ગરુડપુરાણમ્

સમધર્મા હિ મર્મજ્ઞસ્તીક્ષ્ણઃ સ્વજનકણ્ટકઃ । ન તથા બાધતે શત્રુઃ કૃતવૈરો બહિઃ સ્થિતઃ ॥ ૧,૧૧૪.

જે માણસ તીખો, ગુપ્ત વાત જાણતો અને પોતાના જ લોકો માટે દુઃખદાયક હોય, એ ખુલ્લા દુશ્મન કરતાં વધારે પીડા આપે છે.

સ પણ્ડિતો યો હ્યનુઞ્જયેદ્વૈ મિષ્ટેન બાલં વિનિયેન શિષ્ટમ્ । અર્થેન નારીં તપસા હિ દેવાન્સર્વાંશ્ચ લોકાંશ્ચ સુસંગ્રહેણ ॥ ૧,૧૧૪.

જે બાળકને મીઠાઈથી, શિષ્યને શિસ્તથી, સ્ત્રીને ધનથી, દેવોને તપથી અને બધાને સારા વર્તનથી પ્રસન્ન કરે, એ જ સાચો પંડિત છે.

છલેન મિત્રં કલુષેણ ધર્મં પરોપતાપેન સમૃદ્ધિભાવનમ્ । સુખેન વિદ્યાં પુરુષેણ નારીં વાઞ્છન્તિ વૈ યે ન ચ પણ્ડિતાસ્તે ॥ ૧,૧૧૪.

જે મિત્રતાને છેતરપિંથી, ધર્મને અશુદ્ધિથી, સંપત્તિને બીજાને દુઃખ આપી, વિદ્યાને આળસથી કે સ્ત્રીને બળજબરીથી મેળવવા ઈચ્છે છે, એ જ્ઞાની નથી.

ફલાર્થો ફલિનં વૃક્ષં યશ્છિન્દ્યાદ્દુર્મતિર્નરઃ । નિષ્ફલં તસ્ય વૈ કાર્યાં મહાદોષમવાપ્નુયાત્ ॥ ૧,૧૧૪.

મૂર્ખ માણસ જો ફળ માટે ફળ આપતો વૃક્ષ કાપી નાખે, તો તેને ફળ મળતું નથી અને મોટો પાપ લાગે છે.

સધનો હિ તપસ્વી ચ દૂરતો વૈ કૃતશ્રમઃ । મદ્યપ સ્ત્રી સતીત્યેવં વિપ્ર ન શ્રદ્દધામ્યહમ્ ॥ ૧,૧૧૪.

ધનવાન તપસ્વી, દૂરથી મહેનત કરનાર, દારૂ પીતા માણસ અને સતી સ્ત્રી—હે બ્રાહ્મણ, હું આવી વાતે વિશ્વાસ કરતો નથી.

ન વિશ્વસેદવિશ્વસ્તે મિત્રસ્યાપિ ન વિશ્વસેત્ । કદાચિત્કુપિતં મિત્રં સર્વં ગુહ્યં પ્રકાશયેત્ ॥ ૧,૧૧૪.

અવિશ્વાસપાત્ર પર વિશ્વાસ ન કરવો, અને મિત્ર પર પણ નહીં; કારણ કે, મિત્ર ગુસ્સે થાય ત્યારે બધું રહસ્ય ઉઘાડી શકે છે.

સર્વભૂતેષુ વિશ્વાસઃ સર્વભૂતેષુ સાત્ત્વિકઃ । સ્વબાવમાત્મના ગૂહેદેતત્સાધોર્હિ લક્ષણમ્ ॥ ૧,૧૧૪.

બધા પ્રાણીઓમાં વિશ્વાસ અને સૌના માટે સારા ભાવ રાખવો, પણ પોતાનો સ્વભાવ છુપાવવો—આ સારા માણસની ઓળખ છે.

યસ્મિન્કસ્મિન્કૃતે કાર્યે કર્તારમનુવર્તતે । સર્વથા વર્તમાનોઽપિ ધૈર્યબુદ્ધિન્તુ કારયેત્ ॥ ૧,૧૧૪.

જે કાર્યમાં જોડાવું હોય, તેમાં કરનારને અનુસરો, પણ દરેક સમયે ધૈર્ય અને બુદ્ધિથી વર્તવું જોઈએ.

વૃદ્ધાઃ સ્ત્રિયો નવં મદ્યં શુષ્કં માંસં ત્રિમૂલકમ્ । રાત્રૌ દધિ દિવા સ્વપ્નં વિદ્વાન્ષટ્પરિવર્જયેત્ ॥ ૧,૧૧૪.

જ્ઞાની માણસે વૃદ્ધ સ્ત્રીઓ, નવું દારૂ, સુકું માંસ, ત્રણ પ્રકારની મૂળ, રાત્રે દહીં અને દિવસે ઊંઘ ટાળવી જોઈએ.

વિષં ગોષ્ઠી દરિદ્રસ્ય વૃદ્ધસ્ય તરુણી વિષમ્ । વિષં કુશિક્ષિતા વિદ્યા અજીર્ણે ભોજનં વિષમ્ ॥ ૧,૧૧૪.

ગરીબની સભા, વૃદ્ધ માટે યુવાન સ્ત્રી, ઘાસ પર શીખેલી વિદ્યા અને અજીર્ણમાં ખાવાનું—આ બધું જ ઝેર છે.

પ્રિયં ગાનમકુણ્ઠસ્ય નીચસ્યોચ્ચાસનં પ્રિયમ્ । પ્રિયં દાનં દરિદ્રસ્ય ભૂનશ્ચતરુણી પ્રિયા ॥ ૧,૧૧૪.

જેને અવાજ બગડ્યો નથી તેને ગીત ગમે છે, નીચ માણસને ઊંચું બેઠકે ગમે છે, ગરીબને દાન ગમે છે અને ધરતીને યુવાન સ્ત્રી ગમે છે.

અત્યમ્બુપાનં કઠિનાશનઞ્ચ ધાતુક્ષયોવેગવિધારણઞ્ચ । દિવાશયો જાગરણઞ્ચ રાત્રૌ ષડ્ભિર્નરાણાં નિવસન્તિ રોગાઃ ॥ ૧,૧૧૪.

અતિશય પાણી પીવું, બહુ કઠણ ખોરાક ખાવું, શરીરના તત્વો ઘટાડી નાખવા, કુદરતી વાંધા અટકાવવું, દિવસે ઊંઘવું અને રાતે જાગવું—આ છ વાતોથી માણસમાં રોગો વાસ કરે છે.

બાલાતપશ્ચાપ્યતિમૈથુનઞ્ચ શ્મશાનધૂમઃ કરતાપનઞ્ચ । રજસ્વલાવત્ક્રનિરીક્ષણઞ્ચ સુદીર્ઘમાયુર્નનુ કર્ષયેચ્ચ ॥ ૧,૧૧૪.

મધ્યાહ્નના તપતા સૂર્યની તપશ, વધારે કામસુખ, શમશાનનો ધૂમાડો, હાથને અગ્નિ પર ગરમ કરવો, રજસ્વલા સ્ત્રીને નિહાળવું—આ બધું મળીને લાંબી આયુષ્યને ઘટાડી દે છે.

શુષ્કં માંસં સ્ત્રિયો વૃદ્ધા બાલાર્કસ્તરુણં દધિ । પ્રભાતે મૈથુનં નિદ્રા સદ્યઃ પ્રાણહરાણિ ષટ્ ॥ ૧,૧૧૪.

સૂકું માંસ, વૃદ્ધ સ્ત્રીઓ, સવારનો તાજો સૂર્ય, તાજું દહીં, પ્રભાતે કામસુખ અને ઊંઘ—આ છ વસ્તુઓ તરત જ પ્રાણ લઈ જાય છે.

સદ્યઃ પક્રઘૃતં દ્રાક્ષા બાલા સ્ત્રી ક્ષીરભોજનમ્ । ઉષ્ણોદકં તરુચ્છાયા સદ્યઃ પ્રાણહરાણિ ષટ્ ॥ ૧,૧૧૪.

તાજું ઘી, દ્રાક્ષ, યુવાન સ્ત્રીઓ, દૂધથી બનેલા ખોરાક, ગરમ પાણી અને વૃક્ષની છાંય—આ છ પણ તરત જ પ્રાણ હરવી લે છે.

કૂપાદકં વટચ્છાયા નારીણાઞ્ચ પયોધરઃ । શીતકાલે ભવેદુષ્ણમુષ્ણકાલે ચ શીતલમ્ ॥ ૧,૧૧૪.

કૂવામાંનું પાણી, વટવૃક્ષની છાંય અને સ્ત્રીના સ્તન—આ બધું શિયાળામાં ગરમ અને ઉનાળામાં ઠંડુ અનુભવાય છે.

ત્રયો બલકરાઃ સદ્યો બાલાભ્યઙ્ગસુભોજનમ્ । ત્રયો બલહરાઃ સદ્યો હ્યધ્વા વે મૈથુનં જ્વરઃ ॥ ૧,૧૧૪.

બાળકોને તેલના મલિશ, સારો ખોરાક અને આરામ—આ ત્રણ તાત્કાલિક બળ આપે છે. મુસાફરી, કામસુખ અને તાવ—આ ત્રણ તાત્કાલિક બળ ઓછું કરે છે.

શુષ્કં માંસં પયો નિત્યં ભાર્યામિત્રૈઃ સહૈવ તુ । ન ભાક્તવ્યં નૃપૈઃ સાર્ધં વિયોગં કુરુતે ક્ષણાત્ ॥ ૧,૧૧૪.

સૂકું માંસ, દૂધ અને પત્ની કે દુશ્મન સાથે સતત રહેવુ—આ બધું રાજા સાથે ન કરવું, નહિંતર તરત વિયોગ આવે છે.

કુચેલિન દન્તમલોપધારિણં બહ્વાશિનં નિષ્ઠુરવાક્યભાષિણમ્ । સૂર્યોદયે હ્યસ્તમયેઽપિ શાયિનં વિમુઞ્ચતિ શ્રીરપિ ચક્રપાણિનમ્ ॥ ૧,૧૧૪.

મેળખોટા કપડા પહેરનારો, દાંતની સફાઈ ન રાખનારો, વધારે ખાવનારો, કડવી બોલી બોલનારો અને સૂર્યોદય કે સૂર્યાસ્તે ઊંઘનારો—even ચક્રધારીને પણ—લક્ષ્મી છોડી દે છે.

નિત્યં છેદસ્તૃણાનં ધરણિવિલખનં પાદયોશ્ચાપમાર્ષ્ટિઃ દન્તાનામપ્યશૌચં મલિનવસનતા રૂક્ષતા મૂર્ધજાનામ્ । દ્વે સધ્યે ચાપિ નિદ્રા વિવસનશયનં ગ્રાસહાસાતિરેકઃ સ્વાઙ્ગે પીઠે ચ વાદ્યં નિધનમુપનયેત્કેશવસ્યાપિ લક્ષ્મીમ્ ॥ ૧,૧૧૪.

હમેશાં ઘાસ કાપવું, જમીન ખોદવી, પગ સાફ કરવાં, દાંત ગંદા રાખવાં, મેલાં કપડા પહેરવાં, વાળ રુક્ષ રાખવાં, દિવસમાં બે વાર ઊંઘવું, કપડાં વિના સૂવું, વધારે ખાવું કે વધારે હસવું, પોતાના શરીર કે પથારી પર વાદ્ય વગાડવું—આ બધું કેશવની લક્ષ્મી પણ નાશ પામે છે.

શિરઃ સુધૌતં ચરણૌ સુમાર્જિતૌ વરાઙ્ગનાસેવનમલ્પભોજનમ્ । અનગ્નશાયિત્વમપર્વમૈથુનં ચિરપ્રનષ્ટાં શ્રિયમાનયન્તિ ષટ્ ॥ ૧,૧૧૪.

માથું સારી રીતે ધોવું, પગ સારી રીતે સાફ કરવાં, સારા સ્ત્રીઓની સેવા કરવી, ઓછી જમણ, કપડાં વિના ન સૂવું અને નિષિદ્ધ દિવસે કામસુખ ન કરવું—આ છ વાતો લાંબા સમયથી ગુમ થયેલી લક્ષ્મી પાછી લાવે છે.

યસ્ય કસ્ય તુ પુષ્પસ્ય પાણાડરસ્ય વિશેષતઃ । શિરસા ધાર્યમાણસ્ય હ્યલક્ષ્મીઃ પ્રતિહન્યતે ॥ ૧,૧૧૪.

કોઈ પણ ફૂલ, ખાસ કરીને સુગંધિત પાણાડર ફૂલ, માથે ધારવાથી દુર્ભાગ્ય દૂર થાય છે.

દીપસ્ય પશ્ચિમા છાયા છાયા શય્યાસનસ્ય ચ । રજકસ્ય તુ યત્તીર્થલક્ષ્મીસ્તત્ર તિષ્ઠતિ ॥ ૧,૧૧૪.

દીપકની પશ્ચિમ છાંય, પથારી કે બેઠાડાની છાંય અને ધોબીના ધૂળ—આ બધામાં લક્ષ્મી વસે છે.

બાલાતપઃ પ્રેતધૂમઃ સ્ત્રી વૃદ્ધા તરુણં દધિ । આયુષ્કામો ન સેવેત તથા સંમાર્જનીરજઃ ॥ ૧,૧૧૪.

સવારનો તપતો સૂર્ય, મૃતદેહનો ધૂમાડો, વૃદ્ધ સ્ત્રીઓ, તાજું દહીં અને ઝાડૂની ધૂળ—જેને લાંબી આયુષ્ય ઈચ્છે તે આમાંથી દૂર રહેવું જોઈએ.

ગજાશ્વરથધાન્યાનાં ગવાઞ્ચૈવ રજઃ શુભમ્ । અશુભં ચ વિજાનીયાત્ખરોષ્ટ્રજાવિકેષુ ચ ॥ ૧,૧૧૪.

હાથી, ઘોડા, રથ, અનાજ અને ગાયની ધૂળ શુભ છે; પણ ગધેડા, ઊંટ અને બકરાની ધૂળ અશુભ છે.

ગવાં રજો ધાન્યરજઃ પુત્રસ્યાઙ્ગભવં રજઃ । એતદ્રજો મહાશસ્તં મહાપાતકનાશનમ્ ॥ ૧,૧૧૪.

ગાયની ધૂળ, અનાજની ધૂળ અને પુત્રના શરીરની ધૂળ—આ ધૂળ ખૂબ જ પુણ્યદાયી છે અને મોટા પાપોનો નાશ કરે છે.

અજારજઃ ખરરજો યત્તુ સંમાર્જનીરજઃ । એતદ્રજો મહાપાપં મહાકિલ્બિષકારકમ્ ॥ ૧,૧૧૪.

બકરાની, ગધેડાની અને ઝાડૂની ધૂળ—આ ધૂળ મોટું પાપ અને ભારે અશુદ્ધિ લાવે છે.

શૂર્પવાતો નખાગ્રામ્બુ સ્નાનવસ્ત્રમૃજોદકમ્ । કેશામ્બુ માર્જનીરેણુર્હન્તિ પુણ્યં પુરા કૃતમ્ ॥ ૧,૧૧૪.

સૂપની હવા, નખની ટોચનું પાણી, સ્નાનના કપડાનું પાણી, વાળ ધોવાનું પાણી અને ઝાડૂની ધૂળ—આ બધું પહેલાનું પુણ્ય નાશ કરે છે.

વિપ્રયોર્વિપ્રવહ્ન્યોશ્ચ દમ્પત્યોઃ સ્વામિનોસ્તથા । અન્તરેણ ન ગન્તવ્યં હયસ્ય વૃષભસ્ય ચ ॥ ૧,૧૧૪.

બે બ્રાહ્મણ, બ્રાહ્મણ અને અગ્નિ, પતિ-પત્ની, માલિક અને નોકર, ઘોડા અને વાછરડા વચ્ચે ક્યારેય પસાર ન થવું જોઈએ.