ગરુડપુરાણમ્

ચમ્પકૈઃ સ્વર્ણવા (ધાર્) યાદો જિન્મોદકસંપ્રદઃ । ખાદિરં દન્તકાષ્ઠં ચ કાર્તિકે રુદ્રમર્ચયેત્ ॥ ૧,૧૧૭.

ચંપાના ફૂલો અને સોનાની વાંસળીથી તથા મોઢકનો પ્રસાદ અર્પણ કરીને, કાર્તિક માસમાં ખાદિરની દાંત સાફ કરવાની દાંડી વડે રુદ્રની પૂજા કરવી.

બદર્યા દન્તકાષ્ઠં ચ મદનો દશમાશનઃ । ક્ષીરશાકપ્રદઃ પદ્મૈરબ્દન્તે શિવમર્ચયેત્ ॥ ૧,૧૧૭.

બદરીની દાંત સાફ કરવાની દાંડી વડે મદનને દસમા ક્રમે પૂજવો; દૂધ અને શાક આપનારા દેવને વર્ષના અંતે કમળના ફૂલો વડે પૂજવું.

રતિમુક્તમનઙ્ગં ચ સ્વર્ણમણ્ડલસંસ્થિતમ્ । ગન્ધાદ્યૈર્દશસાહસ્રં તિલવ્રીહ્યાદિ હોમયેત્ ॥ ૧,૧૧૭.

રતિ, મુક્તમનંગ અને સોનાની વૃત્તમાં સ્થિત દેવને સુગંધિત પદાર્થો, તલ, ચોખા અને અન્ય ધાન્યોથી દસ હજાર હવન કરવો.

જાગરં ગીતવદિત્રં પ્રભિતઽભ્યાર્ચ્ય વેદયેત્ । દ્વિજાય શય્યાં પાત્રં ચ છત્રં વસ્ત્રમુપાનહૌ ॥ ૧,૧૧૭.

જાગરણમાં ગીત-વાદ્ય સાથે રાત્રી વિતાવવી, પછી પૂજા કરીને બ્રાહ્મણને પથારી, વાસણ, છત્રી, વસ્ત્ર અને પગરખાં આપવું.

ગાં દ્વિજં ભોજયેદ્ભક્ત્યા કૃતકૃત્યો ભવેન્નરઃ । એતદુદ્યાપનં સર્વં વ્રતેષુ ધ્યેપમીદૃશમ્ । ફલઞ્ચ શ્રીસુતારોગ્યસૌભાગ્યસ્વર્ગતં ભવેત્ ॥ ૧,૧૧૭.

ગાય અને બ્રાહ્મણને ભક્તિપૂર્વક ભોજન કરાવવાથી મનુષ્ય સર્વ કાર્યમાં સફળ થાય છે; આ સમગ્ર ઉપસંહાર છે, અને આવું વ્રત પાલન કરવાથી ધન, સંતાન, આરોગ્ય, સુખ અને સ્વર્ગ મળે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૧૮ બ્રહ્મોવાચ । વ્રતં કૈવલ્યશમનમખણ્ડદ્વાદશીં વદે । માગશીર્ષે સિતે પક્ષે ગવ્યાશી સમુપોષિતઃ ॥ ૧,૧૧૮.

બ્રહ્માજીએ કહ્યું: હવે હું કૈવલ્યશમન નામનું અખંડ દ્વાદશી વ્રત કહું છું; માર્ગશીર્ષના શુક્લ પક્ષમાં ઉપવાસ કર્યા પછી ગૌમય પદાર્થો જ લેવાં.

દ્વાદશ્યાં પૂજયે દ્વિષ્ણું દદ્યાન્માસચતુષ્ટયમ્ । પઞ્ચવ્રીહિયુતં પાત્રં વિપ્રાયેદમુદાહરેત્ ॥ ૧,૧૧૮.

દ્વાદશીના દિવસે વિષ્ણુની પૂજા કરવી અને ચાર માસનું અન્ન દાન કરવું; પાંચ જાતના ચોખા ભરેલું પાત્ર બ્રાહ્મણને આપવું અને નીચે મુજબ કહેવું.

સપ્તજન્મનિ હે વિષ્ણો યન્મયા હિ વ્રતં કૃતમ્ । ભગવંસ્ત્વત્પ્રસાદેન તદખણ્ડમિહાસ્તુ મે ॥ ૧,૧૧૮.

'હે વિષ્ણુ! સાત જન્મમાં મેં જે વ્રત કર્યું છે, તે આપની કૃપાથી અહીં અખંડિત રહે.'

યથાખણ્ડં જગત્સર્વં ત્વમેવ પુરુષોત્તમ । તથાખિલાન્યખણ્ડાનિ વ્રિતાનિ મમ સન્તિ વૈ ॥ ૧,૧૧૮.

'જેમ તમે, સર્વોત્તમ, સમગ્ર જગતના અખંડ સ્વરૂપ છો, તેમ મારા બધા વ્રતો પણ અખંડિત રહે.'

સક્તુપાત્રાણિ ચૈત્રાદૌ શ્રાવણાદૌ ઘૃતાન્વિતાન્ । વ્રતકૃદ્વતપૂર્ણસ્તુ સ્ત્રીપુત્રસ્વર્ગભાગ્ભવેત્ ॥ ૧,૧૧૮.

ચૈત્ર માસના આરંભે સક્તુના પાત્ર અને શ્રાવણના આરંભે ઘીવાળાં પાત્ર આપવાં; વ્રત પૂર્ણ કરનારને પત્ની, પુત્ર અને સ્વર્ગની પ્રાપ્તિ થાય છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૧૯ બ્રહ્મોવાચ । અગસ્ત્યાર્ઘ્યવ્રતં વક્ષ્યે ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયકમ્ । અપ્રાપ્તે ભાસ્કરે કન્યાં સતિ ભાગે ત્રિભિર્દિનૈઃ ॥ ૧,૧૧૯.

બ્રહ્માજીએ કહ્યું: હવે હું અગસ્ત્યાર્ઘ્ય વ્રત કહું છું, જે ભોગ અને મોક્ષ આપે છે; સૂર્યોદય પહેલા, યોગ્ય સમયે ત્રણ દિવસની અંદર, કન્યા હાજર હોય ત્યારે કરવું.

અર્ઘ્યં દદ્યાદગસ્ત્યાય મૂર્તિં સંપૂજ્ય વૈ મુને ! । કાશપુષ્પમયીં કુમ્ભે પ્રદોષે કૃતજાગરઃ ॥ ૧,૧૧૯.

મુનિ, અગસ્ત્યજીની મૂર્તિની પૂજા કરીને, કાશના ફૂલોની કુંડીમાં અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું અને સાંજે જાગરણ કરવું.

દધ્યક્ષતાદ્યૈઃ સંપૂજ્ય ઉપોષ્ય ફલપુષ્પકૈઃ । પઞ્ચવર્ણસમાયુક્તં હેમરૌપ્યસમન્વિતમ્ ॥ ૧,૧૧૯.

દહીં, અક્ષત વગેરેથી પૂજા કરીને, ફળ અને ફૂલો વડે ઉપવાસ કરવો; પાંચ રંગોથી શોભિત અને સોનાં-ચાંદીથી બનેલું અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું.

સપ્તધાન્યયુતં પાત્રં દધિચન્દનચર્ચિતમ્ । અગસ્ત્યઃ ખનમાનેતિ મન્ત્રેણાર્ઘ્યં પ્રદાપયેત્ ॥ ૧,૧૧૯.

સાત પ્રકારના ધાન્યથી ભરેલું પાત્ર, દહીં અને ચંદનથી લપસેલું, એમાં 'અગસ્ત્ય પૃથ્વીમાંથી આવો' એવો મંત્ર બોલી અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું.

ખાસપુષ્પપ્રતીકાશ અગ્નિમારુતસમ્ભવ ! । મિત્રાવારુણયોઃ પુત્ત્રો કુમ્ભયોને નમોઽસ્તુ તે ॥ ૧,૧૧૯.

ખાસ ઘાસના ફૂલ જેવો તેજ ધરાવનાર, અગ્નિ અને પવનથી જન્મેલા, મિત્ર અને વરુણના પુત્ર, કુંભમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા અગસ્ત્ય, તમને વંદન છે.

શૂદ્રસ્ત્ર્યાદિરનેનૈવ ત્યજેદ્ધાન્યં ફલં રસમ્ । દદ્યાદ્દ્વિજાતયે કુમ્ભં સહિરણ્યં સદક્ષિણમ્ । ભોજયેચ્ચ દ્વિજાન્સપ્ત વર્ષં કૃત્વા તુ સર્વભાક્ ॥ ૧,૧૧૯.

શૂદ્ર સ્ત્રી વગેરે એ રીતે ધાન્ય, ફળ અને રસનો ત્યાગ કરે; પછી સોનાં અને યોગ્ય દક્ષિણાવાળા કુંભનું દાન બ્રાહ્મણને આપે અને વર્ષભર વિધિ કરીને સાત બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૨૦ બ્રહ્મોવાચ । રમ્ભાતૃતીયાં વક્ષ્યે ચ સૌભાગ્યશ્રીસુતાદિદામ્ । માર્ગશીર્ષેસિતે પક્ષે તૃતીયાયામુપોષિતઃ ॥ ૧,૧૨૦.

બ્રહ્માએ કહ્યું: હવે હું ત્રીજી રંભા તિથિનું વર્ણન કરું છું, જે સૌભાગ્ય, સંપત્તિ અને સંતાન આપે છે. માર્ગશીર્ષ મહિનાના વધતા ચાંદમાં ત્રીજના દિવસે ઉપવાસ કરવો.

ગૌરીં યજેદ્બિલ્વપત્રૈઃ કુશોદકકરસ્તતઃ । કદમ્બાદૌ ગિરિસુતાં પૌષે મરુબકૈર્યજેત્ ॥ ૧,૧૨૦.

ગૌરીની પૂજા બિલ્વપત્રથી કરવી, પછી કુશના પાણીથી કરવી; કદંબ મહિનાની શરૂઆતમાં, પૌષમાં પર્વતકન્યાની પૂજા મરુબક ફૂલોથી કરવી.

કર્પૂરાદઃ કૃસરદો મલ્લિકાદન્તકાષ્ઠકૃત્ । માઘેસુભદ્રાં કલ્હારૈર્ઘૃતાશો મણ્ડકપ્રદઃ ॥ ૧,૧૨૦.

કપૂર, ખીચડી અને મલ્લિકા લાકડાની દાતણથી, માઘમાં સુભદ્રાની પૂજા કલ્હાર ફૂલોથી કરવી; ઘી ધરાવતી મંડકા રોટલી અર્પણ કરવી.

ગીતીમયં તન્તકાષ્ઠં ફાલ્ગુને ગોમતીં યજેત્ । કુન્દૈઃ કૃત્વા દન્તકાષ્ઠં જીવાશઃ શષ્કુલીપ્રદઃ ॥ ૧,૧૨૦.

ફાગણમાં તારવાળા વાદ્યથી ગોમતીની પૂજા કરવી; કુન્દા લાકડાની દાતણ બનાવી, જીવનદાતા શશકુલી અર્પણ કરે.

વિશાલાક્ષીં દમનકૈશ્ચૈત્રે ચ કૃસરપ્રદઃ । દધિપ્રાશો દન્તકાષ્ઠં તગરં શ્રીમુખીં યજેત્ ॥ ૧,૧૨૦.

ચૈત્રમાં વિશાલાક્ષીની પૂજા દમનક ફૂલોથી અને ખીચડી અર્પણ કરીને કરવી; દહીંભાત, દાતણ અને તગરથી શ્રીમુખીની પૂજા કરવી.

વૈશાખે કર્ણિકારૈશ્ચ અશોકાશો વટપ્રદઃ । જ્યેષ્ઠે નારાયણીમર્ચેચ્છતપત્રૈશ્ચ ખણ્ડદઃ । લવઙ્ગાશો ભવેદેવ આષાઢે માધવીં યજેત્ ॥ ૧,૧૨૦.

વૈશાખમાં કર્ણિકાર ફૂલોથી પૂજા કરવી; અશોક ફૂલ અર્પણ કરીને વટવૃક્ષ આપવો; જ્યેષ્ઠમાં નારાયણીની પૂજા શતપત્ર ફૂલોથી અને ખંડ આપીને કરવી; આષાઢમાં લવિંગ અર્પણ કરીને માધવીની પૂજા કરવી.

તિલાશો બિલ્વપત્રૈશ્ચ ક્ષીરાન્નવટકપ્રદઃ । ઔદુમ્બરં દન્તકાષ્ઠં તગર્યાઃ શ્રાવણે શ્રિયમ્ ॥ ૧,૧૨૦.

શ્રાવણમાં તિલ, બિલ્વપત્ર, દુધભાત અને વટવૃક્ષ અર્પણ કરવું; ઔદુમ્બર દાતણ અને તગરથી શ્રીની પૂજા કરવી.

દન્તકાષ્ઠં મલ્લિકાયા ક્ષીરદો હ્યુત્તમાં યજેત્ । પદ્મૈર્યજેદ્ભાદ્રપદે શૃઙ્ગદાશો ગૃડાદિદઃ ॥ ૧,૧૨૦.

શ્રાવણમાં મલ્લિકા દાતણ અને દૂધ અર્પણ કરીને શ્રેષ્ઠ પૂજા કરવી; ભાદરવામાં કમળ ફૂલો વડે પૂજા, શ્રૃંગડા અને ગૃડાદિ અર્પણ કરવું.

રાજપુત્રીં ચાશ્વયુજે જપાપુષ્પૈશ્ચ જીરકમ્ । પ્રાશયેન્નિશિ નૈવેદ્યૈઃ કૃસરૈઃ કાર્તિકે યજેત્ ॥ ૧,૧૨૦.

આશ્વિનમાં રાજપુત્રીની પૂજા જપા ફૂલ અને જીરાથી કરવી; રાત્રે ખીચડીનો નૈવેદ્ય અર્પણ કરવો અને કાર્તિકમાં પણ ખીચડીથી પૂજા કરવી.

જાતીપુષ્પૈઃ પદ્મજાં ચ પઞ્ચગવ્યાશનો યજેત્ । ઘૃતોદનં ચ વર્ષાન્તે સપત્નીકાન્દ્વિજાન્યજેત્ ॥ ૧,૧૨૦.

જાતી ફૂલો વડે પદ્મજાની પૂજા, પાંચ ગૌઉત્પાદનો અર્પણ કરવું; વરસાદના અંતે ઘીભાત અર્પણ કરીને પતિ-પત્ની સાથે બ્રાહ્મણોની પૂજા કરવી.

ઉમામહેશ્વરં પૂજ્ય પ્રદદ્યાચ્ચ ગુડાદિકમ્ । વસ્ત્રચ્છત્રસુવર્ણાદ્યૈઃ રાત્રૌ ચ કૃતજાગરઃ । ગીતવાદ્યૈર્દદત્પ્રતર્ગવાદ્યં સર્વમાન્પુયાત્ ॥ ૧,૧૨૦.

ઉમા અને મહેશ્વરની પૂજા કરીને, ગોળ વગેરે, વસ્ત્ર, છત્રી, સોનાં વગેરે દાન કરવું; રાત્રે જાગરણ કરીને ગીત-વાદ્યથી પૂજા કરવી અને જે આપવું હોય તે બધું આપી પોતે પવિત્ર થવું.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૨૧ બ્રહ્મોવાચ । ચાતુર્માસ્યવ્રતાન્યૂચે એકાદશ્યાં સમાચરેત્ । આષાઢ્યાં પૌર્ણમાસ્યાં વા સર્વેણહરિમર્ચ્યચ ॥ ૧,૧૨૧.

બ્રહ્માએ કહ્યું: ચાતુર્માસ્ય વ્રતનું વર્ણન કરું છું, જે એકાદશી પર કરવું; આષાઢ પૂર્ણિમા કે અન્ય દિવસે પણ સર્વ રીતે હરિની પૂજા કરવી.

ઇદં વ્રતં મયા દેવ ગૃહીતં પુરતસ્તવ । નિર્વિઘ્નં સિદ્ધિમાપ્નોતુ પ્રસન્ને ત્વયિ કેશવ ॥ ૧,૧૨૧.

હે ભગવાન, આ વ્રત મેં તમારી સામે લીધું છે; તમારી કૃપાથી નિર્વિઘ્ન પૂર્ણ થાય અને સફળતા મળે એવી પ્રાર્થના.