ગરુડપુરાણમ્

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૧૭ બ્રહ્મોવાચ । માર્ગશીર્ષે સિતે પક્ષે વ્યાસાંનઙ્ગત્રયોદશી । મલ્લિકાજં દન્તકાષ્ઠં ધુતૂરૈઃ પૂજયેચ્છિવમ્ ॥ ૧,૧૧૭.

બ્રહ્માજીએ કહ્યું: માર્ગશીર્ષ મહિનાના શુક્લ પક્ષની વ્યાસ અને અનંગ ત્રયોદશીને, મલ્લિકા કાંઠા અને ધતૂરા ફૂલો વડે, દાંત સાફ કરવા માટે મલ્લિકા કાંઠા વાપરી, શિવજીની પૂજા કરવી.

અનઙ્ગાયેતિ નૈવેદ્યં મધપ્રાશ્યાથ પૌષકે । યોગેશ્વરં પૂજયેચ્ચ બિલ્વપત્રૈઃ કદમ્બજમ્ । દન્તકાષ્ઠં ચન્દનાદિ નૈવેદ્યં કૃસરાદિકમ્ ॥ ૧,૧૧૭.

'અનંગાય' નામના ભોજનનો નૈવેદ્ય આપવો, પૌષ મહિનામાં મધ ચાખવું, યોગેશ્વરની પૂજા બિલ્વ પાંદડા અને કદંબ ફૂલો વડે કરવી. દાંત સાફ કરવા માટે ચંદન અને અન્ય વસ્તુઓ વાપરવી અને ભોજનમાં કૃસરા વગેરે અર્પણ કરવું.

માઘે નટેશ્વરાયાર્ચ્ય કુન્દૈર્મૌક્તિકમાલયા । પ્લક્ષેણ દન્તકાષ્ઠં ચ નૈવેદ્યં પૂરિકા મુને ॥ ૧,૧૧૭.

માઘ મહિનામાં નટેશ્વરની પૂજા કુન્દ ફૂલો અને મુક્તાની માળા વડે કરવી. દાંત સાફ કરવા માટે પ્લક્ષ કાંઠા વાપરવી અને નૈવેદ્યમાં પૂરીકા અર્પણ કરવી, હે મુનિ.

વીરેશ્વરં ફાલ્ગુને તુ પૂજયેત્તુ મરૂબકૈઃ । શર્કરાશાકમણ્ડાશ્ચ ચૂતજં દન્તધાવનમ્ ॥ ૧,૧૧૭.

ફાગણ મહિનામાં વીરેશ્વરની પૂજા મરૂબક ફૂલો વડે કરવી, શક્કર, શાક અને મંડા અર્પણ કરવું અને દાંત સાફ કરવા માટે કેરીના વૃક્ષની કાંઠા વાપરવી.

ચૈત્રે યજેત્સુ રૂપાય કર્પૂરં પ્રાશયેન્નિશિ । દન્તધાવનાટજં નૈવેદ્યં શષ્કુલીં દદેત્ ॥ ૧,૧૧૭.

ચૈત્ર મહિનામાં રાત્રે સુરૂપાની પૂજા કરવી, કપૂર ચાખવું, દાંત સાફ કરવા માટે અટજ કાંઠા વાપરવી અને નૈવેદ્યમાં શશ્કુલી અર્પણ કરવી.

પૂજા દમનકઃ શમ્ભોર્વેશાખેઽશોક્રપુષ્પકૈઃ । મહારૂપાય નૈવેદ્યં ગુડભક્તં પુટ્ટબરમ્ ॥ ૧,૧૧૭.

શિવજીની પૂજા તેમના ધામે દમનકના પાન અને અશોકના ફૂલો વડે થાય છે; તેમના મહાન સ્વરૂપ માટે ગુડ વાળેલી ભાત અને શ્રેષ્ઠ પકવાનનો નૈવેદ્ય અર્પણ કરવો.

દન્તકાષ્ઠં પ્રાશયેચ્ચ દદેજ્જતીફલં તથા । પ્રદ્યુમ્નં પૂજયેજ્જ્યેષ્ઠે ચમ્પકૈર્બિલ્વજં દશેત્ ॥ ૧,૧૧૭.

દાંત સાફ કરવા માટેની દાંડી આપવી અને સાથે જ જતીફળ પણ ચઢાવવું. જ્યેષ્ઠ માસમાં પ્રદ્યુમ્નની ચંપાના ફૂલો વડે પૂજા કરવી અને બિલ્વજને દસ પ્રકારના પદાર્થોથી પૂજવું.

લવગારા તથા ષઢિ ઉમામદતિ શાસનઃ? । અગુરું દન્તકાષ્ઠં ચ તમપામાર્ગકૈર્યજેત્ ॥ ૧,૧૧૭.

લવિંગ, એલચી અને છ પ્રકારના મસાલા ઉમાના પ્રિય માટે નિર્ધારિત છે; અગરુ, દાંત સાફ કરવાની દાંડી અને અપામારગના પાનથી પૂજા કરવી.

શ્રાવણે કરવીરં ચ શમ્ભવે શૂલપાણયે । ગન્ધાશનો ઘૃતાદ્યૈશ્ચ કરવીરજશોધનમ્ ॥ ૧,૧૧૭.

શ્રાવણ માસમાં શિવજીને કરવીર ફૂલ અર્પણ કરવા, ત્રિશૂલધારીને ઘી વગેરે પદાર્થોથી અને કરવીરના ફૂલો વડે શુદ્ધિપૂર્વક પૂજવું.

સદ્યોજાતં ભાદ્રપદે બકુલૈઃ પૂપકૈર્યજેત્ । ગન્ધર્વાશો મદનકમાશ્વિને ચ સુરાધિપમ્ ॥ ૧,૧૧૭.

ભાદરવામાં સદ્યોજાતને બકુલના ફૂલો અને પુપક વડે પૂજવું; અશ્વિનમાં ગંધર્વાશ અને મદનકની તથા દેવોના રાજાની પણ પૂજા કરવી.

ચમ્પકૈઃ સ્વર્ણવા (ધાર્) યાદો જિન્મોદકસંપ્રદઃ । ખાદિરં દન્તકાષ્ઠં ચ કાર્તિકે રુદ્રમર્ચયેત્ ॥ ૧,૧૧૭.

ચંપાના ફૂલો અને સોનાની વાંસળીથી તથા મોઢકનો પ્રસાદ અર્પણ કરીને, કાર્તિક માસમાં ખાદિરની દાંત સાફ કરવાની દાંડી વડે રુદ્રની પૂજા કરવી.

બદર્યા દન્તકાષ્ઠં ચ મદનો દશમાશનઃ । ક્ષીરશાકપ્રદઃ પદ્મૈરબ્દન્તે શિવમર્ચયેત્ ॥ ૧,૧૧૭.

બદરીની દાંત સાફ કરવાની દાંડી વડે મદનને દસમા ક્રમે પૂજવો; દૂધ અને શાક આપનારા દેવને વર્ષના અંતે કમળના ફૂલો વડે પૂજવું.

રતિમુક્તમનઙ્ગં ચ સ્વર્ણમણ્ડલસંસ્થિતમ્ । ગન્ધાદ્યૈર્દશસાહસ્રં તિલવ્રીહ્યાદિ હોમયેત્ ॥ ૧,૧૧૭.

રતિ, મુક્તમનંગ અને સોનાની વૃત્તમાં સ્થિત દેવને સુગંધિત પદાર્થો, તલ, ચોખા અને અન્ય ધાન્યોથી દસ હજાર હવન કરવો.

જાગરં ગીતવદિત્રં પ્રભિતઽભ્યાર્ચ્ય વેદયેત્ । દ્વિજાય શય્યાં પાત્રં ચ છત્રં વસ્ત્રમુપાનહૌ ॥ ૧,૧૧૭.

જાગરણમાં ગીત-વાદ્ય સાથે રાત્રી વિતાવવી, પછી પૂજા કરીને બ્રાહ્મણને પથારી, વાસણ, છત્રી, વસ્ત્ર અને પગરખાં આપવું.

ગાં દ્વિજં ભોજયેદ્ભક્ત્યા કૃતકૃત્યો ભવેન્નરઃ । એતદુદ્યાપનં સર્વં વ્રતેષુ ધ્યેપમીદૃશમ્ । ફલઞ્ચ શ્રીસુતારોગ્યસૌભાગ્યસ્વર્ગતં ભવેત્ ॥ ૧,૧૧૭.

ગાય અને બ્રાહ્મણને ભક્તિપૂર્વક ભોજન કરાવવાથી મનુષ્ય સર્વ કાર્યમાં સફળ થાય છે; આ સમગ્ર ઉપસંહાર છે, અને આવું વ્રત પાલન કરવાથી ધન, સંતાન, આરોગ્ય, સુખ અને સ્વર્ગ મળે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૧૮ બ્રહ્મોવાચ । વ્રતં કૈવલ્યશમનમખણ્ડદ્વાદશીં વદે । માગશીર્ષે સિતે પક્ષે ગવ્યાશી સમુપોષિતઃ ॥ ૧,૧૧૮.

બ્રહ્માજીએ કહ્યું: હવે હું કૈવલ્યશમન નામનું અખંડ દ્વાદશી વ્રત કહું છું; માર્ગશીર્ષના શુક્લ પક્ષમાં ઉપવાસ કર્યા પછી ગૌમય પદાર્થો જ લેવાં.

દ્વાદશ્યાં પૂજયે દ્વિષ્ણું દદ્યાન્માસચતુષ્ટયમ્ । પઞ્ચવ્રીહિયુતં પાત્રં વિપ્રાયેદમુદાહરેત્ ॥ ૧,૧૧૮.

દ્વાદશીના દિવસે વિષ્ણુની પૂજા કરવી અને ચાર માસનું અન્ન દાન કરવું; પાંચ જાતના ચોખા ભરેલું પાત્ર બ્રાહ્મણને આપવું અને નીચે મુજબ કહેવું.

સપ્તજન્મનિ હે વિષ્ણો યન્મયા હિ વ્રતં કૃતમ્ । ભગવંસ્ત્વત્પ્રસાદેન તદખણ્ડમિહાસ્તુ મે ॥ ૧,૧૧૮.

'હે વિષ્ણુ! સાત જન્મમાં મેં જે વ્રત કર્યું છે, તે આપની કૃપાથી અહીં અખંડિત રહે.'

યથાખણ્ડં જગત્સર્વં ત્વમેવ પુરુષોત્તમ । તથાખિલાન્યખણ્ડાનિ વ્રિતાનિ મમ સન્તિ વૈ ॥ ૧,૧૧૮.

'જેમ તમે, સર્વોત્તમ, સમગ્ર જગતના અખંડ સ્વરૂપ છો, તેમ મારા બધા વ્રતો પણ અખંડિત રહે.'

સક્તુપાત્રાણિ ચૈત્રાદૌ શ્રાવણાદૌ ઘૃતાન્વિતાન્ । વ્રતકૃદ્વતપૂર્ણસ્તુ સ્ત્રીપુત્રસ્વર્ગભાગ્ભવેત્ ॥ ૧,૧૧૮.

ચૈત્ર માસના આરંભે સક્તુના પાત્ર અને શ્રાવણના આરંભે ઘીવાળાં પાત્ર આપવાં; વ્રત પૂર્ણ કરનારને પત્ની, પુત્ર અને સ્વર્ગની પ્રાપ્તિ થાય છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૧૯ બ્રહ્મોવાચ । અગસ્ત્યાર્ઘ્યવ્રતં વક્ષ્યે ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયકમ્ । અપ્રાપ્તે ભાસ્કરે કન્યાં સતિ ભાગે ત્રિભિર્દિનૈઃ ॥ ૧,૧૧૯.

બ્રહ્માજીએ કહ્યું: હવે હું અગસ્ત્યાર્ઘ્ય વ્રત કહું છું, જે ભોગ અને મોક્ષ આપે છે; સૂર્યોદય પહેલા, યોગ્ય સમયે ત્રણ દિવસની અંદર, કન્યા હાજર હોય ત્યારે કરવું.

અર્ઘ્યં દદ્યાદગસ્ત્યાય મૂર્તિં સંપૂજ્ય વૈ મુને ! । કાશપુષ્પમયીં કુમ્ભે પ્રદોષે કૃતજાગરઃ ॥ ૧,૧૧૯.

મુનિ, અગસ્ત્યજીની મૂર્તિની પૂજા કરીને, કાશના ફૂલોની કુંડીમાં અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું અને સાંજે જાગરણ કરવું.

દધ્યક્ષતાદ્યૈઃ સંપૂજ્ય ઉપોષ્ય ફલપુષ્પકૈઃ । પઞ્ચવર્ણસમાયુક્તં હેમરૌપ્યસમન્વિતમ્ ॥ ૧,૧૧૯.

દહીં, અક્ષત વગેરેથી પૂજા કરીને, ફળ અને ફૂલો વડે ઉપવાસ કરવો; પાંચ રંગોથી શોભિત અને સોનાં-ચાંદીથી બનેલું અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું.

સપ્તધાન્યયુતં પાત્રં દધિચન્દનચર્ચિતમ્ । અગસ્ત્યઃ ખનમાનેતિ મન્ત્રેણાર્ઘ્યં પ્રદાપયેત્ ॥ ૧,૧૧૯.

સાત પ્રકારના ધાન્યથી ભરેલું પાત્ર, દહીં અને ચંદનથી લપસેલું, એમાં 'અગસ્ત્ય પૃથ્વીમાંથી આવો' એવો મંત્ર બોલી અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું.

ખાસપુષ્પપ્રતીકાશ અગ્નિમારુતસમ્ભવ ! । મિત્રાવારુણયોઃ પુત્ત્રો કુમ્ભયોને નમોઽસ્તુ તે ॥ ૧,૧૧૯.

ખાસ ઘાસના ફૂલ જેવો તેજ ધરાવનાર, અગ્નિ અને પવનથી જન્મેલા, મિત્ર અને વરુણના પુત્ર, કુંભમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા અગસ્ત્ય, તમને વંદન છે.

શૂદ્રસ્ત્ર્યાદિરનેનૈવ ત્યજેદ્ધાન્યં ફલં રસમ્ । દદ્યાદ્દ્વિજાતયે કુમ્ભં સહિરણ્યં સદક્ષિણમ્ । ભોજયેચ્ચ દ્વિજાન્સપ્ત વર્ષં કૃત્વા તુ સર્વભાક્ ॥ ૧,૧૧૯.

શૂદ્ર સ્ત્રી વગેરે એ રીતે ધાન્ય, ફળ અને રસનો ત્યાગ કરે; પછી સોનાં અને યોગ્ય દક્ષિણાવાળા કુંભનું દાન બ્રાહ્મણને આપે અને વર્ષભર વિધિ કરીને સાત બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૨૦ બ્રહ્મોવાચ । રમ્ભાતૃતીયાં વક્ષ્યે ચ સૌભાગ્યશ્રીસુતાદિદામ્ । માર્ગશીર્ષેસિતે પક્ષે તૃતીયાયામુપોષિતઃ ॥ ૧,૧૨૦.

બ્રહ્માએ કહ્યું: હવે હું ત્રીજી રંભા તિથિનું વર્ણન કરું છું, જે સૌભાગ્ય, સંપત્તિ અને સંતાન આપે છે. માર્ગશીર્ષ મહિનાના વધતા ચાંદમાં ત્રીજના દિવસે ઉપવાસ કરવો.

ગૌરીં યજેદ્બિલ્વપત્રૈઃ કુશોદકકરસ્તતઃ । કદમ્બાદૌ ગિરિસુતાં પૌષે મરુબકૈર્યજેત્ ॥ ૧,૧૨૦.

ગૌરીની પૂજા બિલ્વપત્રથી કરવી, પછી કુશના પાણીથી કરવી; કદંબ મહિનાની શરૂઆતમાં, પૌષમાં પર્વતકન્યાની પૂજા મરુબક ફૂલોથી કરવી.

કર્પૂરાદઃ કૃસરદો મલ્લિકાદન્તકાષ્ઠકૃત્ । માઘેસુભદ્રાં કલ્હારૈર્ઘૃતાશો મણ્ડકપ્રદઃ ॥ ૧,૧૨૦.

કપૂર, ખીચડી અને મલ્લિકા લાકડાની દાતણથી, માઘમાં સુભદ્રાની પૂજા કલ્હાર ફૂલોથી કરવી; ઘી ધરાવતી મંડકા રોટલી અર્પણ કરવી.