ગરુડપુરાણમ્

શિરઃ સુધૌતં ચરણૌ સુમાર્જિતૌ વરાઙ્ગનાસેવનમલ્પભોજનમ્ । અનગ્નશાયિત્વમપર્વમૈથુનં ચિરપ્રનષ્ટાં શ્રિયમાનયન્તિ ષટ્ ॥ ૧,૧૧૪.

માથું સારી રીતે ધોવું, પગ સારી રીતે સાફ કરવાં, સારા સ્ત્રીઓની સેવા કરવી, ઓછી જમણ, કપડાં વિના ન સૂવું અને નિષિદ્ધ દિવસે કામસુખ ન કરવું—આ છ વાતો લાંબા સમયથી ગુમ થયેલી લક્ષ્મી પાછી લાવે છે.

યસ્ય કસ્ય તુ પુષ્પસ્ય પાણાડરસ્ય વિશેષતઃ । શિરસા ધાર્યમાણસ્ય હ્યલક્ષ્મીઃ પ્રતિહન્યતે ॥ ૧,૧૧૪.

કોઈ પણ ફૂલ, ખાસ કરીને સુગંધિત પાણાડર ફૂલ, માથે ધારવાથી દુર્ભાગ્ય દૂર થાય છે.

દીપસ્ય પશ્ચિમા છાયા છાયા શય્યાસનસ્ય ચ । રજકસ્ય તુ યત્તીર્થલક્ષ્મીસ્તત્ર તિષ્ઠતિ ॥ ૧,૧૧૪.

દીપકની પશ્ચિમ છાંય, પથારી કે બેઠાડાની છાંય અને ધોબીના ધૂળ—આ બધામાં લક્ષ્મી વસે છે.

બાલાતપઃ પ્રેતધૂમઃ સ્ત્રી વૃદ્ધા તરુણં દધિ । આયુષ્કામો ન સેવેત તથા સંમાર્જનીરજઃ ॥ ૧,૧૧૪.

સવારનો તપતો સૂર્ય, મૃતદેહનો ધૂમાડો, વૃદ્ધ સ્ત્રીઓ, તાજું દહીં અને ઝાડૂની ધૂળ—જેને લાંબી આયુષ્ય ઈચ્છે તે આમાંથી દૂર રહેવું જોઈએ.

ગજાશ્વરથધાન્યાનાં ગવાઞ્ચૈવ રજઃ શુભમ્ । અશુભં ચ વિજાનીયાત્ખરોષ્ટ્રજાવિકેષુ ચ ॥ ૧,૧૧૪.

હાથી, ઘોડા, રથ, અનાજ અને ગાયની ધૂળ શુભ છે; પણ ગધેડા, ઊંટ અને બકરાની ધૂળ અશુભ છે.

ગવાં રજો ધાન્યરજઃ પુત્રસ્યાઙ્ગભવં રજઃ । એતદ્રજો મહાશસ્તં મહાપાતકનાશનમ્ ॥ ૧,૧૧૪.

ગાયની ધૂળ, અનાજની ધૂળ અને પુત્રના શરીરની ધૂળ—આ ધૂળ ખૂબ જ પુણ્યદાયી છે અને મોટા પાપોનો નાશ કરે છે.

અજારજઃ ખરરજો યત્તુ સંમાર્જનીરજઃ । એતદ્રજો મહાપાપં મહાકિલ્બિષકારકમ્ ॥ ૧,૧૧૪.

બકરાની, ગધેડાની અને ઝાડૂની ધૂળ—આ ધૂળ મોટું પાપ અને ભારે અશુદ્ધિ લાવે છે.

શૂર્પવાતો નખાગ્રામ્બુ સ્નાનવસ્ત્રમૃજોદકમ્ । કેશામ્બુ માર્જનીરેણુર્હન્તિ પુણ્યં પુરા કૃતમ્ ॥ ૧,૧૧૪.

સૂપની હવા, નખની ટોચનું પાણી, સ્નાનના કપડાનું પાણી, વાળ ધોવાનું પાણી અને ઝાડૂની ધૂળ—આ બધું પહેલાનું પુણ્ય નાશ કરે છે.

વિપ્રયોર્વિપ્રવહ્ન્યોશ્ચ દમ્પત્યોઃ સ્વામિનોસ્તથા । અન્તરેણ ન ગન્તવ્યં હયસ્ય વૃષભસ્ય ચ ॥ ૧,૧૧૪.

બે બ્રાહ્મણ, બ્રાહ્મણ અને અગ્નિ, પતિ-પત્ની, માલિક અને નોકર, ઘોડા અને વાછરડા વચ્ચે ક્યારેય પસાર ન થવું જોઈએ.

સ્ત્રીષુ રાજાગ્નિસર્પેષુ સ્વાધ્યાયે શત્રુસેવને । ભોગાસ્વાદેષુ વિશ્વાસં કઃ પ્રાજ્ઞઃ કર્તુમર્હતિ ॥ ૧,૧૧૪.

બુદ્ધિશાળી માણસ કદી સ્ત્રીઓ, રાજા, અગ્નિ, સાપ, પવિત્ર ગ્રંથના પાઠ, દુશ્મનની સેવા કે ભોગવિલાસમાં વિશ્વાસ રાખતો નથી.

ન વિશ્વસેદવિશ્વસ્તં વિશ્વસ્તં વિશ્વસ્તં નાતિવિશ્વસેત્ । વિશ્વાસાદ્ભયમુત્પન્નં મૂલાદપિ નિકૃન્તતિ ॥ ૧,૧૧૪.

અવિશ્વાસુ પર વિશ્વાસ ન કરવો, અને વિશ્વાસુ પર પણ અતિશય વિશ્વાસ ન કરવો; કારણ કે વિશ્વાસથી ભય ઊભું થાય છે, અને એ મૂળથી પણ કપાઈ જાય છે.

વૈરિણા સહ સન્ધાય વિશ્વસ્તો યદિ તિષ્ઠતિ । સ વૃક્ષાગ્રે પ્રસુપ્તો હિ પતિતઃ પ્રતિબુધ્યતે ॥ ૧,૧૧૪.

દુશ્મન સાથે સંધિ કર્યા પછી જો કોઈ એ પર વિશ્વાસ રાખે, તો એ એવાં છે કે વૃક્ષની ડાળ પર સુઈ જાય—જાગે ત્યારે જ પડે છે.

નાત્યન્તં મૃદુના ભાવ્યં નાત્યન્તં કૂરકર્મણા । મૃદુનૈવ મૃદું હન્તિ દારુણેનૈવ દારુણમ્ ॥ ૧,૧૧૪.

અતિશય નરમપણું પણ ન રાખવું અને અતિશય કઠોરપણું પણ ન રાખવું; નરમને નરમ જ હરાવે છે અને કઠોરને કઠોર જ.

નાત્યન્તં સરલૈર્ભાવ્યં નાત્યન્તં મૃદુના તથા । સરલાસ્તત્ર છિદ્યન્તે કુબ્જાસ્તિષ્ઠન્તિ પાદપાઃ ॥ ૧,૧૧૪.

અતિશય સીધાસરળ પણ ન થવું અને અતિશય નરમ પણ ન થવું; સીધા વૃક્ષો કાપી નાખાય છે, વાંકાં વૃક્ષો ઊભાં રહે છે.

નમન્તિ ફલિનો વૃક્ષા નમન્તિ ગુણિનો જનાઃ । શુષ્કવૃક્ષાશ્ચ મૂર્ખાશ્ચ ભિદ્યન્તે ન નમન્તિ ચ ॥ ૧,૧૧૪.

ફળવંત વૃક્ષો નમે છે, ગુણવાન લોકો નમ્ર હોય છે; સુકાં વૃક્ષો અને મૂર્ખો ન નમે, પણ તૂટી જાય છે.

અપ્રાર્થિતાનિ દુઃ ખાનિ યથૈવાયાન્તિ યાન્તિ ચ । માર્જાર ઇવ લુમ્પેત તથા પ્રાર્થયિતાર નરઃ ॥ ૧,૧૧૪.

જેમ અણમાગ્યા દુઃખો આવી જાય અને ચાલ્યા જાય છે, તેમ માણસે પણ અવસરોને બિલાડી જેવો પકડવા જોઈએ.

પૂર્વં પશ્ચાચ્ચરન્ત્યાર્યે સદૈવ બહુસમ્પદઃ । વિપરીતમનાર્યે ચ યથેચ્છસિ તથા ચર ॥ ૧,૧૧૪.

સજ્જન સાથે હંમેશાં સાવધાની અને સંપત્તિથી વર્તવું, દુર્જન સાથે મનગમતું વર્તવું.

ષટ્કર્ણો ભિદ્યતે મન્ત્રશ્ચતુઃ કર્ણશ્ચધાર્યતે । દ્વિકર્ણસ્ય તુ મન્ત્રસ્ય બ્રહ્માપ્યન્ત ન બુધ્યતે ॥ ૧,૧૧૪.

છ વાંકડાંમાં રહેલો રહસ્ય ફાશ થઈ જાય છે, ચાર વાંકડાંમાં ટકી રહે છે, બે વાંકડાંમાં રહેલો રહસ્ય તો બ્રહ્મા પણ જાણે નહીં.

તયા ગવા કિં ક્રિયતે યા ન દોગ્ધ્રી ન ગર્ભિણી । કોર્ઽથ પુત્રેણ જાતેન યો ન વિદ્વાન્ન ધાર્મિકઃ ॥ ૧,૧૧૪.

એવી ગાયનો શું ફાયદો કે જે દૂધ ન આપે કે ગર્ભવતી ન હોય? અને એવો પુત્ર શું કામનો કે જે neither વિદ્વાન હોય કે ન ધર્મનિષ્ઠ?

એકેનાપિ સુપુત્રેણ વિદ્યાયુક્તેન ધીમતા । કુલં પુરુષસિંહેન ચન્દ્રેણ ગગનં યથા ॥ ૧,૧૧૪.

એક જ સુપુત્ર, જે વિદ્યા અને બુદ્ધિથી યુક્ત હોય, આખા કુળને ઉન્નત કરે છે—જેમ ચાંદ્રમાએ આખા આકાશને પ્રકાશિત કરે છે.

એકેનાપિ સુવૃક્ષેણ પુષ્પિતેન સુગન્ધિના । વનં સુવાસિતં સર્વં સુપુત્રેણ કુલં યથા ॥ ૧,૧૧૪.

એક જ સુગંધિત, ફૂલ્લેલું વૃક્ષ આખા વનમાં સુગંધ ફેલાવે છે, એ જ રીતે એક સારા પુત્રથી આખું કુળ ગૌરવ પામે છે.

એકો હિ ગુણવાન્પુત્રો નિર્ગુણેન શતેન કિમ્ । ચન્દ્રો હન્તિ તમાંસ્યેકો ન ચ જ્યોતિઃ સહસ્રકમ્ ॥ ૧,૧૧૪.

ગુણહીન સો પુત્રોનો શું ફાયદો? એક ગુણવાન પુત્ર જ અંધકાર દૂર કરે છે, જેમ એક ચાંદ્રમાએ, હજારો તારાઓએ નહીં.

લાલયેત્પઞ્ચ વર્ષાણિ દશ વર્ષાણિ તાડયેત્ । પ્રાપ્તે તુ ષોડશે વર્ષે પુત્રં મિત્રવદાચરેત્ ॥ ૧,૧૧૪.

પાંચ વર્ષ સુધી પુત્રને લાડ કરવો, દસ વર્ષ સુધી શીખવવું, અને જ્યારે તે શોળ વર્ષનો થાય ત્યારે મિત્રની જેમ વર્તવું.

જાયમાનો હરેદ્દારાન્ વર્ધમાનો હરેદ્ધનમ્ । મ્રિયમાણો હરેત્પ્રાણાન્નાસ્તિ પુત્રસમો રિપુઃ ॥ ૧,૧૧૪.

પુત્ર જન્મે ત્યારે પિતાની પત્નીને દૂર કરે છે, વધે ત્યારે ધન લઈ જાય છે, અને મૃત્યુ સમયે પ્રાણ લઈ જાય છે—પુત્ર જેટલો દુશ્મન બીજો કોઈ નથી.

કેચિન્મૃગમુખા વ્યાઘ્રાઃ કેચિદ્વ્યાઘ્રમુખા મૃગાઃ । તત્સ્વરૂપપહિજ્ઞાને હ્યવિશ્વાસઃ પદેપદે ॥ ૧,૧૧૪.

કેટલાક વાઘ મૃગ જેવા દેખાય છે, અને કેટલાક મૃગ વાઘ જેવા; જ્યારે સાચું સ્વરૂપ ખબર ન પડે, ત્યારે દરેક પગલે અવિશ્વાસ રાખવો જોઈએ.

એકઃ ક્ષમાવતાં દોષો દ્વિતીયો નોપપદ્યતે । યદેનં ક્ષમયા યુક્તમશક્તં મન્યતે જનઃ ॥ ૧,૧૧૪.

ક્ષમાશીલોમાં એક જ દોષ છે—બીજો કોઈ નથી: લોકો એમ માને છે કે ક્ષમાશીલ માણસ અશક્ત છે.

એતદેવાનુમન્યેત ભોગા હિ ક્ષણભઙ્ગિનઃ । સ્નિગ્ધેષુ ચ વિદગ્ધસ્ય મતયો વૈ હ્યનાકુલાઃ ॥ ૧,૧૧૪.

આ વાત માનવી જોઈએ કે ભોગવિલાસ ક્ષણભંગુર છે; અને સ્નેહાળોમાં બુદ્ધિશાળીનું મન કદી ગભરાતું નથી.

જ્યેષ્ઠઃ પિતૃસમો ભ્રાતા મૃતે પિતરિ શૌનક । સર્વેષાં સ પિતા હિ સ્યાત્સર્વેષામનુપાલકઃ ॥ ૧,૧૧૪.

શૌનકજી, જ્યારે પિતા અવસાન પામે છે ત્યારે મોટો ભાઈ બધાને માટે પિતાજી સમાન ગણાય છે. એ બધાનો પિતા અને રક્ષક બને છે.

કનિષ્ઠેષુ ચ સર્વેષુ સમત્વેનાનુવર્તતે । સમાપભોગજીવેષુ યથૈવં તનયેષુ ચ ॥ ૧,૧૧૪.

મોટા ભાઈએ નાના ભાઈઓ, સાથે મળીને જીવન જીવતા અને સંતાનો સાથે પણ સમાન વર્તન કરવું જોઈએ.