ગરુડપુરાણમ્

ગૃહે ચાભ્યન્તરે દ્રવ્યં લગ્નં ચૈવ તુ દૃશ્યતે । અશેષં હરણીયં ચ વિદ્યા ન હ્રિયતે પરૈઃ ॥ ૧,૧૧૫.

ઘરમાં રાખેલું ધન-સામાન દેખાઈ શકે છે અને ચોરી પણ જઈ શકે છે, પણ જ્ઞાન એવું છે કે તેને બીજાં કોઈ લઈ શકતા નથી.

શૌનકીયં નીતિસારં વિષ્ણુઃ સર્વત્રતાનિ ચ । કથયામાસ વૈપૂર્વં તત્ર શુશ્રાવ શઙ્કરઃ । શઙ્કરાદશૃણોદ્વ્યાસો વ્યાસાદસ્માભિરેવ ચ ॥ ૧,૧૧૫.

શૌનક સંપ્રદાયનું નીતિસાર શ્રીવિષ્ણુએ સર્વત્ર કહેલું, ત્યાં શંકરે સાંભળ્યું, શંકર પાસેથી વ્યાસજીએ સાંભળ્યું અને વ્યાસજી પાસેથી અમે સાંભળ્યું.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૧૬ બ્રહ્મોવાચ । વ્રતાનિ વ્યાસ વક્ષ્યામિ હરિર્યૈઃ સર્વદો ભવેત્ । સર્વમાસર્ક્ષતિથિષુ વારેષુ હરિરર્ચિતઃ ॥ ૧,૧૧૬.

બ્રહ્માજીએ કહ્યું: હે વ્યાસ, હું એ વ્રતોનું વર્ણન કરું છું, જેના દ્વારા હરિ સર્વેને આપનાર બને છે. દરેક માસ, નક્ષત્ર, તિથિ અને વારે હરિની પૂજા કરવામાં આવે ત્યારે.

એકભક્તેન નક્તેન ઉપવાસફલાદિના । દદાતિ ધનધાન્યાદિ પુત્રરાજ્યજયાદિકમ્ ॥ ૧,૧૧૬.

એકાગ્ર ભક્તિથી, રાત્રે ઉપવાસ કરીને અને આવા ઉપવાસના ફળથી ભગવાન ધન, અનાજ, સંતાન, રાજ્ય, વિજય વગેરે આપે છે.

વૈશ્વાનરઃ પ્રતિપદિ કુબેરઃ પૂજિતોઽર્થદઃ । ઉપોષ્ય બ્રહ્મા પ્રતિપદ્યર્ચિતઃ શ્રીસ્તથાશ્વિની ॥ ૧,૧૧૬.

પ્રતિપદાને દિવસે વૈશ્વાનર અને કુબેરની પૂજા કરવાથી ધન મળે છે; ઉપવાસ કર્યા પછી પ્રતિપદાને દિવસે બ્રહ્મા, શ્રી અને અશ્વિનીદેવોની પણ પૂજા કરવી.

દ્વિતીયાયાં યમો લક્ષ્મીનારાયણ ઇહાર્થદઃ । તૃતીયાયાં ત્રિદેવાશ્ચ ગૌરીવિઘ્નેશશઙ્કરાઃ ॥ ૧,૧૧૬.

બીજી તિથિએ યમ અને લક્ષ્મીનારાયણ ધન આપે છે; ત્રીજી તિથિએ ત્રિદેવ, ગૌરી, વિઘ્નેશ અને શંકરાની પૂજા કરવી.

ચતુર્થ્યાં ચ ચતુર્વ્યૂહઃ પઞ્ચમ્યામર્ચિતો હરિઃ । કાર્તિકેયો રવિઃ ષષ્ઠ્યાં સપ્તમ્યાં ભાસ્કરોઽર્થદઃ ॥ ૧,૧૧૬.

ચોથી તિથિએ ચતુર્વ્યુહની, પાંચમી તિથિએ હરિની, છઠ્ઠી તિથિએ કાર્તિકેય અને સૂર્યની પૂજા કરવી. સાતમી તિથિએ ભાસ્કર ધન આપે છે.

દુર્ગાષ્ટમ્યાં નવમ્યાં ચ માતરોઽથ દિશોઽર્થદાઃ । દશમ્યાં ચ યમશ્ચન્દ્ર એકાદશ્યામૃષીન્યજેત્ ॥ ૧,૧૧૬.

દુર્ગાષ્ટમી અને નવમી તિથિએ માતાઓ અને દિશાઓ ધન આપે છે; દશમી તિથિએ યમ અને ચંદ્રની, એકાદશી તિથિએ ઋષિઓની પૂજા કરવી.

દ્વાદશ્યાં ચ હરિઃ કામસ્ત્રયોદશ્યાં મહેશ્વરઃ । ચતુર્દશ્યાં પઞ્ચદશ્યાં બ્રહ્મા ચ પિતરોઽર્થદાઃ ॥ ૧,૧૧૬.

બારમી તિથિએ હરિ અને કામદેવ, તેરમી તિથિએ મહેશ્વર, ચૌદસ અને પંદરમી તિથિએ બ્રહ્મા અને પિતૃઓ ધન આપે છે.

અમાવાસ્યાં પૂજનીયા વારા વૈ ભાસ્કરાદયઃ । નક્ષત્રાણિ ચ યોગાશ્ચ પૂજિતાઃ સર્વદાયકાઃ ॥ ૧,૧૧૬.

અમાવાસ્યાને દિવસે સૂર્યથી શરૂ થતા સપ્તાહના દિવસોની પૂજા કરવી. નક્ષત્રો અને યોગોની પૂજા કરવાથી સર્વ પ્રકારની ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૧૭ બ્રહ્મોવાચ । માર્ગશીર્ષે સિતે પક્ષે વ્યાસાંનઙ્ગત્રયોદશી । મલ્લિકાજં દન્તકાષ્ઠં ધુતૂરૈઃ પૂજયેચ્છિવમ્ ॥ ૧,૧૧૭.

બ્રહ્માજીએ કહ્યું: માર્ગશીર્ષ મહિનાના શુક્લ પક્ષની વ્યાસ અને અનંગ ત્રયોદશીને, મલ્લિકા કાંઠા અને ધતૂરા ફૂલો વડે, દાંત સાફ કરવા માટે મલ્લિકા કાંઠા વાપરી, શિવજીની પૂજા કરવી.

અનઙ્ગાયેતિ નૈવેદ્યં મધપ્રાશ્યાથ પૌષકે । યોગેશ્વરં પૂજયેચ્ચ બિલ્વપત્રૈઃ કદમ્બજમ્ । દન્તકાષ્ઠં ચન્દનાદિ નૈવેદ્યં કૃસરાદિકમ્ ॥ ૧,૧૧૭.

'અનંગાય' નામના ભોજનનો નૈવેદ્ય આપવો, પૌષ મહિનામાં મધ ચાખવું, યોગેશ્વરની પૂજા બિલ્વ પાંદડા અને કદંબ ફૂલો વડે કરવી. દાંત સાફ કરવા માટે ચંદન અને અન્ય વસ્તુઓ વાપરવી અને ભોજનમાં કૃસરા વગેરે અર્પણ કરવું.

માઘે નટેશ્વરાયાર્ચ્ય કુન્દૈર્મૌક્તિકમાલયા । પ્લક્ષેણ દન્તકાષ્ઠં ચ નૈવેદ્યં પૂરિકા મુને ॥ ૧,૧૧૭.

માઘ મહિનામાં નટેશ્વરની પૂજા કુન્દ ફૂલો અને મુક્તાની માળા વડે કરવી. દાંત સાફ કરવા માટે પ્લક્ષ કાંઠા વાપરવી અને નૈવેદ્યમાં પૂરીકા અર્પણ કરવી, હે મુનિ.

વીરેશ્વરં ફાલ્ગુને તુ પૂજયેત્તુ મરૂબકૈઃ । શર્કરાશાકમણ્ડાશ્ચ ચૂતજં દન્તધાવનમ્ ॥ ૧,૧૧૭.

ફાગણ મહિનામાં વીરેશ્વરની પૂજા મરૂબક ફૂલો વડે કરવી, શક્કર, શાક અને મંડા અર્પણ કરવું અને દાંત સાફ કરવા માટે કેરીના વૃક્ષની કાંઠા વાપરવી.

ચૈત્રે યજેત્સુ રૂપાય કર્પૂરં પ્રાશયેન્નિશિ । દન્તધાવનાટજં નૈવેદ્યં શષ્કુલીં દદેત્ ॥ ૧,૧૧૭.

ચૈત્ર મહિનામાં રાત્રે સુરૂપાની પૂજા કરવી, કપૂર ચાખવું, દાંત સાફ કરવા માટે અટજ કાંઠા વાપરવી અને નૈવેદ્યમાં શશ્કુલી અર્પણ કરવી.

પૂજા દમનકઃ શમ્ભોર્વેશાખેઽશોક્રપુષ્પકૈઃ । મહારૂપાય નૈવેદ્યં ગુડભક્તં પુટ્ટબરમ્ ॥ ૧,૧૧૭.

શિવજીની પૂજા તેમના ધામે દમનકના પાન અને અશોકના ફૂલો વડે થાય છે; તેમના મહાન સ્વરૂપ માટે ગુડ વાળેલી ભાત અને શ્રેષ્ઠ પકવાનનો નૈવેદ્ય અર્પણ કરવો.

દન્તકાષ્ઠં પ્રાશયેચ્ચ દદેજ્જતીફલં તથા । પ્રદ્યુમ્નં પૂજયેજ્જ્યેષ્ઠે ચમ્પકૈર્બિલ્વજં દશેત્ ॥ ૧,૧૧૭.

દાંત સાફ કરવા માટેની દાંડી આપવી અને સાથે જ જતીફળ પણ ચઢાવવું. જ્યેષ્ઠ માસમાં પ્રદ્યુમ્નની ચંપાના ફૂલો વડે પૂજા કરવી અને બિલ્વજને દસ પ્રકારના પદાર્થોથી પૂજવું.

લવગારા તથા ષઢિ ઉમામદતિ શાસનઃ? । અગુરું દન્તકાષ્ઠં ચ તમપામાર્ગકૈર્યજેત્ ॥ ૧,૧૧૭.

લવિંગ, એલચી અને છ પ્રકારના મસાલા ઉમાના પ્રિય માટે નિર્ધારિત છે; અગરુ, દાંત સાફ કરવાની દાંડી અને અપામારગના પાનથી પૂજા કરવી.

શ્રાવણે કરવીરં ચ શમ્ભવે શૂલપાણયે । ગન્ધાશનો ઘૃતાદ્યૈશ્ચ કરવીરજશોધનમ્ ॥ ૧,૧૧૭.

શ્રાવણ માસમાં શિવજીને કરવીર ફૂલ અર્પણ કરવા, ત્રિશૂલધારીને ઘી વગેરે પદાર્થોથી અને કરવીરના ફૂલો વડે શુદ્ધિપૂર્વક પૂજવું.

સદ્યોજાતં ભાદ્રપદે બકુલૈઃ પૂપકૈર્યજેત્ । ગન્ધર્વાશો મદનકમાશ્વિને ચ સુરાધિપમ્ ॥ ૧,૧૧૭.

ભાદરવામાં સદ્યોજાતને બકુલના ફૂલો અને પુપક વડે પૂજવું; અશ્વિનમાં ગંધર્વાશ અને મદનકની તથા દેવોના રાજાની પણ પૂજા કરવી.

ચમ્પકૈઃ સ્વર્ણવા (ધાર્) યાદો જિન્મોદકસંપ્રદઃ । ખાદિરં દન્તકાષ્ઠં ચ કાર્તિકે રુદ્રમર્ચયેત્ ॥ ૧,૧૧૭.

ચંપાના ફૂલો અને સોનાની વાંસળીથી તથા મોઢકનો પ્રસાદ અર્પણ કરીને, કાર્તિક માસમાં ખાદિરની દાંત સાફ કરવાની દાંડી વડે રુદ્રની પૂજા કરવી.

બદર્યા દન્તકાષ્ઠં ચ મદનો દશમાશનઃ । ક્ષીરશાકપ્રદઃ પદ્મૈરબ્દન્તે શિવમર્ચયેત્ ॥ ૧,૧૧૭.

બદરીની દાંત સાફ કરવાની દાંડી વડે મદનને દસમા ક્રમે પૂજવો; દૂધ અને શાક આપનારા દેવને વર્ષના અંતે કમળના ફૂલો વડે પૂજવું.

રતિમુક્તમનઙ્ગં ચ સ્વર્ણમણ્ડલસંસ્થિતમ્ । ગન્ધાદ્યૈર્દશસાહસ્રં તિલવ્રીહ્યાદિ હોમયેત્ ॥ ૧,૧૧૭.

રતિ, મુક્તમનંગ અને સોનાની વૃત્તમાં સ્થિત દેવને સુગંધિત પદાર્થો, તલ, ચોખા અને અન્ય ધાન્યોથી દસ હજાર હવન કરવો.

જાગરં ગીતવદિત્રં પ્રભિતઽભ્યાર્ચ્ય વેદયેત્ । દ્વિજાય શય્યાં પાત્રં ચ છત્રં વસ્ત્રમુપાનહૌ ॥ ૧,૧૧૭.

જાગરણમાં ગીત-વાદ્ય સાથે રાત્રી વિતાવવી, પછી પૂજા કરીને બ્રાહ્મણને પથારી, વાસણ, છત્રી, વસ્ત્ર અને પગરખાં આપવું.

ગાં દ્વિજં ભોજયેદ્ભક્ત્યા કૃતકૃત્યો ભવેન્નરઃ । એતદુદ્યાપનં સર્વં વ્રતેષુ ધ્યેપમીદૃશમ્ । ફલઞ્ચ શ્રીસુતારોગ્યસૌભાગ્યસ્વર્ગતં ભવેત્ ॥ ૧,૧૧૭.

ગાય અને બ્રાહ્મણને ભક્તિપૂર્વક ભોજન કરાવવાથી મનુષ્ય સર્વ કાર્યમાં સફળ થાય છે; આ સમગ્ર ઉપસંહાર છે, અને આવું વ્રત પાલન કરવાથી ધન, સંતાન, આરોગ્ય, સુખ અને સ્વર્ગ મળે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૧૮ બ્રહ્મોવાચ । વ્રતં કૈવલ્યશમનમખણ્ડદ્વાદશીં વદે । માગશીર્ષે સિતે પક્ષે ગવ્યાશી સમુપોષિતઃ ॥ ૧,૧૧૮.

બ્રહ્માજીએ કહ્યું: હવે હું કૈવલ્યશમન નામનું અખંડ દ્વાદશી વ્રત કહું છું; માર્ગશીર્ષના શુક્લ પક્ષમાં ઉપવાસ કર્યા પછી ગૌમય પદાર્થો જ લેવાં.

દ્વાદશ્યાં પૂજયે દ્વિષ્ણું દદ્યાન્માસચતુષ્ટયમ્ । પઞ્ચવ્રીહિયુતં પાત્રં વિપ્રાયેદમુદાહરેત્ ॥ ૧,૧૧૮.

દ્વાદશીના દિવસે વિષ્ણુની પૂજા કરવી અને ચાર માસનું અન્ન દાન કરવું; પાંચ જાતના ચોખા ભરેલું પાત્ર બ્રાહ્મણને આપવું અને નીચે મુજબ કહેવું.

સપ્તજન્મનિ હે વિષ્ણો યન્મયા હિ વ્રતં કૃતમ્ । ભગવંસ્ત્વત્પ્રસાદેન તદખણ્ડમિહાસ્તુ મે ॥ ૧,૧૧૮.

'હે વિષ્ણુ! સાત જન્મમાં મેં જે વ્રત કર્યું છે, તે આપની કૃપાથી અહીં અખંડિત રહે.'

યથાખણ્ડં જગત્સર્વં ત્વમેવ પુરુષોત્તમ । તથાખિલાન્યખણ્ડાનિ વ્રિતાનિ મમ સન્તિ વૈ ॥ ૧,૧૧૮.

'જેમ તમે, સર્વોત્તમ, સમગ્ર જગતના અખંડ સ્વરૂપ છો, તેમ મારા બધા વ્રતો પણ અખંડિત રહે.'