ગરુડપુરાણમ્

દ્વારશ્રિયં ચ દણ્ડં ચ પ્રચણ્ડં વાસ્તુપૂરુષમ્ । મધ્યે ચાધારશક્તિં ચ કૂર્મં ચાનન્તમર્ચયેત્ ॥ ૧,૧૨૬.

દ્વાર પાસે શ્રી, દંડ અને પ્રચંડ વાસ્તુપુરુષની પૂજા કરવી; મધ્યમાં આધારશક્તિ, કચ્છપ અને અનંતની આરાધના કરવી.

ભૂમિં ધર્મં તથા જ્ઞાનં વૈરગ્યૈશ્વર્યમેવ ચ । અધર્માદીંશ્ચ ચતુરઃ કન્દં નાલં ચ પઙ્કજમ્ ॥ ૧,૧૨૬.

પૃથ્વી, ધર્મ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને ઐશ્વર્યની પૂજા કરવી; અધર્મ અને બીજા ત્રણ મૂળો, કમળની ડાળી અને કમળની પૂજા કરવી.

કર્ણિકાં કેસરં સત્ત્વં રાજસં તામસં ગુણમ્ । સુર્યાદિમણ્ડલાન્યેવ વિમલાદ્યાશ્ચ શક્તયઃ ॥ ૧,૧૨૬.

કમળની કર્ણિકા, કેસર, સત્વ, રજ અને તમ ગુણોની પૂજા કરવી; સૂર્યાદિ મંડળો અને નિર્મળ વગેરે શક્તિઓની પણ આરાધના કરવી.

દુર્ગાં ગણં સરસ્વતીં ક્ષેત્રપાલં ચ કોણકે । આસનં મૂર્તિમભ્યર્ચ્ય વાસુદેવં બલં સ્મરન્ ॥ ૧,૧૨૬.

દુર્ગા, ગણો, સરસ્વતી અને ખૂણામાં ક્ષેત્રપાલની પૂજા કરવી; આસન અને મૂર્તિનું પૂજન કરીને, વાસુદેવના બળને સ્મરણ કરવું.

અનિરુદ્ધં મહાત્માનં નારાયણમથાર્ચયેત્ । હૃદયાદીનિ ચાઙ્ગાનિ શઙ્ખાદીન્યાયુધાનિ ચ ॥ ૧,૧૨૬.

અનિરુદ્ધ મહાત્મા અને નારાયણની પૂજા કરવી; હૃદય વગેરે અંગો અને શંખાદિ શસ્ત્રોની પણ આરાધના કરવી.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૨૭ બ્રહ્મોવાચ । માઘમાસે શુક્લપક્ષે સૂર્યર્ક્ષેણ યુતા પુરા । એકાદશી તથા ચૈકા ભીમેન સમુપોષિતા ॥ ૧,૧૨૭.

બ્રહ્માએ કહ્યું: માઘ માસના શુક્લપક્ષમાં, જ્યારે સૂર્યના નક્ષત્ર સાથે હોય, ત્યારે એક વખત ભીમએ અગિયારસનું વ્રત રાખ્યું હતું.

આશ્ચર્ય તુ વ્રતં કૃત્વા પિતૄણામનૃણોઽભવત્ । ભીમદ્વાદશી વિખ્યાતા પ્રાણિનાં પુણ્યવર્ધિની ॥ ૧,૧૨૭.

આ અદ્ભુત વ્રત કરીને, તે પિતૃઋણમાંથી મુક્ત થયો; ભીમ દ્વાદશી નામે જાણીતી આ તિથી સર્વ જીવના પુણ્યમાં વધારો કરે છે.

નક્ષત્રેણ વિનાપ્યેષા બ્રહ્મહત્યાદિ નાશયેત્ । વિનિહન્તિ મહાપાપં કુનૃપો વિષયં યથા ॥ ૧,૧૨૭.

નક્ષત્ર ન હોય તો પણ, આ તિથી બ્રાહ્મણહત્યા જેવા મહાપાપોનો નાશ કરે છે; જેમ દુષ્ટ રાજા પોતાનું રાજ્ય નષ્ટ કરે છે, એમ મોટા પાપો દૂર થાય છે.

કુપુત્ત્રસ્તુ કુલં યદ્વત્કુભાર્યા ચ પતિં યથા । અધર્મં ચ યથા ધર્મઃ કુમન્ત્રી ચ યથા નૃપમ્ ॥ ૧,૧૨૭.

જેમ દુષ્ટ પુત્ર કુળને, કુપત્ની પતિને, અધર્મ ધર્મને અને ખોટો મંત્રી રાજાને બગાડે છે, તેમ...

અજ્ઞાનેન યથા જ્ઞાનં શૌચમાશૌચકં યથા । અશ્રદ્ધયા યથા શ્રદ્ધા સત્યઞ્ચૈવાનૃતૈર્યથા ॥ ૧,૧૨૭.

જેમ અજ્ઞાન જ્ઞાનને, અશુદ્ધિ શુદ્ધિને, અશ્રદ્ધા શ્રદ્ધાને અને અસત્ય સત્યને નષ્ટ કરે છે, તેમ...

હિમં યથોષ્ણમાહન્યાદનર્થં ચાર્થસંચયઃ । યથા પ્રકીર્તનાદ્દાનં તપો વૈ વિસ્મયાદ્યથા ॥ ૧,૧૨૭.

જેમ ઠંડીને ઉષ્ણતા, અનર્થને ધનસંચય, દાનને પ્રસિદ્ધિ અને તપને આશ્ચર્ય નષ્ટ કરે છે, તેમ...

અશિક્ષયા યથા પુત્રો ગાવો દૂરગતૈર્યથા । ક્રોધેન ચ યથા શાન્તિર્યથા વિત્તમવર્દ્ધનાત્ ॥ ૧,૧૨૭.

જેમ શિક્ષણના અભાવે પુત્ર, દૂર જતા ગાયો, ક્રોધથી શાંતિ અને વધારાની કમીથી ધન નષ્ટ થાય છે, તેમ...

જ્ઞાનેનૈવ યથા વિદ્યા નિષ્કામેન યથા ફલમ્ । તથૈવ પાપનાશાય પ્રોક્તેયં દ્વાદશી શુભા ॥ ૧,૧૨૭.

જેમ જ્ઞાનથી વિદ્યા, નિષ્કામતાથી ફળ મળે છે, તેમ પાપના નાશ માટે આ શુભ દ્વાદશી કહેવામાં આવી છે.

બ્રહ્મહત્યા સુરાપાનં સ્તેયં ગુર્વઙ્ગનાગમઃ । યુગપત્તુપ્રજાતાનિ(?) ન નિહન્તિ ત્રિપુષ્કરમ્ ॥ ૧,૧૨૭.

બ્રાહ્મણહત્યા, દારૂ પીવું, ચોરી કરવી અને ગુરુની પત્ની પાસે જવું — આ બધાં પાપો એકસાથે થાય તો પણ ત્રિપુષ્કરનું વ્રત રાખવાથી નાશ પામતા નથી.

ન ચાપિ નૈમિષં ક્ષેત્રં કુરુક્ષેત્રં પ્રભાસકમ્ । કાલિન્દી યમુના ગઙ્ગા ન ચૈવ ન સરસ્વતી ॥ ૧,૧૨૭.

નેમિષક્ષેત્ર, કુરુક્ષેત્ર કે પ્રભાસક્ષેત્ર, અને કાલિન્દી, યમુના, ગંગા કે સરસ્વતી જેવી પવિત્ર નદીઓ પણ એ પાપો દૂર કરી શકતી નથી.

ન ચૈવ સર્વતીર્થાનિ એકાદશ્યાઃ સમાનિ હિ । ન દાનં ન જપો હોમો ન ચાન્યત્સુકૃતં ક્વચિત્ ॥ ૧,૧૨૭.

બધી તીર્થયાત્રાઓ પણ એકાદશી જેટલી મહત્ત્વની નથી; દાન, જપ, હવન કે બીજાં કોઈ પણ સારા કર્મો એના સમાન નથી.

એકતઃ પૃથિવીદાનમેકતો હરિવાસરઃ । તતોઽપ્યેકા મહાપુણ્યા ઇયમેકાદશી વરા ॥ ૧,૧૨૭.

એક તરફ આખી ધરતીનું દાન અને બીજી તરફ હરિનો દિવસ — તો પણ એ બધાથી વધુ મહાન અને પુણ્યદાયી આ એકાદશી છે.

અસ્મિન્વરાહપુરુષં કૃત્વા દેવં તુ હાટકમ્ । ઘટોપરિ નવે પાત્રે કૃત્વા વૈ તામ્રભાજને ॥ ૧,૧૨૭.

આ દિવસે, સોનાથી બનાવેલો વરાહ ભગવાનનો સ્વરૂપ, નવા વાસણ પર અથવા તાંબાના વાસણમાં, ઘડાની ઉપર રાખવો.

સર્વબીજભૃતે વિપ્રાઃ સિતવસ્ત્રાવગુણ્ઠિતે । સહિરણ્યપ્રદીપાદ્યૈઃ કૃત્વા પૂજાં પ્રયત્નનઃ ॥ ૧,૧૨૭.

બધા પ્રકારના બીજ સાથે, સફેદ વસ્ત્રથી ઢાંકી, સોનાની દીવો અને અન્ય ઉપહાર સાથે, શ્રદ્ધાથી પૂજા કરવી.

વરાહાય નમઃ પાદૌ ક્રોડાકૃતયે નમઃ કટિમ્ । નાભિં ગંભીરઘોષાા ઉરઃ શ્રીવત્સધારિણે ॥ ૧,૧૨૭.

પગે વરાહને નમન, કમરે કૂર્મ સ્વરૂપને નમન, ઊંડા ધ્વનિ ધરાવતી નાભિને નમન, અને શ્રીવત્સ ચિહ્ન ધરાવતાં છાતીને નમન.

બાહું સહસ્રશિરસે ગ્રીવાં સર્વેશ્વરાય ચ । મુખં સર્વાત્મને પૂજ્યં લલાટં પ્રભવાય ચ ॥ ૧,૧૨૭.

હજારો માથાવાળા ભગવાનના હાથને, સર્વેશ્વરના ગળાને, સર્વાત્માના મુખને અને સર્વશક્તિના સ્ત્રોત એવા લલાટને પૂજન કરવું.

કેશાઃ શતમયૂખાય પૂજ્યા દેવસ્ય ચક્રિણઃ । વિધિના પૂજયિત્વા તુ કૃત્વા જાગરણં નિશિ ॥ ૧,૧૨૭.

સૌ દીવડા જેવી કાંટાવાળા ભગવાનના વાળની પણ પૂજા કરવી; વિધિ પ્રમાણે પૂજા કરીને આખી રાત જાગરણ કરવું.

શ્રુત્વા પુરાણં દેવસ્ય માહાત્મ્યપ્રતિપાદકમ્ । પ્રાતર્વિપ્રાય દત્ત્વા ચ યાચકાય શુભાય તત્ ॥ ૧,૧૨૭.

ભગવાનની મહિમા વર્ણન કરતું પુરાણ સાંભળી, સવારે એ પુણ્ય ગ્રંથ યોગ્ય બ્રાહ્મણને કે શુભ યાચકને આપવું.

કનકક્રોડસહિતં સન્નિવેદ્ય પરિચ્છદમ્ । પશ્ચાત્તુ પારણં કુર્યાન્નાતિતૃપ્તઃ સકૃદ્વ્રતઃ ॥ ૧,૧૨૭.

સોનાના વરાહ અને જરૂરી સામાન સાથે અર્પણ કર્યા પછી, એકાદશીનું વ્રત પૂર્ણ કરીને, વધુ તૃપ્ત થયા વિના ઉપવાસ તોડવો.

એવં કૃત્વા નરો વિદ્યાન્ન ભૂય સ્તનપો ભવેત્ । ઉપોષ્યૈકાદશીં પુણ્યાં મુચ્યતે વૈ ઋણત્રયાત્ । મનોઽભિલષિતાવાપ્તિઃ કૃત્વા સર્વવ્રતાદિકમ્ ॥ ૧,૧૨૭.

આ રીતે કરવાથી મનુષ્ય વિદ્વાન બને છે અને ફરી બાળક નથી રહેતો; પુણ્ય એકાદશીનું વ્રત રાખવાથી ત્રણ ઋણમાંથી મુક્તિ મળે છે અને મનગમતું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૨૮ બ્રહ્મોવાચ । વ્રતાનિ વ્યાસ વક્ષ્યામિ યૈસ્તુષ્ટઃ સર્વદો હરિઃ । શાસ્ત્રોદિતો હિ નિયમો વ્રતં તચ્ચ તપો મતમ્ ॥ ૧,૧૨૮.

બ્રહ્માજીએ કહ્યું: હે વ્યાસ, હું એ વ્રતો કહું છું, જેનાથી સર્વ દાતા હરિ પ્રસન્ન થાય છે. શાસ્ત્રમાં જે નિયમો જણાવ્યા છે, એ વ્રત કહેવાય છે અને એ જ તપ છે.

નિયમાસ્તુ વિશેષાઃ સ્યુઃ વ્રતસ્યાસ્ય દમાદયઃ । નિત્યં ત્રિષવણં સ્નાયાદધઃ શયી જિતેન્દ્રિયઃ ॥ ૧,૧૨૮.

આ વ્રતના વિશેષ નિયમો છે — દમ વગેરે. રોજ ત્રણ વખત સ્નાન કરવું, જમીન પર સુવું અને ઇન્દ્રિયોને વશમાં રાખવું.

સ્ત્રીશૂદ્રપતિતાનાં તુ વર્જયેદભિભાષણમ્ । પવિત્રાણિ ચ પઞ્ચૈવ જુહુયાચ્ચૈવ શક્તિતઃ ॥ ૧,૧૨૮.

સ્ત્રીઓ, શૂદ્રો અને પતિતો સાથે વાતચીત ટાળવી. શક્તિ પ્રમાણે પાંચ પવિત્ર વસ્તુઓનું હવન કરવું.

કૃચ્છ્રાણ્યેતાનિ સર્વાણિ ચરેત્સુકૃતવાન્નરઃ । કેશાનાં રક્ષણાર્થં તુ દ્વિગુણં વ્રતમાચરેત્ ॥ ૧,૧૨૮.

સારા કર્મો કરનાર વ્યક્તિએ આ બધા કષ્ટસાધ્ય નિયમો પાળવા. વાળની રક્ષા માટે વ્રતને બે ગણું કરવું.