ગરુડપુરાણમ્

વિશાલાક્ષીં દમનકૈશ્ચૈત્રે ચ કૃસરપ્રદઃ । દધિપ્રાશો દન્તકાષ્ઠં તગરં શ્રીમુખીં યજેત્ ॥ ૧,૧૨૦.

ચૈત્રમાં વિશાલાક્ષીની પૂજા દમનક ફૂલોથી અને ખીચડી અર્પણ કરીને કરવી; દહીંભાત, દાતણ અને તગરથી શ્રીમુખીની પૂજા કરવી.

વૈશાખે કર્ણિકારૈશ્ચ અશોકાશો વટપ્રદઃ । જ્યેષ્ઠે નારાયણીમર્ચેચ્છતપત્રૈશ્ચ ખણ્ડદઃ । લવઙ્ગાશો ભવેદેવ આષાઢે માધવીં યજેત્ ॥ ૧,૧૨૦.

વૈશાખમાં કર્ણિકાર ફૂલોથી પૂજા કરવી; અશોક ફૂલ અર્પણ કરીને વટવૃક્ષ આપવો; જ્યેષ્ઠમાં નારાયણીની પૂજા શતપત્ર ફૂલોથી અને ખંડ આપીને કરવી; આષાઢમાં લવિંગ અર્પણ કરીને માધવીની પૂજા કરવી.

તિલાશો બિલ્વપત્રૈશ્ચ ક્ષીરાન્નવટકપ્રદઃ । ઔદુમ્બરં દન્તકાષ્ઠં તગર્યાઃ શ્રાવણે શ્રિયમ્ ॥ ૧,૧૨૦.

શ્રાવણમાં તિલ, બિલ્વપત્ર, દુધભાત અને વટવૃક્ષ અર્પણ કરવું; ઔદુમ્બર દાતણ અને તગરથી શ્રીની પૂજા કરવી.

દન્તકાષ્ઠં મલ્લિકાયા ક્ષીરદો હ્યુત્તમાં યજેત્ । પદ્મૈર્યજેદ્ભાદ્રપદે શૃઙ્ગદાશો ગૃડાદિદઃ ॥ ૧,૧૨૦.

શ્રાવણમાં મલ્લિકા દાતણ અને દૂધ અર્પણ કરીને શ્રેષ્ઠ પૂજા કરવી; ભાદરવામાં કમળ ફૂલો વડે પૂજા, શ્રૃંગડા અને ગૃડાદિ અર્પણ કરવું.

રાજપુત્રીં ચાશ્વયુજે જપાપુષ્પૈશ્ચ જીરકમ્ । પ્રાશયેન્નિશિ નૈવેદ્યૈઃ કૃસરૈઃ કાર્તિકે યજેત્ ॥ ૧,૧૨૦.

આશ્વિનમાં રાજપુત્રીની પૂજા જપા ફૂલ અને જીરાથી કરવી; રાત્રે ખીચડીનો નૈવેદ્ય અર્પણ કરવો અને કાર્તિકમાં પણ ખીચડીથી પૂજા કરવી.

જાતીપુષ્પૈઃ પદ્મજાં ચ પઞ્ચગવ્યાશનો યજેત્ । ઘૃતોદનં ચ વર્ષાન્તે સપત્નીકાન્દ્વિજાન્યજેત્ ॥ ૧,૧૨૦.

જાતી ફૂલો વડે પદ્મજાની પૂજા, પાંચ ગૌઉત્પાદનો અર્પણ કરવું; વરસાદના અંતે ઘીભાત અર્પણ કરીને પતિ-પત્ની સાથે બ્રાહ્મણોની પૂજા કરવી.

ઉમામહેશ્વરં પૂજ્ય પ્રદદ્યાચ્ચ ગુડાદિકમ્ । વસ્ત્રચ્છત્રસુવર્ણાદ્યૈઃ રાત્રૌ ચ કૃતજાગરઃ । ગીતવાદ્યૈર્દદત્પ્રતર્ગવાદ્યં સર્વમાન્પુયાત્ ॥ ૧,૧૨૦.

ઉમા અને મહેશ્વરની પૂજા કરીને, ગોળ વગેરે, વસ્ત્ર, છત્રી, સોનાં વગેરે દાન કરવું; રાત્રે જાગરણ કરીને ગીત-વાદ્યથી પૂજા કરવી અને જે આપવું હોય તે બધું આપી પોતે પવિત્ર થવું.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૨૧ બ્રહ્મોવાચ । ચાતુર્માસ્યવ્રતાન્યૂચે એકાદશ્યાં સમાચરેત્ । આષાઢ્યાં પૌર્ણમાસ્યાં વા સર્વેણહરિમર્ચ્યચ ॥ ૧,૧૨૧.

બ્રહ્માએ કહ્યું: ચાતુર્માસ્ય વ્રતનું વર્ણન કરું છું, જે એકાદશી પર કરવું; આષાઢ પૂર્ણિમા કે અન્ય દિવસે પણ સર્વ રીતે હરિની પૂજા કરવી.

ઇદં વ્રતં મયા દેવ ગૃહીતં પુરતસ્તવ । નિર્વિઘ્નં સિદ્ધિમાપ્નોતુ પ્રસન્ને ત્વયિ કેશવ ॥ ૧,૧૨૧.

હે ભગવાન, આ વ્રત મેં તમારી સામે લીધું છે; તમારી કૃપાથી નિર્વિઘ્ન પૂર્ણ થાય અને સફળતા મળે એવી પ્રાર્થના.

ગૃહીતેઽસ્મિન્વ્રતે દેવ યદ્યપૂર્ણે મ્રિયામ્યહમ્ । તન્મે ભવતુ સમ્પૂર્ણં ત્વત્પ્રસાદાજ્જનાર્દન ॥ ૧,૧૨૧.

હે ભગવાન, જો આ વ્રત પૂર્ણ થાય એ પહેલાં હું મૃત્યુ પામું તો તમારી કૃપાથી તે પૂર્ણ ગણાય, હે જનાર્દન.

એવમભ્યર્ચ્ય ગૃહ્ણીયાદ્વ્રતાર્ચનજપાદિકમ્ । સર્વાઘં ચ ક્ષયં યાતિ ચિકીર્ષેદ્યો હરેર્વ્રતમ્ ॥ ૧,૧૨૧.

આ રીતે પૂજા કરીને, વ્રત, પૂજા અને જપ સ્વીકારવા; જે હરિનું વ્રત કરે છે, તેના બધા પાપો નાશ પામે છે.

સ્નાત્વાયોભ્યચ્ય ગૃહ્ણીયાદ્વ્રતાર્ચનજપાદિકમ્ । સ્નાત્વા યચ્ચતુરો માસાનેકભક્તેન પૂજયેત્ । વિષ્ણું સ યાતિ વિષ્ણોર્વ લોકં મલવિવર્જિતમ્ ॥ ૧,૧૨૧.

સ્નાન કરીને, વ્રતના પૂજન, જપ અને અન્ય નિયમો કરવાં જોઈએ. અને જો કોઈ વ્યક્તિ ચાર મહિના સુધી રોજ એક જ વખત ભોજન કરીને ભગવાન વિષ્ણુની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરે છે, તો તે નિર્મળ વિષ્ણુલોકને પ્રાપ્ત કરે છે.

મદ્યમાંસસુરાત્યગી વેદવિદ્ધરિપૂજનાત્ । તૈલવર્જિ વિષ્ણુલોકં વિષ્ણુભાક્કૃચ્છ્રપાદકૃત્ ॥ ૧,૧૨૧.

મદિરા, માંસ અને દારૂનો ત્યાગ કરીને, વેદજ્ઞાનથી દૈત્યશત્રુ વિષ્ણુની પૂજા કરીને અને તેલનો ત્યાગ કરીને, કઠિન વ્રત પાળનારને વિષ્ણુલોક મળે છે અને તે વિષ્ણુના ભાગીદાર બને છે.

એકરાત્રોપવાસાચ્ચ દેવો વૈમાનિકો ભવેત્ । શ્વેતદ્વીપં ત્રિરાત્રાત્તુ વ્રજેત્ષષ્ઠાન્નકૃન્નરઃ ॥ ૧,૧૨૧.

એક રાતનું ઉપવાસ રાખવાથી મનુષ્ય દેવત્વ પામે છે અને દિવ્ય શરીર મેળવે છે. ત્રણ રાત ઉપવાસ કરીને, જે છઠ્ઠું ભોજન ટાળી દે છે, તે શ્વેતદ્વીપ પહોંચે છે.

ચાન્દ્રાયણાદ્ધરેર્ધામ લભેન્મુક્તિમયાચિતામ્ । પ્રાજાપત્યં વિષ્ણુલોકં પરાકવ્રતકૃદ્ધરિમ્ ॥ ૧,૧૨૧.

ચાંદ્રાયણ વ્રતથી હરિનું ધામ અને ઈચ્છિત મુક્તિ મળે છે. પ્રજાપત્ય વ્રતથી વિષ્ણુલોક મળે છે અને પરાક વ્રત કરનારને હરિ મળે છે.

સક્તુયાવકભિક્ષાશી પયોદધિઘૃતાશનઃ । ગોમૂત્રયાવકાહારઃ પઞ્ચગવ્યકૃતાશનઃ । શાકમલફલાદ્યાશી રસવર્જો ચ વિષ્ણુભાક્ ॥ ૧,૧૨૧.

જે વ્યક્તિ માત્ર સાતુ, જૌ અથવા ભિક્ષાથી જીવન યાપન કરે છે, કે માત્ર દુધ, દહીં કે ઘીનું સેવન કરે છે; કે ગૌમૂત્ર અને જૌથી જીવન ચલાવે છે, કે પંચગવ્યથી બનેલું ભોજન કરે છે; કે શાકભાજી, મૂળ, ફળ વગેરે ખાય છે અને રસવાળું ટાળી દે છે—એ વિષ્ણુના ભાગીદાર બને છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૨૨ બ્રહ્મોવાચ । વ્રતં માસોપવાસાખ્યં સર્વોત્કૃષ્ટં વદામિતે । વાનપ્રસ્થો યતિર્નારી કુર્યાન્માસોપવાસકમ્ ॥ ૧,૧૨૨.

બ્રહ્માએ કહ્યું: હું તને માસોપવાસ નામનું શ્રેષ્ઠ વ્રત કહું છું. વનવાસી, યતિ કે સ્ત્રીએ માસોપવાસનું વ્રત કરવું જોઈએ.

આશ્વિનસ્ય સિતે પક્ષે એકાદશ્યામુપોષિતઃ । વ્રતમેતત્તુ ગૃહ્ણીયાદ્યાવત્ત્રિંશદ્દિનાનિ તુ ॥ ૧,૧૨૨.

આશ્વિન માસના શુક્લ પક્ષની એકાદશીનો ઉપવાસ કરીને, આ વ્રત ત્રીસ દિવસ સુધી કરવું જોઈએ.

અદ્યપ્રભૃત્યહં વિષ્ણો યાવદુત્થાનકં તવ । અર્ચયેત્વામનશ્રંસ્તુ દિનાનિ ત્રિંશદેવ તુ ॥ ૧,૧૨૨.

હે વિષ્ણુ! આજથી લઈને તારા ઉત્થાન સુધી, હું તને ત્રીસ દિવસ સુધી નિરંતર અને શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજું છું.

કાર્તિકાશ્વિનયોર્વિષ્ણો દ્વાદશ્યોઃ શુક્લયોરહમ્ । મ્રિયેયદ્યન્તરાલે તુ વ્રતભઙ્ગો ન મે ભવેત્ ॥ ૧,૧૨૨.

હે વિષ્ણુ! જો કાર્તિક અને આશ્વિનના શુક્લ પક્ષની દ્વાદશી વચ્ચે હું મૃત્યુ પામું, તો પણ મારું વ્રત તૂટ્યું ગણાય નહીં.

હરિં યજોત્ત્રિષવણસ્નાયી ગન્ધાદિભિર્વ્રતી । ગાત્રાભ્યઙ્ગં ગન્ધલેપં દેવતાયતને ત્યજેત્ ॥ ૧,૧૨૨.

વ્રત કરનાર વ્યક્તિએ ત્રણ વખત સ્નાન કરીને, સુગંધ વગેરે વડે હરિનું પૂજન કરવું. પણ દેવમંદિરમાં શરીરે સુગંધિત લેપ લગાવવું નહીં.

દ્વાદશ્યામથ સંપૂજ્ય પ્રદદ્યાદ્દ્વિજભોજનમ્ । તતશ્ચ પારણં કુર્યાદ્ધરેર્માસોપવાસકૃત્ ॥ ૧,૧૨૨.

પછી, દ્વાદશીના દિવસે પૂજન કરીને, બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું. ત્યારબાદ, હરિના માસોપવાસ કરનારએ ઉપવાસ તોડવો.

દુગ્ધાદિપ્રાશનં કુર્યાદ્વ્રતસ્થો મૂર્છિતોઽન્તરા । દુગ્ધાદ્યૈર્ન વ્રતં નશ્યેદ્ભુક્તિમુક્તિમવાપ્નુયાત્ ॥ ૧,૧૨૨.

વ્રત દરમિયાન જો કોઈ બેભાન થાય, તો દુધ વગેરે પી શકે છે. દુધ પીવાથી વ્રત તૂટતું નથી અને તે ભોગ તથા મોક્ષ બંને પામે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૨૩ બ્રહ્મોવાચ । વ્રતાનિ કાર્તિકે વક્ષ્યે સ્નાત્વા વિષ્ણું પ્રપૂજયેત્ । એકભક્તેન નક્તેન માસં વાયાચિતેન વા ॥ ૧,૧૨૩.

બ્રહ્માએ કહ્યું: હવે હું તને કાર્તિક માસના વ્રતો વિશે કહું છું. સ્નાન કરીને, કોઈએ વિષ્ણુની પૂજા કરવી, એકવાર ભોજન કરીને, રાત્રે ભોજન કરીને, માસભર યાચના કરીને કે ભિક્ષા લઈને.

દુગ્ધશાકફલાદ્યૈર્વા ઉપવાસેન વા પુનઃ । સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ પ્રાપ્તકામો હરિં વ્રજેત્ ॥ ૧,૧૨૩.

અથવા દુધ, શાકભાજી, ફળ વગેરે લઈને, અથવા ઉપવાસ કરીને; એ રીતે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ, ઈચ્છિત ફળ પામી, હરિની પ્રાપ્તિ થાય છે.

સદા હરેર્વ્રતં શ્રેષ્ઠં તતઃ સ્યાદ્દક્ષિણાયને । ચાતુર્માસ્યે તતસ્તસ્માત્કાર્તિકે ભીષ્મપઞ્ચકમ્ ॥ ૧,૧૨૩.

હંમેશા હરિનું વ્રત શ્રેષ્ઠ છે; પછી દક્ષિણાયન, પછી ચાતુર્માસ્ય વ્રત, અને પછી કાર્તિકમાં ભીષ્મપંચક આવે છે.

તતઃ શ્રેષ્ઠવ્રતં શુક્લસ્યૈકાદશ્યાં સમાચરેત્ । સ્નાત્વા ત્રિકાલં પિત્રાદીન્યવાદ્યૈરર્ચયેદ્ધરિમ્ ॥ ૧,૧૨૩.

પછી શ્રેષ્ઠ વ્રત, શુક્લ પક્ષની એકાદશી પર કરવું. ત્રણ વખત સ્નાન કરીને, પિતૃઓ અને અન્યને અર્પણ કરીને હરિનું પૂજન કરવું.

યજેન્મૌની ઘૃતાદ્યૈશ્ચ પઞ્ચગવ્યેન વારિભિઃ । સ્નાપયિત્વાથ કર્પૂરમુખૈશ્ચૈવાનુલેપયેત્ ॥ ૧,૧૨૩.

મૌનવ્રતી વ્યક્તિએ ઘી વગેરે, પંચગવ્ય અને પાણીથી પૂજન કરવું. પછી, સ્નાન કરાવીને, કપૂર અને સુગંધિત દ્રવ્યો વડે અંલેપ કરવું.

ઘૃતાક્તગુગ્ગુલૈર્ધૂપં દ્વિજઃ પઞ્ચદિનં દહેત્ । નૈવેદ્યં પરમાન્નં તુ જપેદષ્ટોત્તરં શતમ્ ॥ ૧,૧૨૩.

બ્રાહ્મણે ઘીથી લપસાયેલા ગુગ્ગળનો ધૂપ પાંચ દિવસ સુધી કરવો. શ્રેષ્ઠ ભોજનનું નૈવેદ્ય અર્પણ કરવું અને એકસો આઠ વખત જપ કરવો.