ગરુડપુરાણમ્

ચતુર્દશ્યાં નિરાહારો ભૂત્વા શમ્ભો પરેઽહનિ । ભોક્ષ્યેઽહં ભુક્તિમુક્ત્યર્થં શરણં મે ભવેશ્વર ॥ ૧,૧૨૪.

ચૌદસના દિવસે હું ઉપવાસ રાખીશ અને પછીના દિવસે ભોજન કરીશ, ભોગ અને મુક્તિ માટે. ભવેશ્વર! તમે જ મારા આશ્રય છો.

પઞ્ચગવ્યામૃતૈઃ સ્નાપ્ય તત્કાલે ગુરું શ્રિતઃ । ઓં નમો નમઃ શિવાય ગન્ધાદ્યઃ પૂજયેદ્ધરમ્ ॥ ૧,૧૨૪.

એ સમયે ગુરુને ગાયના પાંચ પ્રકારના અમૃતથી સ્નાન કરાવી, 'ઓમ નમઃ શિવાય' બોલી, ગુરુને ચંદન વગેરેથી પૂજા કરવી.

તિલતણ્ડુલવ્રીહીંશ્ચ જુહુયાત્સઘૃતં ચરુમ્ । હુત્વા પૂર્ણાહુતિં દત્ત્વા શૃણુયાદ્ગીતસત્કથામ્ ॥ ૧,૧૨૪.

તિલ, ચોખા અને જૌને ઘી સાથે હોળી કરવી. પૂર્ણાહુતિ આપ્યા પછી ગીત અને પવિત્ર વાર્તાઓ સાંભળવી.

અર્ધરાત્રે ત્રિયામે ચ ચતુર્થે ચ પુનયર્જત્ । મૂલમન્ત્રં તથા જપ્ત્વા પ્રભાતે તુ ક્ષમાપયેત્ ॥ ૧,૧૨૪.

મધ્યરાત્રે, ત્રીજા અને ચોથા પ્રહરે મૂળ મંત્રનો જાપ કરવો અને સવારે ક્ષમા માગવી.

અવિઘ્નેન વ્રતં દેવ ! ત્વત્પ્રસદાન્મયાર્ચિતમ્ । ક્ષમસ્વ જગતાં નાથ ! ત્રૈલોક્યાધિપતે હર ! ॥ ૧,૧૨૪.

દેવ! તમારા આશીર્વાદથી મારું વ્રત વિઘ્ન વિના પૂર્ણ થયું છે. જગતના સ્વામી, ત્રણ લોકના રાજા હર, મને માફ કરો.

યન્મયાદ્ય કૃતં પુણ્યં યદ્રુદ્રસ્ય નિવેદિતમ્ । ત્વત્પ્રસાદાન્મયા દેવ ! વ્રતમદ્ય સમાપિતમ્ ॥ ૧,૧૨૪.

દેવ! આજે મેં જે પુણ્ય કમાયું છે અને જે રુદ્રને અર્પણ કર્યું છે, તે બધું તમારા કૃપાથી આજે વ્રત પૂર્ણ કર્યું છે.

પ્રસન્નો ભવ મે શ્રીમન્ ગૃહં પ્રતિ ચ ગમ્યતામ્ । ત્વદાલોકનમાત્રેણ પવિત્રોઽસ્મિ ન સંશયઃ ॥ ૧,૧૨૪.

શ્રીમાન! મારા પર કૃપા કરો અને તમારા ઘર પર પરત જાઓ. તમારું દર્શનથી હું નિઃસંશય પવિત્ર થયો છું.

ભોજયેદ્ધ્યાનનિષ્ઠાંશ્ચ વસ્ત્રચ્છત્રાદિકં દદેત્ । દેવાદિદેવ ભૂતેશ લોકાનુગ્રહકારક ॥ ૧,૧૨૪.

ધ્યાનમાં સ્થિર રહેનાર લોકોને ભોજન કરાવવું અને તેમને વસ્ત્ર, છત્રી વગેરે આપવું. દેવોના દેવ, ભૂતેશ, જગતની કૃપા કરનાર!

યન્મયા શ્રદ્ધયા દત્તં પ્રીયતાં તેન મે પ્રભુઃ । ઇતિ ક્ષમાપ્ય ચ વ્રતી કુર્યાદ્વાદશવાર્ષિકમ્ ॥ ૧,૧૨૪.

જે મેં શ્રદ્ધાથી આપ્યું છે, તેનાથી પ્રભુ પ્રસન્ન થાય. આમ ક્ષમા માગી વ્રતીએ આ વ્રત બાર વર્ષ સુધી કરવું.

કીર્તિશ્રીપુત્રરાજ્યાદિ પ્રાપ્ય શૈવં પુરં વ્રજેત્ । દ્વાદશેષ્વપિ માસેષુ પ્રકુર્યાદિહ જાગરમ્ ॥ ૧,૧૨૪.

કર્તા કીર્તિ, સંપત્તિ, સંતાન અને રાજ્ય પામે છે અને પછી શૈવપુર પામે છે. બારેય મહિનામાં અહીં જાગરણ કરવું.

વ્રતી દ્વાદશ સંભોજ્ય દીપદઃ સ્વર્ગમાપ્નુયાત્ ॥ ૧,૧૨૪.

જે વ્રતી બાર વ્રતધારીઓને ભોજન કરાવે છે અને દીવો આપે છે, તે સ્વર્ગ પામે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૨૫ પિતામહ ઉવાચ । માન્ધાતા ચક્રવર્ત્યાસીદુપોષ્યૈકાદશીં નૃપઃ । એકાદશ્યાં ન ભુઞ્જીત પક્ષયોરુભયારપિ ॥ ૧,૧૨૫.

પિતામહે કહ્યું: માંધાતા નામના ચક્રવર્તી રાજાએ એકાદશીનું ઉપવાસ રાખ્યું. એકાદશીના દિવસે, પક્ષના બંને એકાદશી પર, ભોજન ન કરવું.

દશમ્યેકાદશીમિશ્રા ગાન્ધાર્યા સમુપોષિતા । તસ્યાઃ પુત્રશતં નષ્ટં તસ્માત્તાં પરિવર્જયેત્ ॥ ૧,૧૨૫.

જ્યારે દશમી અને એકાદશી સાથે મળે ત્યારે ગાંધારીએ એ દિવસે ઉપવાસ કર્યો હતો. તેના સો પુત્રો નષ્ટ થયા, એટલે એ દિવસે ઉપવાસ ન કરવું.

દ્વાદશ્યેકાદશી યત્ર તત્ર સન્નિહિતો હરિઃ । દશમ્યેકાદશી યત્ર તત્ર સન્નિહિતોઽસુરઃ । બહુવાક્યવિરોધેન સન્દેહો જાયતે યદા ॥ ૧,૧૨૫.

જ્યાં દ્વાદશી અને એકાદશી મળે છે, ત્યાં હરિનો વાસ છે. જ્યાં દશમી અને એકાદશી મળે છે, ત્યાં અસુરનો વાસ છે. અનેક મતભેદથી શંકા થાય છે.

દ્વાદશી તુ તદા ગ્રાહ્યા ત્રયોદશ્યાન્તુ પારણમ્ । એકાદશી કલાપિસ્યાદુપોષ્યા દ્વાદશી તથા ॥ ૧,૧૨૫.

એ સમયે દ્વાદશી ગ્રહણ કરવી અને ત્રયોદશી પર ઉપવાસ તોડવો. એકાદશીનો યોગ્ય ભાગ લઈને ઉપવાસ કરવો અને દ્વાદશી પણ રાખવી.

એકાદશી દ્વાદશી ચ વિશેષેણ ત્રયોદશી । ત્રિમિશ્રા સા તિથિર્ગ્રાહ્યા સર્વપાપહરા શુભા ॥ ૧,૧૨૫.

વિશેષ કરીને અગિયારસ, બારસ અને તેરસ — આ ત્રણ તિથિઓ સાથે આવે ત્યારે એ શુભ તિથી માનવી, કારણ કે એ બધા પાપો દૂર કરે છે.

એકાદશીમુપોષ્યૈવદ્વાદશીમ થવા દ્વિજ ! । ત્રિમિશ્રાં ચૈવ કુર્વીત ન દશમ્યા યુતાં ક્રચિત્ ॥ ૧,૧૨૫.

અગિયારસે ઉપવાસ કરીને, બીજે દિવસે બારસનું વ્રત રાખવું જોઈએ; અથવા તો એ ત્રણેય તિથિઓ સાથે આવે ત્યારે પણ કરી શકાય, પણ ક્યારેય દશમીએ જોડાયેલી હોય ત્યારે નહિ કરવું.

રાત્રૌ જાગરણં કુર્વન્પુરાણશ્રવણં નૃપઃ । ગદાધરં પૂજયંશ્ચ ઉપોષ્યૈકા દશીદ્વયમ્ । રુક્માઙ્ગદો યયૌ મોક્ષમન્યે ચૈકાદશીવ્રતમ્ ॥ ૧,૧૨૫.

રાત્રે જાગરણ કરીને, પુરાણો સાંભળીને, ગદાધર ભગવાનની પૂજા કરીને અને બંને અગિયારસે ઉપવાસ રાખીને, રુક્માંગદે મોક્ષ પામ્યો; અને બીજા પણ અગિયારસ વ્રતથી મુક્તિ પામ્યા.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૨૬ બ્રહ્મોવાચ । યેનાર્ચનેન વૈ લોકો જગામ પરમાં ગતિમ્ । તમર્ચનં પ્રવક્ષ્યામિ ભુક્તિમુક્તિકરં પરમ્ ॥ ૧,૧૨૬.

બ્રહ્માએ કહ્યું: જે પૂજાથી જગતને પરમ ગતિ મળી, એ પૂજા હું કહું છું, જે ભોગ અને મોક્ષ બંને આપે છે.

સામાન્યમણ્ડલં ન્યસ્ય ધાતારં દ્વારદેશતઃ । વિધાતારં તથા ગઙ્ગાં યમુનાં ચ મહાનદીમ્ ॥ ૧,૧૨૬.

સામાન્ય મંડળ બેસાડીને, દ્વાર પાસે સર્જનહાર, વ્યવસ્થાપક, ગંગા, યમુના અને મહાનદીની સ્થાપના કરવી.

દ્વારશ્રિયં ચ દણ્ડં ચ પ્રચણ્ડં વાસ્તુપૂરુષમ્ । મધ્યે ચાધારશક્તિં ચ કૂર્મં ચાનન્તમર્ચયેત્ ॥ ૧,૧૨૬.

દ્વાર પાસે શ્રી, દંડ અને પ્રચંડ વાસ્તુપુરુષની પૂજા કરવી; મધ્યમાં આધારશક્તિ, કચ્છપ અને અનંતની આરાધના કરવી.

ભૂમિં ધર્મં તથા જ્ઞાનં વૈરગ્યૈશ્વર્યમેવ ચ । અધર્માદીંશ્ચ ચતુરઃ કન્દં નાલં ચ પઙ્કજમ્ ॥ ૧,૧૨૬.

પૃથ્વી, ધર્મ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને ઐશ્વર્યની પૂજા કરવી; અધર્મ અને બીજા ત્રણ મૂળો, કમળની ડાળી અને કમળની પૂજા કરવી.

કર્ણિકાં કેસરં સત્ત્વં રાજસં તામસં ગુણમ્ । સુર્યાદિમણ્ડલાન્યેવ વિમલાદ્યાશ્ચ શક્તયઃ ॥ ૧,૧૨૬.

કમળની કર્ણિકા, કેસર, સત્વ, રજ અને તમ ગુણોની પૂજા કરવી; સૂર્યાદિ મંડળો અને નિર્મળ વગેરે શક્તિઓની પણ આરાધના કરવી.

દુર્ગાં ગણં સરસ્વતીં ક્ષેત્રપાલં ચ કોણકે । આસનં મૂર્તિમભ્યર્ચ્ય વાસુદેવં બલં સ્મરન્ ॥ ૧,૧૨૬.

દુર્ગા, ગણો, સરસ્વતી અને ખૂણામાં ક્ષેત્રપાલની પૂજા કરવી; આસન અને મૂર્તિનું પૂજન કરીને, વાસુદેવના બળને સ્મરણ કરવું.

અનિરુદ્ધં મહાત્માનં નારાયણમથાર્ચયેત્ । હૃદયાદીનિ ચાઙ્ગાનિ શઙ્ખાદીન્યાયુધાનિ ચ ॥ ૧,૧૨૬.

અનિરુદ્ધ મહાત્મા અને નારાયણની પૂજા કરવી; હૃદય વગેરે અંગો અને શંખાદિ શસ્ત્રોની પણ આરાધના કરવી.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૨૭ બ્રહ્મોવાચ । માઘમાસે શુક્લપક્ષે સૂર્યર્ક્ષેણ યુતા પુરા । એકાદશી તથા ચૈકા ભીમેન સમુપોષિતા ॥ ૧,૧૨૭.

બ્રહ્માએ કહ્યું: માઘ માસના શુક્લપક્ષમાં, જ્યારે સૂર્યના નક્ષત્ર સાથે હોય, ત્યારે એક વખત ભીમએ અગિયારસનું વ્રત રાખ્યું હતું.

આશ્ચર્ય તુ વ્રતં કૃત્વા પિતૄણામનૃણોઽભવત્ । ભીમદ્વાદશી વિખ્યાતા પ્રાણિનાં પુણ્યવર્ધિની ॥ ૧,૧૨૭.

આ અદ્ભુત વ્રત કરીને, તે પિતૃઋણમાંથી મુક્ત થયો; ભીમ દ્વાદશી નામે જાણીતી આ તિથી સર્વ જીવના પુણ્યમાં વધારો કરે છે.

નક્ષત્રેણ વિનાપ્યેષા બ્રહ્મહત્યાદિ નાશયેત્ । વિનિહન્તિ મહાપાપં કુનૃપો વિષયં યથા ॥ ૧,૧૨૭.

નક્ષત્ર ન હોય તો પણ, આ તિથી બ્રાહ્મણહત્યા જેવા મહાપાપોનો નાશ કરે છે; જેમ દુષ્ટ રાજા પોતાનું રાજ્ય નષ્ટ કરે છે, એમ મોટા પાપો દૂર થાય છે.

કુપુત્ત્રસ્તુ કુલં યદ્વત્કુભાર્યા ચ પતિં યથા । અધર્મં ચ યથા ધર્મઃ કુમન્ત્રી ચ યથા નૃપમ્ ॥ ૧,૧૨૭.

જેમ દુષ્ટ પુત્ર કુળને, કુપત્ની પતિને, અધર્મ ધર્મને અને ખોટો મંત્રી રાજાને બગાડે છે, તેમ...