ગરુડપુરાણમ્

કામયુક્તો હરઃ પૂજ્યો દ્વાદશ્યામિ કેશવઃ । ઉપોષિતૈઃ પૂજિતઃ સન્નરકાત્તરયત્તથા ॥ ૧,૧૨૪.

કામના સાથે હરિની પૂજા દ્વાદશી દિવસે કરવી, અને કેશવની પણ. ઉપવાસ કરનારની પૂજા કરવાથી તે નરકમાંથી છોડાવે છે.

નિષાદશ્ચર્બુદે રાજા પાપી સુન્દરસેનકઃ । સ કુક્રુરૈઃ સમાયુક્તો મૃગાન્હન્તું વનં ગતઃ ॥ ૧,૧૨૪.

અર્બુદમાં નિષાદ જાતિનો સુન્દરસેન નામનો પાપી રાજા હતો. તે દુષ્ટ માણસો સાથે જંગલમાં શિકાર કરવા ગયો.

મૃગાદિ કમસંપ્રાપ્ય ક્ષુત્પિપાસાર્દિતો ગિરૌ । રાત્રૌ તડાગતીરેષુ નિકુઞ્જે જાગ્રદાસ્થિતઃ ॥ ૧,૧૨૪.

જંગલમાં પ્રાણીઓ પકડીને, ભૂખ અને તરસથી પીડાઈને, તે પર્વત પર તળાવના કિનારે એક વનમાં રાત્રે જાગતો રહ્યો.

તત્રાસ્તિ લિઙ્ગં સ્વં રક્ષઞ્છરીરં ચાક્ષિપત્તતઃ । પર્ણાનિ ચાપતન્મૂર્ધ્નિ લિઙ્ગસ્યૈવ ન જાનતઃ ॥ ૧,૧૨૪.

ત્યાં એક લિંગ હતું. પોતાનું શરીર બચાવતાં તે પાંદડા નીચે ફેંકતો હતો, પણ તેને ખબર નહોતી કે તે પાંદડા લિંગના માથા પર પડી રહ્યા છે.

તેન ધૂલિનિરોધાય ક્ષિપ્તં નીરં ચ લિઙ્ગકે । શરઃ પ્રમાદેનૈકસ્તુ પ્રચ્યુતઃ કરપલ્લવાત્ ॥ ૧,૧૨૪.

ધૂળ દૂર કરવા માટે તેણે લિંગ પર પાણી ઢાળ્યું. અચાનક તેના હાથમાંથી એક તીણ છૂટી પડી.

જાનુભ્યામવનીં ગત્વા લિઙ્ગં સ્પ્ટષ્ટ્વા ગૃહીતવાન્ । એવં સ્નાનં સ્પર્શનં ચ પૂજનં જાગરોઽભવત્ ॥ ૧,૧૨૪.

ઘૂંટણીએ જમીન પર જઈને તેણે લિંગને સ્પર્શ્યું અને ઉપાડ્યું. આમ, સ્નાન, સ્પર્શ, પૂજા અને જાગરણ બધું થઈ ગયું.

પ્રાતર્ગૃહાગતો ભાર્યાદત્તાન્નં ભુક્તવાન્સ ચ । કાલે મૃતો યમભટૈઃ પાશૈર્બદ્ધ્વા તુ નીયતે ॥ ૧,૧૨૪.

સવારે ઘરે જઈને તેણે પત્નીએ આપેલું ભોજન લીધું. પછી સમય આવતાં, તે મરી ગયો અને યમના દૂતોએ તેને બંધાઈને લઈ ગયા.

તદા મમ ગણૈર્યુદ્ધે જિત્વા મુક્તીકૃતઃ સ ચ । કુક્કુરેણ સહૈવાભૂદ્ગણો મત્પાર્શ્વગોઽમલઃ ॥ ૧,૧૨૪.

પછી મારા સેવકોએ યુદ્ધમાં તેને હરાવ્યો અને મુક્ત કર્યો. પછી એ નિર્દોષ સેવક પોતાના કૂતરા સાથે મારા બાજુમાં રહ્યો.

એવમજ્ઞાનતઃ પુણ્યઞ્જ્ઞાનાત્પુણ્યમથાક્ષયમ્ । ત્રયોદશ્યાં શિવં પૂજ્ય કુર્યાત્ત નિયમં વ્રતી ॥ ૧,૧૨૪.

અજ્ઞાનથી પુણ્ય મળે છે, પણ જ્ઞાનથી અમર પુણ્ય મળે છે. તેથી,Trayodashiના દિવસે જે ઉપવાસ રાખે છે, તેણે શિવજીની પૂજા કરીને આ વ્રત કરવું જોઈએ.

પ્રાતર્દેવ ! ચતુર્દશ્યાં જાગરિષ્યામ્યહં નિશિ । પૂજાં દાનં તપો હોમં કરિષ્યામ્યાત્મશક્તિતઃ ॥ ૧,૧૨૪.

પ્રભુ! ચૌદસના દિવસે સવારે હું રાતે જાગીશ અને મારી શક્તિ પ્રમાણે પૂજા, દાન, તપ અને હોળી કરીશ.

ચતુર્દશ્યાં નિરાહારો ભૂત્વા શમ્ભો પરેઽહનિ । ભોક્ષ્યેઽહં ભુક્તિમુક્ત્યર્થં શરણં મે ભવેશ્વર ॥ ૧,૧૨૪.

ચૌદસના દિવસે હું ઉપવાસ રાખીશ અને પછીના દિવસે ભોજન કરીશ, ભોગ અને મુક્તિ માટે. ભવેશ્વર! તમે જ મારા આશ્રય છો.

પઞ્ચગવ્યામૃતૈઃ સ્નાપ્ય તત્કાલે ગુરું શ્રિતઃ । ઓં નમો નમઃ શિવાય ગન્ધાદ્યઃ પૂજયેદ્ધરમ્ ॥ ૧,૧૨૪.

એ સમયે ગુરુને ગાયના પાંચ પ્રકારના અમૃતથી સ્નાન કરાવી, 'ઓમ નમઃ શિવાય' બોલી, ગુરુને ચંદન વગેરેથી પૂજા કરવી.

તિલતણ્ડુલવ્રીહીંશ્ચ જુહુયાત્સઘૃતં ચરુમ્ । હુત્વા પૂર્ણાહુતિં દત્ત્વા શૃણુયાદ્ગીતસત્કથામ્ ॥ ૧,૧૨૪.

તિલ, ચોખા અને જૌને ઘી સાથે હોળી કરવી. પૂર્ણાહુતિ આપ્યા પછી ગીત અને પવિત્ર વાર્તાઓ સાંભળવી.

અર્ધરાત્રે ત્રિયામે ચ ચતુર્થે ચ પુનયર્જત્ । મૂલમન્ત્રં તથા જપ્ત્વા પ્રભાતે તુ ક્ષમાપયેત્ ॥ ૧,૧૨૪.

મધ્યરાત્રે, ત્રીજા અને ચોથા પ્રહરે મૂળ મંત્રનો જાપ કરવો અને સવારે ક્ષમા માગવી.

અવિઘ્નેન વ્રતં દેવ ! ત્વત્પ્રસદાન્મયાર્ચિતમ્ । ક્ષમસ્વ જગતાં નાથ ! ત્રૈલોક્યાધિપતે હર ! ॥ ૧,૧૨૪.

દેવ! તમારા આશીર્વાદથી મારું વ્રત વિઘ્ન વિના પૂર્ણ થયું છે. જગતના સ્વામી, ત્રણ લોકના રાજા હર, મને માફ કરો.

યન્મયાદ્ય કૃતં પુણ્યં યદ્રુદ્રસ્ય નિવેદિતમ્ । ત્વત્પ્રસાદાન્મયા દેવ ! વ્રતમદ્ય સમાપિતમ્ ॥ ૧,૧૨૪.

દેવ! આજે મેં જે પુણ્ય કમાયું છે અને જે રુદ્રને અર્પણ કર્યું છે, તે બધું તમારા કૃપાથી આજે વ્રત પૂર્ણ કર્યું છે.

પ્રસન્નો ભવ મે શ્રીમન્ ગૃહં પ્રતિ ચ ગમ્યતામ્ । ત્વદાલોકનમાત્રેણ પવિત્રોઽસ્મિ ન સંશયઃ ॥ ૧,૧૨૪.

શ્રીમાન! મારા પર કૃપા કરો અને તમારા ઘર પર પરત જાઓ. તમારું દર્શનથી હું નિઃસંશય પવિત્ર થયો છું.

ભોજયેદ્ધ્યાનનિષ્ઠાંશ્ચ વસ્ત્રચ્છત્રાદિકં દદેત્ । દેવાદિદેવ ભૂતેશ લોકાનુગ્રહકારક ॥ ૧,૧૨૪.

ધ્યાનમાં સ્થિર રહેનાર લોકોને ભોજન કરાવવું અને તેમને વસ્ત્ર, છત્રી વગેરે આપવું. દેવોના દેવ, ભૂતેશ, જગતની કૃપા કરનાર!

યન્મયા શ્રદ્ધયા દત્તં પ્રીયતાં તેન મે પ્રભુઃ । ઇતિ ક્ષમાપ્ય ચ વ્રતી કુર્યાદ્વાદશવાર્ષિકમ્ ॥ ૧,૧૨૪.

જે મેં શ્રદ્ધાથી આપ્યું છે, તેનાથી પ્રભુ પ્રસન્ન થાય. આમ ક્ષમા માગી વ્રતીએ આ વ્રત બાર વર્ષ સુધી કરવું.

કીર્તિશ્રીપુત્રરાજ્યાદિ પ્રાપ્ય શૈવં પુરં વ્રજેત્ । દ્વાદશેષ્વપિ માસેષુ પ્રકુર્યાદિહ જાગરમ્ ॥ ૧,૧૨૪.

કર્તા કીર્તિ, સંપત્તિ, સંતાન અને રાજ્ય પામે છે અને પછી શૈવપુર પામે છે. બારેય મહિનામાં અહીં જાગરણ કરવું.

વ્રતી દ્વાદશ સંભોજ્ય દીપદઃ સ્વર્ગમાપ્નુયાત્ ॥ ૧,૧૨૪.

જે વ્રતી બાર વ્રતધારીઓને ભોજન કરાવે છે અને દીવો આપે છે, તે સ્વર્ગ પામે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૨૫ પિતામહ ઉવાચ । માન્ધાતા ચક્રવર્ત્યાસીદુપોષ્યૈકાદશીં નૃપઃ । એકાદશ્યાં ન ભુઞ્જીત પક્ષયોરુભયારપિ ॥ ૧,૧૨૫.

પિતામહે કહ્યું: માંધાતા નામના ચક્રવર્તી રાજાએ એકાદશીનું ઉપવાસ રાખ્યું. એકાદશીના દિવસે, પક્ષના બંને એકાદશી પર, ભોજન ન કરવું.

દશમ્યેકાદશીમિશ્રા ગાન્ધાર્યા સમુપોષિતા । તસ્યાઃ પુત્રશતં નષ્ટં તસ્માત્તાં પરિવર્જયેત્ ॥ ૧,૧૨૫.

જ્યારે દશમી અને એકાદશી સાથે મળે ત્યારે ગાંધારીએ એ દિવસે ઉપવાસ કર્યો હતો. તેના સો પુત્રો નષ્ટ થયા, એટલે એ દિવસે ઉપવાસ ન કરવું.

દ્વાદશ્યેકાદશી યત્ર તત્ર સન્નિહિતો હરિઃ । દશમ્યેકાદશી યત્ર તત્ર સન્નિહિતોઽસુરઃ । બહુવાક્યવિરોધેન સન્દેહો જાયતે યદા ॥ ૧,૧૨૫.

જ્યાં દ્વાદશી અને એકાદશી મળે છે, ત્યાં હરિનો વાસ છે. જ્યાં દશમી અને એકાદશી મળે છે, ત્યાં અસુરનો વાસ છે. અનેક મતભેદથી શંકા થાય છે.

દ્વાદશી તુ તદા ગ્રાહ્યા ત્રયોદશ્યાન્તુ પારણમ્ । એકાદશી કલાપિસ્યાદુપોષ્યા દ્વાદશી તથા ॥ ૧,૧૨૫.

એ સમયે દ્વાદશી ગ્રહણ કરવી અને ત્રયોદશી પર ઉપવાસ તોડવો. એકાદશીનો યોગ્ય ભાગ લઈને ઉપવાસ કરવો અને દ્વાદશી પણ રાખવી.

એકાદશી દ્વાદશી ચ વિશેષેણ ત્રયોદશી । ત્રિમિશ્રા સા તિથિર્ગ્રાહ્યા સર્વપાપહરા શુભા ॥ ૧,૧૨૫.

વિશેષ કરીને અગિયારસ, બારસ અને તેરસ — આ ત્રણ તિથિઓ સાથે આવે ત્યારે એ શુભ તિથી માનવી, કારણ કે એ બધા પાપો દૂર કરે છે.

એકાદશીમુપોષ્યૈવદ્વાદશીમ થવા દ્વિજ ! । ત્રિમિશ્રાં ચૈવ કુર્વીત ન દશમ્યા યુતાં ક્રચિત્ ॥ ૧,૧૨૫.

અગિયારસે ઉપવાસ કરીને, બીજે દિવસે બારસનું વ્રત રાખવું જોઈએ; અથવા તો એ ત્રણેય તિથિઓ સાથે આવે ત્યારે પણ કરી શકાય, પણ ક્યારેય દશમીએ જોડાયેલી હોય ત્યારે નહિ કરવું.

રાત્રૌ જાગરણં કુર્વન્પુરાણશ્રવણં નૃપઃ । ગદાધરં પૂજયંશ્ચ ઉપોષ્યૈકા દશીદ્વયમ્ । રુક્માઙ્ગદો યયૌ મોક્ષમન્યે ચૈકાદશીવ્રતમ્ ॥ ૧,૧૨૫.

રાત્રે જાગરણ કરીને, પુરાણો સાંભળીને, ગદાધર ભગવાનની પૂજા કરીને અને બંને અગિયારસે ઉપવાસ રાખીને, રુક્માંગદે મોક્ષ પામ્યો; અને બીજા પણ અગિયારસ વ્રતથી મુક્તિ પામ્યા.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૨૬ બ્રહ્મોવાચ । યેનાર્ચનેન વૈ લોકો જગામ પરમાં ગતિમ્ । તમર્ચનં પ્રવક્ષ્યામિ ભુક્તિમુક્તિકરં પરમ્ ॥ ૧,૧૨૬.

બ્રહ્માએ કહ્યું: જે પૂજાથી જગતને પરમ ગતિ મળી, એ પૂજા હું કહું છું, જે ભોગ અને મોક્ષ બંને આપે છે.