ગરુડપુરાણમ્

પ્રિયં ગાનમકુણ્ઠસ્ય નીચસ્યોચ્ચાસનં પ્રિયમ્ । પ્રિયં દાનં દરિદ્રસ્ય ભૂનશ્ચતરુણી પ્રિયા ॥ ૧,૧૧૪.

જેને અવાજ બગડ્યો નથી તેને ગીત ગમે છે, નીચ માણસને ઊંચું બેઠકે ગમે છે, ગરીબને દાન ગમે છે અને ધરતીને યુવાન સ્ત્રી ગમે છે.

અત્યમ્બુપાનં કઠિનાશનઞ્ચ ધાતુક્ષયોવેગવિધારણઞ્ચ । દિવાશયો જાગરણઞ્ચ રાત્રૌ ષડ્ભિર્નરાણાં નિવસન્તિ રોગાઃ ॥ ૧,૧૧૪.

અતિશય પાણી પીવું, બહુ કઠણ ખોરાક ખાવું, શરીરના તત્વો ઘટાડી નાખવા, કુદરતી વાંધા અટકાવવું, દિવસે ઊંઘવું અને રાતે જાગવું—આ છ વાતોથી માણસમાં રોગો વાસ કરે છે.

બાલાતપશ્ચાપ્યતિમૈથુનઞ્ચ શ્મશાનધૂમઃ કરતાપનઞ્ચ । રજસ્વલાવત્ક્રનિરીક્ષણઞ્ચ સુદીર્ઘમાયુર્નનુ કર્ષયેચ્ચ ॥ ૧,૧૧૪.

મધ્યાહ્નના તપતા સૂર્યની તપશ, વધારે કામસુખ, શમશાનનો ધૂમાડો, હાથને અગ્નિ પર ગરમ કરવો, રજસ્વલા સ્ત્રીને નિહાળવું—આ બધું મળીને લાંબી આયુષ્યને ઘટાડી દે છે.

શુષ્કં માંસં સ્ત્રિયો વૃદ્ધા બાલાર્કસ્તરુણં દધિ । પ્રભાતે મૈથુનં નિદ્રા સદ્યઃ પ્રાણહરાણિ ષટ્ ॥ ૧,૧૧૪.

સૂકું માંસ, વૃદ્ધ સ્ત્રીઓ, સવારનો તાજો સૂર્ય, તાજું દહીં, પ્રભાતે કામસુખ અને ઊંઘ—આ છ વસ્તુઓ તરત જ પ્રાણ લઈ જાય છે.

સદ્યઃ પક્રઘૃતં દ્રાક્ષા બાલા સ્ત્રી ક્ષીરભોજનમ્ । ઉષ્ણોદકં તરુચ્છાયા સદ્યઃ પ્રાણહરાણિ ષટ્ ॥ ૧,૧૧૪.

તાજું ઘી, દ્રાક્ષ, યુવાન સ્ત્રીઓ, દૂધથી બનેલા ખોરાક, ગરમ પાણી અને વૃક્ષની છાંય—આ છ પણ તરત જ પ્રાણ હરવી લે છે.

કૂપાદકં વટચ્છાયા નારીણાઞ્ચ પયોધરઃ । શીતકાલે ભવેદુષ્ણમુષ્ણકાલે ચ શીતલમ્ ॥ ૧,૧૧૪.

કૂવામાંનું પાણી, વટવૃક્ષની છાંય અને સ્ત્રીના સ્તન—આ બધું શિયાળામાં ગરમ અને ઉનાળામાં ઠંડુ અનુભવાય છે.

ત્રયો બલકરાઃ સદ્યો બાલાભ્યઙ્ગસુભોજનમ્ । ત્રયો બલહરાઃ સદ્યો હ્યધ્વા વે મૈથુનં જ્વરઃ ॥ ૧,૧૧૪.

બાળકોને તેલના મલિશ, સારો ખોરાક અને આરામ—આ ત્રણ તાત્કાલિક બળ આપે છે. મુસાફરી, કામસુખ અને તાવ—આ ત્રણ તાત્કાલિક બળ ઓછું કરે છે.

શુષ્કં માંસં પયો નિત્યં ભાર્યામિત્રૈઃ સહૈવ તુ । ન ભાક્તવ્યં નૃપૈઃ સાર્ધં વિયોગં કુરુતે ક્ષણાત્ ॥ ૧,૧૧૪.

સૂકું માંસ, દૂધ અને પત્ની કે દુશ્મન સાથે સતત રહેવુ—આ બધું રાજા સાથે ન કરવું, નહિંતર તરત વિયોગ આવે છે.

કુચેલિન દન્તમલોપધારિણં બહ્વાશિનં નિષ્ઠુરવાક્યભાષિણમ્ । સૂર્યોદયે હ્યસ્તમયેઽપિ શાયિનં વિમુઞ્ચતિ શ્રીરપિ ચક્રપાણિનમ્ ॥ ૧,૧૧૪.

મેળખોટા કપડા પહેરનારો, દાંતની સફાઈ ન રાખનારો, વધારે ખાવનારો, કડવી બોલી બોલનારો અને સૂર્યોદય કે સૂર્યાસ્તે ઊંઘનારો—even ચક્રધારીને પણ—લક્ષ્મી છોડી દે છે.

નિત્યં છેદસ્તૃણાનં ધરણિવિલખનં પાદયોશ્ચાપમાર્ષ્ટિઃ દન્તાનામપ્યશૌચં મલિનવસનતા રૂક્ષતા મૂર્ધજાનામ્ । દ્વે સધ્યે ચાપિ નિદ્રા વિવસનશયનં ગ્રાસહાસાતિરેકઃ સ્વાઙ્ગે પીઠે ચ વાદ્યં નિધનમુપનયેત્કેશવસ્યાપિ લક્ષ્મીમ્ ॥ ૧,૧૧૪.

હમેશાં ઘાસ કાપવું, જમીન ખોદવી, પગ સાફ કરવાં, દાંત ગંદા રાખવાં, મેલાં કપડા પહેરવાં, વાળ રુક્ષ રાખવાં, દિવસમાં બે વાર ઊંઘવું, કપડાં વિના સૂવું, વધારે ખાવું કે વધારે હસવું, પોતાના શરીર કે પથારી પર વાદ્ય વગાડવું—આ બધું કેશવની લક્ષ્મી પણ નાશ પામે છે.

શિરઃ સુધૌતં ચરણૌ સુમાર્જિતૌ વરાઙ્ગનાસેવનમલ્પભોજનમ્ । અનગ્નશાયિત્વમપર્વમૈથુનં ચિરપ્રનષ્ટાં શ્રિયમાનયન્તિ ષટ્ ॥ ૧,૧૧૪.

માથું સારી રીતે ધોવું, પગ સારી રીતે સાફ કરવાં, સારા સ્ત્રીઓની સેવા કરવી, ઓછી જમણ, કપડાં વિના ન સૂવું અને નિષિદ્ધ દિવસે કામસુખ ન કરવું—આ છ વાતો લાંબા સમયથી ગુમ થયેલી લક્ષ્મી પાછી લાવે છે.

યસ્ય કસ્ય તુ પુષ્પસ્ય પાણાડરસ્ય વિશેષતઃ । શિરસા ધાર્યમાણસ્ય હ્યલક્ષ્મીઃ પ્રતિહન્યતે ॥ ૧,૧૧૪.

કોઈ પણ ફૂલ, ખાસ કરીને સુગંધિત પાણાડર ફૂલ, માથે ધારવાથી દુર્ભાગ્ય દૂર થાય છે.

દીપસ્ય પશ્ચિમા છાયા છાયા શય્યાસનસ્ય ચ । રજકસ્ય તુ યત્તીર્થલક્ષ્મીસ્તત્ર તિષ્ઠતિ ॥ ૧,૧૧૪.

દીપકની પશ્ચિમ છાંય, પથારી કે બેઠાડાની છાંય અને ધોબીના ધૂળ—આ બધામાં લક્ષ્મી વસે છે.

બાલાતપઃ પ્રેતધૂમઃ સ્ત્રી વૃદ્ધા તરુણં દધિ । આયુષ્કામો ન સેવેત તથા સંમાર્જનીરજઃ ॥ ૧,૧૧૪.

સવારનો તપતો સૂર્ય, મૃતદેહનો ધૂમાડો, વૃદ્ધ સ્ત્રીઓ, તાજું દહીં અને ઝાડૂની ધૂળ—જેને લાંબી આયુષ્ય ઈચ્છે તે આમાંથી દૂર રહેવું જોઈએ.

ગજાશ્વરથધાન્યાનાં ગવાઞ્ચૈવ રજઃ શુભમ્ । અશુભં ચ વિજાનીયાત્ખરોષ્ટ્રજાવિકેષુ ચ ॥ ૧,૧૧૪.

હાથી, ઘોડા, રથ, અનાજ અને ગાયની ધૂળ શુભ છે; પણ ગધેડા, ઊંટ અને બકરાની ધૂળ અશુભ છે.

ગવાં રજો ધાન્યરજઃ પુત્રસ્યાઙ્ગભવં રજઃ । એતદ્રજો મહાશસ્તં મહાપાતકનાશનમ્ ॥ ૧,૧૧૪.

ગાયની ધૂળ, અનાજની ધૂળ અને પુત્રના શરીરની ધૂળ—આ ધૂળ ખૂબ જ પુણ્યદાયી છે અને મોટા પાપોનો નાશ કરે છે.

અજારજઃ ખરરજો યત્તુ સંમાર્જનીરજઃ । એતદ્રજો મહાપાપં મહાકિલ્બિષકારકમ્ ॥ ૧,૧૧૪.

બકરાની, ગધેડાની અને ઝાડૂની ધૂળ—આ ધૂળ મોટું પાપ અને ભારે અશુદ્ધિ લાવે છે.

શૂર્પવાતો નખાગ્રામ્બુ સ્નાનવસ્ત્રમૃજોદકમ્ । કેશામ્બુ માર્જનીરેણુર્હન્તિ પુણ્યં પુરા કૃતમ્ ॥ ૧,૧૧૪.

સૂપની હવા, નખની ટોચનું પાણી, સ્નાનના કપડાનું પાણી, વાળ ધોવાનું પાણી અને ઝાડૂની ધૂળ—આ બધું પહેલાનું પુણ્ય નાશ કરે છે.

વિપ્રયોર્વિપ્રવહ્ન્યોશ્ચ દમ્પત્યોઃ સ્વામિનોસ્તથા । અન્તરેણ ન ગન્તવ્યં હયસ્ય વૃષભસ્ય ચ ॥ ૧,૧૧૪.

બે બ્રાહ્મણ, બ્રાહ્મણ અને અગ્નિ, પતિ-પત્ની, માલિક અને નોકર, ઘોડા અને વાછરડા વચ્ચે ક્યારેય પસાર ન થવું જોઈએ.

સ્ત્રીષુ રાજાગ્નિસર્પેષુ સ્વાધ્યાયે શત્રુસેવને । ભોગાસ્વાદેષુ વિશ્વાસં કઃ પ્રાજ્ઞઃ કર્તુમર્હતિ ॥ ૧,૧૧૪.

બુદ્ધિશાળી માણસ કદી સ્ત્રીઓ, રાજા, અગ્નિ, સાપ, પવિત્ર ગ્રંથના પાઠ, દુશ્મનની સેવા કે ભોગવિલાસમાં વિશ્વાસ રાખતો નથી.

ન વિશ્વસેદવિશ્વસ્તં વિશ્વસ્તં વિશ્વસ્તં નાતિવિશ્વસેત્ । વિશ્વાસાદ્ભયમુત્પન્નં મૂલાદપિ નિકૃન્તતિ ॥ ૧,૧૧૪.

અવિશ્વાસુ પર વિશ્વાસ ન કરવો, અને વિશ્વાસુ પર પણ અતિશય વિશ્વાસ ન કરવો; કારણ કે વિશ્વાસથી ભય ઊભું થાય છે, અને એ મૂળથી પણ કપાઈ જાય છે.

વૈરિણા સહ સન્ધાય વિશ્વસ્તો યદિ તિષ્ઠતિ । સ વૃક્ષાગ્રે પ્રસુપ્તો હિ પતિતઃ પ્રતિબુધ્યતે ॥ ૧,૧૧૪.

દુશ્મન સાથે સંધિ કર્યા પછી જો કોઈ એ પર વિશ્વાસ રાખે, તો એ એવાં છે કે વૃક્ષની ડાળ પર સુઈ જાય—જાગે ત્યારે જ પડે છે.

નાત્યન્તં મૃદુના ભાવ્યં નાત્યન્તં કૂરકર્મણા । મૃદુનૈવ મૃદું હન્તિ દારુણેનૈવ દારુણમ્ ॥ ૧,૧૧૪.

અતિશય નરમપણું પણ ન રાખવું અને અતિશય કઠોરપણું પણ ન રાખવું; નરમને નરમ જ હરાવે છે અને કઠોરને કઠોર જ.

નાત્યન્તં સરલૈર્ભાવ્યં નાત્યન્તં મૃદુના તથા । સરલાસ્તત્ર છિદ્યન્તે કુબ્જાસ્તિષ્ઠન્તિ પાદપાઃ ॥ ૧,૧૧૪.

અતિશય સીધાસરળ પણ ન થવું અને અતિશય નરમ પણ ન થવું; સીધા વૃક્ષો કાપી નાખાય છે, વાંકાં વૃક્ષો ઊભાં રહે છે.

નમન્તિ ફલિનો વૃક્ષા નમન્તિ ગુણિનો જનાઃ । શુષ્કવૃક્ષાશ્ચ મૂર્ખાશ્ચ ભિદ્યન્તે ન નમન્તિ ચ ॥ ૧,૧૧૪.

ફળવંત વૃક્ષો નમે છે, ગુણવાન લોકો નમ્ર હોય છે; સુકાં વૃક્ષો અને મૂર્ખો ન નમે, પણ તૂટી જાય છે.

અપ્રાર્થિતાનિ દુઃ ખાનિ યથૈવાયાન્તિ યાન્તિ ચ । માર્જાર ઇવ લુમ્પેત તથા પ્રાર્થયિતાર નરઃ ॥ ૧,૧૧૪.

જેમ અણમાગ્યા દુઃખો આવી જાય અને ચાલ્યા જાય છે, તેમ માણસે પણ અવસરોને બિલાડી જેવો પકડવા જોઈએ.

પૂર્વં પશ્ચાચ્ચરન્ત્યાર્યે સદૈવ બહુસમ્પદઃ । વિપરીતમનાર્યે ચ યથેચ્છસિ તથા ચર ॥ ૧,૧૧૪.

સજ્જન સાથે હંમેશાં સાવધાની અને સંપત્તિથી વર્તવું, દુર્જન સાથે મનગમતું વર્તવું.

ષટ્કર્ણો ભિદ્યતે મન્ત્રશ્ચતુઃ કર્ણશ્ચધાર્યતે । દ્વિકર્ણસ્ય તુ મન્ત્રસ્ય બ્રહ્માપ્યન્ત ન બુધ્યતે ॥ ૧,૧૧૪.

છ વાંકડાંમાં રહેલો રહસ્ય ફાશ થઈ જાય છે, ચાર વાંકડાંમાં ટકી રહે છે, બે વાંકડાંમાં રહેલો રહસ્ય તો બ્રહ્મા પણ જાણે નહીં.

તયા ગવા કિં ક્રિયતે યા ન દોગ્ધ્રી ન ગર્ભિણી । કોર્ઽથ પુત્રેણ જાતેન યો ન વિદ્વાન્ન ધાર્મિકઃ ॥ ૧,૧૧૪.

એવી ગાયનો શું ફાયદો કે જે દૂધ ન આપે કે ગર્ભવતી ન હોય? અને એવો પુત્ર શું કામનો કે જે neither વિદ્વાન હોય કે ન ધર્મનિષ્ઠ?