ગરુડપુરાણમ્

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૧૯ બ્રહ્મોવાચ । અગસ્ત્યાર્ઘ્યવ્રતં વક્ષ્યે ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયકમ્ । અપ્રાપ્તે ભાસ્કરે કન્યાં સતિ ભાગે ત્રિભિર્દિનૈઃ ॥ ૧,૧૧૯.

બ્રહ્માજીએ કહ્યું: હવે હું અગસ્ત્યાર્ઘ્ય વ્રત કહું છું, જે ભોગ અને મોક્ષ આપે છે; સૂર્યોદય પહેલા, યોગ્ય સમયે ત્રણ દિવસની અંદર, કન્યા હાજર હોય ત્યારે કરવું.

અર્ઘ્યં દદ્યાદગસ્ત્યાય મૂર્તિં સંપૂજ્ય વૈ મુને ! । કાશપુષ્પમયીં કુમ્ભે પ્રદોષે કૃતજાગરઃ ॥ ૧,૧૧૯.

મુનિ, અગસ્ત્યજીની મૂર્તિની પૂજા કરીને, કાશના ફૂલોની કુંડીમાં અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું અને સાંજે જાગરણ કરવું.

દધ્યક્ષતાદ્યૈઃ સંપૂજ્ય ઉપોષ્ય ફલપુષ્પકૈઃ । પઞ્ચવર્ણસમાયુક્તં હેમરૌપ્યસમન્વિતમ્ ॥ ૧,૧૧૯.

દહીં, અક્ષત વગેરેથી પૂજા કરીને, ફળ અને ફૂલો વડે ઉપવાસ કરવો; પાંચ રંગોથી શોભિત અને સોનાં-ચાંદીથી બનેલું અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું.

સપ્તધાન્યયુતં પાત્રં દધિચન્દનચર્ચિતમ્ । અગસ્ત્યઃ ખનમાનેતિ મન્ત્રેણાર્ઘ્યં પ્રદાપયેત્ ॥ ૧,૧૧૯.

સાત પ્રકારના ધાન્યથી ભરેલું પાત્ર, દહીં અને ચંદનથી લપસેલું, એમાં 'અગસ્ત્ય પૃથ્વીમાંથી આવો' એવો મંત્ર બોલી અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું.

ખાસપુષ્પપ્રતીકાશ અગ્નિમારુતસમ્ભવ ! । મિત્રાવારુણયોઃ પુત્ત્રો કુમ્ભયોને નમોઽસ્તુ તે ॥ ૧,૧૧૯.

ખાસ ઘાસના ફૂલ જેવો તેજ ધરાવનાર, અગ્નિ અને પવનથી જન્મેલા, મિત્ર અને વરુણના પુત્ર, કુંભમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા અગસ્ત્ય, તમને વંદન છે.

શૂદ્રસ્ત્ર્યાદિરનેનૈવ ત્યજેદ્ધાન્યં ફલં રસમ્ । દદ્યાદ્દ્વિજાતયે કુમ્ભં સહિરણ્યં સદક્ષિણમ્ । ભોજયેચ્ચ દ્વિજાન્સપ્ત વર્ષં કૃત્વા તુ સર્વભાક્ ॥ ૧,૧૧૯.

શૂદ્ર સ્ત્રી વગેરે એ રીતે ધાન્ય, ફળ અને રસનો ત્યાગ કરે; પછી સોનાં અને યોગ્ય દક્ષિણાવાળા કુંભનું દાન બ્રાહ્મણને આપે અને વર્ષભર વિધિ કરીને સાત બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૨૦ બ્રહ્મોવાચ । રમ્ભાતૃતીયાં વક્ષ્યે ચ સૌભાગ્યશ્રીસુતાદિદામ્ । માર્ગશીર્ષેસિતે પક્ષે તૃતીયાયામુપોષિતઃ ॥ ૧,૧૨૦.

બ્રહ્માએ કહ્યું: હવે હું ત્રીજી રંભા તિથિનું વર્ણન કરું છું, જે સૌભાગ્ય, સંપત્તિ અને સંતાન આપે છે. માર્ગશીર્ષ મહિનાના વધતા ચાંદમાં ત્રીજના દિવસે ઉપવાસ કરવો.

ગૌરીં યજેદ્બિલ્વપત્રૈઃ કુશોદકકરસ્તતઃ । કદમ્બાદૌ ગિરિસુતાં પૌષે મરુબકૈર્યજેત્ ॥ ૧,૧૨૦.

ગૌરીની પૂજા બિલ્વપત્રથી કરવી, પછી કુશના પાણીથી કરવી; કદંબ મહિનાની શરૂઆતમાં, પૌષમાં પર્વતકન્યાની પૂજા મરુબક ફૂલોથી કરવી.

કર્પૂરાદઃ કૃસરદો મલ્લિકાદન્તકાષ્ઠકૃત્ । માઘેસુભદ્રાં કલ્હારૈર્ઘૃતાશો મણ્ડકપ્રદઃ ॥ ૧,૧૨૦.

કપૂર, ખીચડી અને મલ્લિકા લાકડાની દાતણથી, માઘમાં સુભદ્રાની પૂજા કલ્હાર ફૂલોથી કરવી; ઘી ધરાવતી મંડકા રોટલી અર્પણ કરવી.

ગીતીમયં તન્તકાષ્ઠં ફાલ્ગુને ગોમતીં યજેત્ । કુન્દૈઃ કૃત્વા દન્તકાષ્ઠં જીવાશઃ શષ્કુલીપ્રદઃ ॥ ૧,૧૨૦.

ફાગણમાં તારવાળા વાદ્યથી ગોમતીની પૂજા કરવી; કુન્દા લાકડાની દાતણ બનાવી, જીવનદાતા શશકુલી અર્પણ કરે.

વિશાલાક્ષીં દમનકૈશ્ચૈત્રે ચ કૃસરપ્રદઃ । દધિપ્રાશો દન્તકાષ્ઠં તગરં શ્રીમુખીં યજેત્ ॥ ૧,૧૨૦.

ચૈત્રમાં વિશાલાક્ષીની પૂજા દમનક ફૂલોથી અને ખીચડી અર્પણ કરીને કરવી; દહીંભાત, દાતણ અને તગરથી શ્રીમુખીની પૂજા કરવી.

વૈશાખે કર્ણિકારૈશ્ચ અશોકાશો વટપ્રદઃ । જ્યેષ્ઠે નારાયણીમર્ચેચ્છતપત્રૈશ્ચ ખણ્ડદઃ । લવઙ્ગાશો ભવેદેવ આષાઢે માધવીં યજેત્ ॥ ૧,૧૨૦.

વૈશાખમાં કર્ણિકાર ફૂલોથી પૂજા કરવી; અશોક ફૂલ અર્પણ કરીને વટવૃક્ષ આપવો; જ્યેષ્ઠમાં નારાયણીની પૂજા શતપત્ર ફૂલોથી અને ખંડ આપીને કરવી; આષાઢમાં લવિંગ અર્પણ કરીને માધવીની પૂજા કરવી.

તિલાશો બિલ્વપત્રૈશ્ચ ક્ષીરાન્નવટકપ્રદઃ । ઔદુમ્બરં દન્તકાષ્ઠં તગર્યાઃ શ્રાવણે શ્રિયમ્ ॥ ૧,૧૨૦.

શ્રાવણમાં તિલ, બિલ્વપત્ર, દુધભાત અને વટવૃક્ષ અર્પણ કરવું; ઔદુમ્બર દાતણ અને તગરથી શ્રીની પૂજા કરવી.

દન્તકાષ્ઠં મલ્લિકાયા ક્ષીરદો હ્યુત્તમાં યજેત્ । પદ્મૈર્યજેદ્ભાદ્રપદે શૃઙ્ગદાશો ગૃડાદિદઃ ॥ ૧,૧૨૦.

શ્રાવણમાં મલ્લિકા દાતણ અને દૂધ અર્પણ કરીને શ્રેષ્ઠ પૂજા કરવી; ભાદરવામાં કમળ ફૂલો વડે પૂજા, શ્રૃંગડા અને ગૃડાદિ અર્પણ કરવું.

રાજપુત્રીં ચાશ્વયુજે જપાપુષ્પૈશ્ચ જીરકમ્ । પ્રાશયેન્નિશિ નૈવેદ્યૈઃ કૃસરૈઃ કાર્તિકે યજેત્ ॥ ૧,૧૨૦.

આશ્વિનમાં રાજપુત્રીની પૂજા જપા ફૂલ અને જીરાથી કરવી; રાત્રે ખીચડીનો નૈવેદ્ય અર્પણ કરવો અને કાર્તિકમાં પણ ખીચડીથી પૂજા કરવી.

જાતીપુષ્પૈઃ પદ્મજાં ચ પઞ્ચગવ્યાશનો યજેત્ । ઘૃતોદનં ચ વર્ષાન્તે સપત્નીકાન્દ્વિજાન્યજેત્ ॥ ૧,૧૨૦.

જાતી ફૂલો વડે પદ્મજાની પૂજા, પાંચ ગૌઉત્પાદનો અર્પણ કરવું; વરસાદના અંતે ઘીભાત અર્પણ કરીને પતિ-પત્ની સાથે બ્રાહ્મણોની પૂજા કરવી.

ઉમામહેશ્વરં પૂજ્ય પ્રદદ્યાચ્ચ ગુડાદિકમ્ । વસ્ત્રચ્છત્રસુવર્ણાદ્યૈઃ રાત્રૌ ચ કૃતજાગરઃ । ગીતવાદ્યૈર્દદત્પ્રતર્ગવાદ્યં સર્વમાન્પુયાત્ ॥ ૧,૧૨૦.

ઉમા અને મહેશ્વરની પૂજા કરીને, ગોળ વગેરે, વસ્ત્ર, છત્રી, સોનાં વગેરે દાન કરવું; રાત્રે જાગરણ કરીને ગીત-વાદ્યથી પૂજા કરવી અને જે આપવું હોય તે બધું આપી પોતે પવિત્ર થવું.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૨૧ બ્રહ્મોવાચ । ચાતુર્માસ્યવ્રતાન્યૂચે એકાદશ્યાં સમાચરેત્ । આષાઢ્યાં પૌર્ણમાસ્યાં વા સર્વેણહરિમર્ચ્યચ ॥ ૧,૧૨૧.

બ્રહ્માએ કહ્યું: ચાતુર્માસ્ય વ્રતનું વર્ણન કરું છું, જે એકાદશી પર કરવું; આષાઢ પૂર્ણિમા કે અન્ય દિવસે પણ સર્વ રીતે હરિની પૂજા કરવી.

ઇદં વ્રતં મયા દેવ ગૃહીતં પુરતસ્તવ । નિર્વિઘ્નં સિદ્ધિમાપ્નોતુ પ્રસન્ને ત્વયિ કેશવ ॥ ૧,૧૨૧.

હે ભગવાન, આ વ્રત મેં તમારી સામે લીધું છે; તમારી કૃપાથી નિર્વિઘ્ન પૂર્ણ થાય અને સફળતા મળે એવી પ્રાર્થના.

ગૃહીતેઽસ્મિન્વ્રતે દેવ યદ્યપૂર્ણે મ્રિયામ્યહમ્ । તન્મે ભવતુ સમ્પૂર્ણં ત્વત્પ્રસાદાજ્જનાર્દન ॥ ૧,૧૨૧.

હે ભગવાન, જો આ વ્રત પૂર્ણ થાય એ પહેલાં હું મૃત્યુ પામું તો તમારી કૃપાથી તે પૂર્ણ ગણાય, હે જનાર્દન.

એવમભ્યર્ચ્ય ગૃહ્ણીયાદ્વ્રતાર્ચનજપાદિકમ્ । સર્વાઘં ચ ક્ષયં યાતિ ચિકીર્ષેદ્યો હરેર્વ્રતમ્ ॥ ૧,૧૨૧.

આ રીતે પૂજા કરીને, વ્રત, પૂજા અને જપ સ્વીકારવા; જે હરિનું વ્રત કરે છે, તેના બધા પાપો નાશ પામે છે.

સ્નાત્વાયોભ્યચ્ય ગૃહ્ણીયાદ્વ્રતાર્ચનજપાદિકમ્ । સ્નાત્વા યચ્ચતુરો માસાનેકભક્તેન પૂજયેત્ । વિષ્ણું સ યાતિ વિષ્ણોર્વ લોકં મલવિવર્જિતમ્ ॥ ૧,૧૨૧.

સ્નાન કરીને, વ્રતના પૂજન, જપ અને અન્ય નિયમો કરવાં જોઈએ. અને જો કોઈ વ્યક્તિ ચાર મહિના સુધી રોજ એક જ વખત ભોજન કરીને ભગવાન વિષ્ણુની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરે છે, તો તે નિર્મળ વિષ્ણુલોકને પ્રાપ્ત કરે છે.

મદ્યમાંસસુરાત્યગી વેદવિદ્ધરિપૂજનાત્ । તૈલવર્જિ વિષ્ણુલોકં વિષ્ણુભાક્કૃચ્છ્રપાદકૃત્ ॥ ૧,૧૨૧.

મદિરા, માંસ અને દારૂનો ત્યાગ કરીને, વેદજ્ઞાનથી દૈત્યશત્રુ વિષ્ણુની પૂજા કરીને અને તેલનો ત્યાગ કરીને, કઠિન વ્રત પાળનારને વિષ્ણુલોક મળે છે અને તે વિષ્ણુના ભાગીદાર બને છે.

એકરાત્રોપવાસાચ્ચ દેવો વૈમાનિકો ભવેત્ । શ્વેતદ્વીપં ત્રિરાત્રાત્તુ વ્રજેત્ષષ્ઠાન્નકૃન્નરઃ ॥ ૧,૧૨૧.

એક રાતનું ઉપવાસ રાખવાથી મનુષ્ય દેવત્વ પામે છે અને દિવ્ય શરીર મેળવે છે. ત્રણ રાત ઉપવાસ કરીને, જે છઠ્ઠું ભોજન ટાળી દે છે, તે શ્વેતદ્વીપ પહોંચે છે.

ચાન્દ્રાયણાદ્ધરેર્ધામ લભેન્મુક્તિમયાચિતામ્ । પ્રાજાપત્યં વિષ્ણુલોકં પરાકવ્રતકૃદ્ધરિમ્ ॥ ૧,૧૨૧.

ચાંદ્રાયણ વ્રતથી હરિનું ધામ અને ઈચ્છિત મુક્તિ મળે છે. પ્રજાપત્ય વ્રતથી વિષ્ણુલોક મળે છે અને પરાક વ્રત કરનારને હરિ મળે છે.

સક્તુયાવકભિક્ષાશી પયોદધિઘૃતાશનઃ । ગોમૂત્રયાવકાહારઃ પઞ્ચગવ્યકૃતાશનઃ । શાકમલફલાદ્યાશી રસવર્જો ચ વિષ્ણુભાક્ ॥ ૧,૧૨૧.

જે વ્યક્તિ માત્ર સાતુ, જૌ અથવા ભિક્ષાથી જીવન યાપન કરે છે, કે માત્ર દુધ, દહીં કે ઘીનું સેવન કરે છે; કે ગૌમૂત્ર અને જૌથી જીવન ચલાવે છે, કે પંચગવ્યથી બનેલું ભોજન કરે છે; કે શાકભાજી, મૂળ, ફળ વગેરે ખાય છે અને રસવાળું ટાળી દે છે—એ વિષ્ણુના ભાગીદાર બને છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૨૨ બ્રહ્મોવાચ । વ્રતં માસોપવાસાખ્યં સર્વોત્કૃષ્ટં વદામિતે । વાનપ્રસ્થો યતિર્નારી કુર્યાન્માસોપવાસકમ્ ॥ ૧,૧૨૨.

બ્રહ્માએ કહ્યું: હું તને માસોપવાસ નામનું શ્રેષ્ઠ વ્રત કહું છું. વનવાસી, યતિ કે સ્ત્રીએ માસોપવાસનું વ્રત કરવું જોઈએ.

આશ્વિનસ્ય સિતે પક્ષે એકાદશ્યામુપોષિતઃ । વ્રતમેતત્તુ ગૃહ્ણીયાદ્યાવત્ત્રિંશદ્દિનાનિ તુ ॥ ૧,૧૨૨.

આશ્વિન માસના શુક્લ પક્ષની એકાદશીનો ઉપવાસ કરીને, આ વ્રત ત્રીસ દિવસ સુધી કરવું જોઈએ.

અદ્યપ્રભૃત્યહં વિષ્ણો યાવદુત્થાનકં તવ । અર્ચયેત્વામનશ્રંસ્તુ દિનાનિ ત્રિંશદેવ તુ ॥ ૧,૧૨૨.

હે વિષ્ણુ! આજથી લઈને તારા ઉત્થાન સુધી, હું તને ત્રીસ દિવસ સુધી નિરંતર અને શ્રદ્ધાપૂર્વક પૂજું છું.