું ઘર બ્રાહ્મણ dampatિને આપવું. 'ભવાણી પ્રસન્ન થાય' એમ કહીએ.

ગૌરીલોકે વસેન્નિત્યં સૌભાગ્યકરમુત્તમમ્ । ગૌરી કાલી ઉમા ભદ્રા દુર્ગા કાન્તિઃ સરસ્વતી ॥ ૧,૧૨૯.

એમને ગૌરીલોકમાં સદા રહેવાની અને સર્વોત્તમ સૌભાગ્ય મળવાની પ્રાપ્તિ થાય છે. ગૌરી, કાળી, ઉમા, ભદ્રા, દુર્ગા, કાંતિ, સરસ્વતી—

મઙ્ગલા વૈષ્ણવી લક્ષ્મીઃ શિવા નારાયણી ક્રમાત્ । માર્ગેતૃતીયામારભ્ય અવિયોગાદિમાપ્નુયાત્ ॥ ૧,૧૨૯.

મંગલા, વૈષ્ણવી, લક્ષ્મી, શિવા, નારાયણી એમ ક્રમશઃ; ચંદ્રમાર્ગની તૃતીયાથી વિયોગ વગેરે દુઃખો દૂર થાય છે અને શુભ ફળ મળે છે.

ચતુર્થ્યાં સિતમાઘાદૌ નિરાહારો વ્રતાન્વિતઃ । દત્ત્વા તિલાંસ્તુ વિપ્રાય સ્વયં ભુઙ્ક્તે તિલોદકમ્ ॥ ૧,૧૨૯.

શુક્લ ચતુર્થી, માઘના આરંભે, ઉપવાસ અને વ્રત રાખીને, તિલ બ્રાહ્મણને આપી, પોતે તિલનું પાણી પીવું.

વર્ષદ્વયે સમાપ્તિશ્ચ નિર્વિઘ્નાદિં સમાપ્નુયાત્ । ગઃ સ્વાહા મૂલમન્ત્રોઽયં પ્રણવેન સમન્વિતઃ ॥ ૧,૧૨૯.

બે વર્ષમાં વ્રત પૂર્ણ થાય છે અને વિઘ્નરહિત સિદ્ધિ મળે છે. 'ગઃ સ્વાહા' એ મૂળ મંત્ર છે, જેમાં પ્રણવ પણ જોડાય છે.

ગ્લૈં ગ્લાંહૃદયે ગાં ગીં હૂં હ્રીં હ્રીં શિરઃ શિખા । ગૂં વર્મ ગોં ચ ગૈં નેત્રં ગોં ચ આવાહનાદિષુ ॥ ૧,૧૨૯.

'ગ્લૈં ગ્લાં' હૃદય માટે, 'ગાં ગીં હૂં હ્રીં હ્રીં' મસ્તક અને શિખા માટે; 'ગૂં' કવચ માટે, 'ગોં' નેત્ર માટે, 'ગૈં' નેત્ર માટે, 'ગોં' આવાહન વગેરે માટે.

આગચ્છોલ્કાય ગનન્ધોલ્કઃ પુષ્પોલ્કો ધૂપકોલ્કકઃ । દીપોલ્કાય મહોલ્કાય બલિશ્ચાથ વિસ (માર્) જનમ્ ॥ ૧,૧૨૯.

આવાહન માટે 'ઓલ્કાય', સમૂહ માટે 'ગણંદોલ્ક', ફૂલ માટે 'પુષ્પોલ્ક', ધૂપ માટે 'ધૂપકોલ્કક', દીવા માટે 'દીપોલ્કાય', મહાબલિ માટે 'મહોલ્કાય', બલિ અને વિઘ્ન નિવારણ માટે.

સિદેધોલ્કાય ચ ગાયત્ત્રી (ત્ર) ન્યાસોંગુષ્ઠાદિરીરિતઃ । ઓં મહાકર્ણાય વિદ્મહેવક્રતુણ્ડાય ધીમહિતન્નો દન્તિઃ પ્રચોદયાત્ ॥ ૧,૧૨૯.

સિદ્ધિ માટે 'સિદ્દોલ્કાય', ગાયત્રી માટે અંગન્યાસ અંગૂઠાથી આરંભે કરવો. 'ઓમ, મહાકર્ણવાળા, વક્રતુંડનું ધ્યાન કરીએ, દંતિ અમને પ્રેરણા આપે'.

પૂજયોત્તિલહોમૈશ્ચ એતે પૂજ્યા ગણાસ્તથા । ગણાય ગણપતયે સ્વાહા કૂષ્માણ્ડકાય ચ ॥ ૧,૧૨૯.

તિલ અને હોળીથી આ ગણોનું પૂજન કરવું. 'ગણાય, ગણપતયે સ્વાહા, કુષ્માંડકાય' એમ ઉચ્છારવું.

અમોઘોલ્કાયૈકદન્તાય ત્રિપુરાન્તકરૂપિણે । ઓં શ્યામ (વ) દન્તવિકરાલાસ્યાહવેપાય વૈ નમઃ ॥ ૧,૧૨૯.

અમોઘોલ્કા, એકદંત, ત્રિપુરવિનાશક સ્વરૂપને નમસ્કાર. 'ઓમ, શ્યામ દાંતવાળા, ભયાનક મુખવાળા, કંપતા ને નમન'.

પદ્મદંષ્ટાય સ્વાહાન્તે મુદ્રા વૈ નર્તનં ગણે । હસ્તતાલશ્ચ હસનં સૌભાગ્યાદિફલં ભવેત્ ॥ ૧,૧૨૯.

પદ્મદંષ્ટને 'સ્વાહા' કહેવું. અંતે મુદ્રા રૂપે ગણોમાં નૃત્ય કરવું. હાથ તાળી અને હાસ્યથી સૌભાગ્ય વગેરે ફળ મળે છે.

માર્ગશીર્ષે તથા શુક્લચતુર્થ્યાં પૂજયેદ્ગણ । અબ્દં પ્રાપ્નોતિ વિદ્યાશ્રીકીર્ત્યાયુઃ પુત્રસન્તતિમ્ ॥ ૧,૧૨૯.

મારગશીર્ષના શુક્લ ચતુર્થીએ ગણનું પૂજન કરવું. એક વર્ષ સુધી વિદ્યા, શ્રી, કીર્તિ, આયુષ્ય અને સંતાન મળે છે.

સોમવારે ચતુર્થ્યાં ચ સમુપોષ્યાર્ચયેદ્ગણમ્ । જપઞ્જુહ્વત્સ્મરન્વિદ્યા સ્વર્ગં નિર્વાણતાં વ્રજેત્ ॥ ૧,૧૨૯.

સોમવારે ચતુર્થીએ ઉપવાસ રાખી, ગણનું પૂજન કરવું. જપ, હોળી અને વિદ્યા સ્મરણથી સ્વર્ગ અને મોક્ષ મળે છે.

યજેચ્છુક્લચતુર્થ્યાં યઃ ખણ્ડલડ્ડુકમોદ (મણ્ડ) કૈઃ । વિઘ્નાચનેન સર્વાન્સ કામાન્સૌભાગ્યમાપ્નુયાત્ ॥ ૧,૧૨૯.

શુક્લ ચતુર્થીએ ખંડ, લાડુ અને મોદકથી પૂજન કરીને, બધા વિઘ્નો દૂર કરી, મનગમતું સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.

પુત્રાદિકં દમનકૈર્દમનાખ્યા ચતુર્થ્યપિ । આં ગણપતયે નમઃ ચતુર્થ્યન્તં યજેદ્ગણમ્ ॥ ૧,૧૨૯.

પુત્રાદિ માટે દમનકથી, દમનક નામની ચતુર્થીએ, 'ઓમ ગણપતયે નમઃ' કહી, ચતુર્થી પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી ગણનું પૂજન કરવું.

માસે તુ યસ્મિન્કસ્મિંશ્ચિજ્જુહુયાદ્વા જપેત્સ્મરેત્ । સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ સર્વવિઘ્નવિનાશનમ્ ॥ ૧,૧૨૯.

જે મહિને પણ કોઈ યજ્ઞ કરે, જપ કરે કે સ્મરણ કરે, તેને બધા ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે અને બધા અવરોધો દૂર થાય છે.

વિનાયકં મૂર્તિકાદ્યં યજેદેભિશ્ચ નામભિઃ । સોઽપિ સદ્ગતિમાપ્નોતિ સ્વર્ગમોક્ષસુખાનિ ચ ॥ ૧,૧૨૯.

જો કોઈ વિઘ્નહર્તા ગણેશજીનું આ નામોથી પૂજન કરે, તો તે પણ ઉત્તમ ગતિ, સ્વર્ગ અને મોક્ષના સુખને પામે છે.

ગણપૂજ્યો વક્રતુણ્ડ એકદંષ્ટ્રી ત્રિયમ્બકઃ । નીલગ્રીવો લમ્બોદરો વિકટો વિઘ્નરાજકઃ ॥ ૧,૧૨૯.

ગણપુજ્ય, વક્રતુંડ, એકદંતી, ત્ર્યંબક, નીલગળો, લંબોદર, વિકટ અને વિઘ્નરાજ—

ધૂમ્રવર્ણો ભાલચન્દ્રો દશમસ્ત વિનાયકઃ । ગણપતિર્હસ્તિમુખો દ્વાદશારે યજેદ્ગણમ્ ॥ ૧,૧૨૯.

ધૂમ્રવર્ણ, ભાલચંદ્ર, દસમો વિનાયક, ગણપતિ, હસ્તિમુખ—આ બધા બાર રૂપે ગણોની પૂજા કરવી જોઈએ.

પૃથક્સમસ્તં મેધાવી સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્ । શ્રાવણે ચાશ્વિને ભાદ્રે પઞ્ચમ્યાં કાત્તિક શુભે ॥ ૧,૧૨૯.

બુદ્ધિશાળી વ્યક્તિએ આ બધા નામો અલગથી કે એકસાથે લે, તો તેને સર્વ ઇચ્છાઓ મળે છે; ખાસ કરીને શ્રાવણ, આશ્વિન, ભાદરવો અને કારતકના શુભ પંચમી દિવસે.

વાસુકિસ્તક્ષકશ્ચૈવ કાલીયો મણિભદ્રકઃ । ઐરાવતો ધૃતરાષ્ટઃ કર્કોટકધનઞ્જયૌ ॥ ૧,૧૨૯.

વાસુકિ, તક્ષક, કાળિય, મણિભદ્ર, ઐરાવત, ધૃતરાષ્ટ્ર, કર્કોટક અને ધનંજય—

ઘૃતાદ્યૈઃ સ્નાપિતા હ્યેતે આયુરારોગ્યસમ્પદઃ । અનન્તં વાસુકિં શઙ્ખં પદ્મં કમ્બલમેવ ચ ॥ ૧,૧૨૯.

ઘી વગેરેથી અભિષેક કરવાથી આ સર્વે દીર્ઘ આયુષ્ય, આરોગ્ય અને સમૃદ્ધિ આપે છે: અનંત, વાસુકિ, શંખ, પદ્મ અને કંબલ પણ.

તથા કર્કાટકં નાગં ધૃતરાષ્ટ્રં ચ શઙ્ખકમ્ । કાલીયં તક્ષકં ચૈવ પિઙ્ગલં માસિમાસિ ચ ॥ ૧,૧૨૯.

તે જ રીતે, કર્કાટક, નાગ, ધૃતરાષ્ટ્ર, શંખક, કાળિય, તક્ષક અને પિંગલ—દરેક મહિને.

યજેદ્ભાદ્રસિતે નાગાનષ્ટૌ મુક્તિં દિવં વ્રજેત્ । દ્વારસ્યોભયતો લેખ્યાઃ શ્રાવણે તુ સિતે યજેત્ ॥ ૧,૧૨૯.

ભાદરવામાં કૃષ્ણપક્ષે આઠ નાગોની પૂજા કરવાથી મોક્ષ અને સ્વર્ગ મળે છે; દ્વારના બન્ને બાજુ તેમનાં ચિત્ર દોરવા અને શ્રાવણમાં શુક્લપક્ષે તેમની પૂજા કરવી.

પઞ્ચમ્યાં પૂજયેન્નાગાનનન્તાન્દ્યાન્મહોરગાન્ । ક્ષીરં સર્પિશ્ચ નૈવેદ્યં દેયં સર્વવિષાપહમ્ । નાગા અભયહસ્તાશ્ચ દષ્ટોદ્ધારાતુ પઞ્ચમી ॥ ૧,૧૨૯.

પંચમીના દિવસે અનંત અને મહાનાગોની પૂજા કરવી, દૂધ અને ઘીનો ભોગ ચઢાવવો, જે સર્વ વિષ દૂર કરે છે; નાગો અભયમુદ્રામાં દર્શાવાય છે અને પંચમી દિન સર્પદંશથી બચાવે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૩૦ બ્રહ્મોવાચ । એવં ભાદ્રપદે માસિ કાર્તિકેયં પ્રપૂયેત્ । સ્નાનદાનાદિકં સર્વમસ્યામક્ષય્યમુચ્યતે ॥ ૧,૧૩૦.

બ્રહ્માજીએ કહ્યું: આ રીતે ભાદરવામાં ખાસ કરીને કાર્તિકેયની પૂજા કરવી; એ સમયે કરેલું સ્નાન, દાન વગેરે સર્વે અક્ષય ગણાય છે.

સપ્તમ્યાં પ્રાશયેચ્ચપિ ભોજ્યં વિપ્રાન્રવિં યજેત્ । ઓં ખખોલ્કાયમૃતત્વં (તન્તં) પ્રિયસઙ્ગમો ભવ સદ સ્વાહા ॥ ૧,૧૩૦.

સપ્તમીના દિવસે બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું અને સૂર્યદેવની પૂજા કરવી; 'ૐ ખખોલ્કાય અમરત્વ, હંમેશાં પ્રિય મિલન રહે, સ્વાહા' એવું ઉચ્ચારવું.