ગરુડપુરાણમ્

વિપરીતરતિઃ કામઃ સ્વાયતેષુ ન વિદ્યતે । યથોપાયો વધો દણ્ડસ્તથૈવ હ્યનુ વર્તતે ॥ ૧,૧૧૪.

પોતાનાં સ્ત્રીઓમાં વિપરીત વાસના થતી નથી; જેવો ઉપાય હોય, તેવો જ દંડ કે શાસ્તિ મળે છે.

અપિ કલ્પાનિલસ્યૈવ તુરગસ્ય મહોદધેઃ । શક્યતે પ્રસરો બોદ્ધું ન હ્યરક્તસ્યે ચતસઃ ॥ ૧,૧૧૪.

યુગના પવન, ઘોડો કે મહાસાગરનો માર્ગ સમજાઈ શકે છે, પણ પ્રેમ વિના સ્ત્રીનું મન સમજવું મુશ્કેલ છે.

ક્ષણો નાસ્તિ રહો નાસ્તિ ન સ્તિ પ્રાર્થયિતા જનઃ । તેન શૌનક નારીણાં સતીત્વમુપજાયતે ॥ ૧,૧૧૪.

સ્ત્રીઓ પાસે એક ક્ષણ પણ એકાંત નથી, ન કોઈ માંગનાર હોય છે; તેથી, શૌનક, સ્ત્રીઓમાં પતિવ્રતાનું ગુણ આવે છે.

એક વૈ સેવતે નિત્યમન્યશ્ચેતપિ રોચતે । પુરુષાણામલાભેન નારી ચૈવ પતિવ્રતા ॥ ૧,૧૧૪.

પતિપ્રતિ એકનિષ્ઠા સ્ત્રી, ભલે બીજા પુરુષો પસંદ આવે, તો પણ માત્ર પતિની સેવા કરે છે. પણ પુરુષો માટે બીજી સ્ત્રીઓ ન મળે એમાં કોઈ દોષ માનતો નથી.

જનની યાનિ કુરુતે રહસ્યં મદનાતુરા । સુતૈસ્તાનિ ન ચિન્ત્યાનિ શીલવિપ્રતિપત્તિભિઃ ॥ ૧,૧૧૪.

માતા જો કામવશ થઈ ગુપ્ત કામો કરે, તો સારા સ્વભાવવાળા પુત્રોએ એ વાતો વિશે વિચારવું જોઈએ નહીં.

પરાધીના નિદ્રા પરદૃદયકૃત્યાનુસરણં સદા હેલા હાસ્યં નિયતમપિ શોકેન રહિતમ્ । પણે ન્યસ્તઃ કાયો વિટજનખુરૈર્દારિતગલો બહૂત્કણ્ઠવૃતિર્જગતિ ગણિક્રાયા બહુમતઃ ॥ ૧,૧૧૪.

બીજાના ઈશારે ઊંઘવી, બીજાની ઈચ્છા મુજબ ચાલવું, હંમેશા હાસ્ય-મજાક કરવી, ખોટી દુઃખી થવું, દેહ વેચી દેવું, વિટલોકોની નખથી ગળું ફાડાવવું, ગળામાં અનેક આભૂષણ પહેરવું—આ બધું જાગતમાં વેશ્યાના મૂલ્યરૂપ ગણાય છે.

અગ્નિરાપઃ સ્ત્રિયો મૂર્ખાઃ સર્પા રાજકુલાનિ ચ । નિત્યં પરોપસેવ્યાનિ સદ્યઃ પ્રાણહરાણિ ષટ્ ॥ ૧,૧૧૪.

અગ્નિ, પાણી, સ્ત્રીઓ, મૂર્ખો, સાપ અને રાજમહેલ—આ છ વસ્તુઓ હંમેશા બીજાના આધાર પર છે, પણ તરત જ જીવ લઈ શકે છે.

કિં ચિત્રં યદિ વેદ (શબ્દ) શાસ્ત્રકુશલો વિપ્રો ભવેત્પણ્ડિતઃ કિં ચિત્રં યદિ દણ્ડનીતિકુશલો રાજા ભવેદ્ધાર્મિકઃ । કિં ચિત્રં યદિ રૂપયૌવનવતી સાધ્વી ભવેત્કામિની તચ્ચિત્રં યદિ નિર્ધનોઽપિ પુરુષઃ પાપં ન કુર્યાત્ક્રચિત્ ॥ ૧,૧૧૪.

જ્ઞાની બ્રાહ્મણ વેદ-શાસ્ત્ર જાણે તો તેમાં શું નવાઈ? રાજા યોગ્ય શાસન કરે તો તેમાં શું વિશેષ? સુંદર અને યુવાન સ્ત્રી સતી હોય તો તેમાં શું અદ્ભુત? પણ ગરીબ માણસ કદી પાપ ન કરે, એ સાચે અદ્ભુત છે.

નાત્મચ્છિદ્રં પરે દદ્યાદ્વિદ્યાચ્છિદ્રં પરસ્ય ચ । ગૂહેત્કૂર્મ ઇવાઙ્ગાનિ પરભાવઞ્ચ લક્ષયેત્ ॥ ૧,૧૧૪.

પોતાના દોષ બીજાને કહેવા નહીં, બીજાની વિદ્યા-દોષ પણ ન બતાવવી. કાચબાની જેમ અંગો છુપાવવું અને બીજાના દુર્બળતા ઓળખવી.

પાતાલતલવા સિન્ય ઉચ્ચપ્રાકારસંસ્થિતાઃ । યદિ નો ચિકુરોદ્ભેદાલ્લભ્યન્તે કૈઃ સ્ત્રિયો ન હિ ॥ ૧,૧૧૪.

જો સ્ત્રીઓ પાતાળમાં કે ઊંચા કિલ્લામાં પણ હોય, પણ વાળ ન હોય તો, તેમને કોણ મેળવવા માંગે છે?

સમધર્મા હિ મર્મજ્ઞસ્તીક્ષ્ણઃ સ્વજનકણ્ટકઃ । ન તથા બાધતે શત્રુઃ કૃતવૈરો બહિઃ સ્થિતઃ ॥ ૧,૧૧૪.

જે માણસ તીખો, ગુપ્ત વાત જાણતો અને પોતાના જ લોકો માટે દુઃખદાયક હોય, એ ખુલ્લા દુશ્મન કરતાં વધારે પીડા આપે છે.

સ પણ્ડિતો યો હ્યનુઞ્જયેદ્વૈ મિષ્ટેન બાલં વિનિયેન શિષ્ટમ્ । અર્થેન નારીં તપસા હિ દેવાન્સર્વાંશ્ચ લોકાંશ્ચ સુસંગ્રહેણ ॥ ૧,૧૧૪.

જે બાળકને મીઠાઈથી, શિષ્યને શિસ્તથી, સ્ત્રીને ધનથી, દેવોને તપથી અને બધાને સારા વર્તનથી પ્રસન્ન કરે, એ જ સાચો પંડિત છે.

છલેન મિત્રં કલુષેણ ધર્મં પરોપતાપેન સમૃદ્ધિભાવનમ્ । સુખેન વિદ્યાં પુરુષેણ નારીં વાઞ્છન્તિ વૈ યે ન ચ પણ્ડિતાસ્તે ॥ ૧,૧૧૪.

જે મિત્રતાને છેતરપિંથી, ધર્મને અશુદ્ધિથી, સંપત્તિને બીજાને દુઃખ આપી, વિદ્યાને આળસથી કે સ્ત્રીને બળજબરીથી મેળવવા ઈચ્છે છે, એ જ્ઞાની નથી.

ફલાર્થો ફલિનં વૃક્ષં યશ્છિન્દ્યાદ્દુર્મતિર્નરઃ । નિષ્ફલં તસ્ય વૈ કાર્યાં મહાદોષમવાપ્નુયાત્ ॥ ૧,૧૧૪.

મૂર્ખ માણસ જો ફળ માટે ફળ આપતો વૃક્ષ કાપી નાખે, તો તેને ફળ મળતું નથી અને મોટો પાપ લાગે છે.

સધનો હિ તપસ્વી ચ દૂરતો વૈ કૃતશ્રમઃ । મદ્યપ સ્ત્રી સતીત્યેવં વિપ્ર ન શ્રદ્દધામ્યહમ્ ॥ ૧,૧૧૪.

ધનવાન તપસ્વી, દૂરથી મહેનત કરનાર, દારૂ પીતા માણસ અને સતી સ્ત્રી—હે બ્રાહ્મણ, હું આવી વાતે વિશ્વાસ કરતો નથી.

ન વિશ્વસેદવિશ્વસ્તે મિત્રસ્યાપિ ન વિશ્વસેત્ । કદાચિત્કુપિતં મિત્રં સર્વં ગુહ્યં પ્રકાશયેત્ ॥ ૧,૧૧૪.

અવિશ્વાસપાત્ર પર વિશ્વાસ ન કરવો, અને મિત્ર પર પણ નહીં; કારણ કે, મિત્ર ગુસ્સે થાય ત્યારે બધું રહસ્ય ઉઘાડી શકે છે.

સર્વભૂતેષુ વિશ્વાસઃ સર્વભૂતેષુ સાત્ત્વિકઃ । સ્વબાવમાત્મના ગૂહેદેતત્સાધોર્હિ લક્ષણમ્ ॥ ૧,૧૧૪.

બધા પ્રાણીઓમાં વિશ્વાસ અને સૌના માટે સારા ભાવ રાખવો, પણ પોતાનો સ્વભાવ છુપાવવો—આ સારા માણસની ઓળખ છે.

યસ્મિન્કસ્મિન્કૃતે કાર્યે કર્તારમનુવર્તતે । સર્વથા વર્તમાનોઽપિ ધૈર્યબુદ્ધિન્તુ કારયેત્ ॥ ૧,૧૧૪.

જે કાર્યમાં જોડાવું હોય, તેમાં કરનારને અનુસરો, પણ દરેક સમયે ધૈર્ય અને બુદ્ધિથી વર્તવું જોઈએ.

વૃદ્ધાઃ સ્ત્રિયો નવં મદ્યં શુષ્કં માંસં ત્રિમૂલકમ્ । રાત્રૌ દધિ દિવા સ્વપ્નં વિદ્વાન્ષટ્પરિવર્જયેત્ ॥ ૧,૧૧૪.

જ્ઞાની માણસે વૃદ્ધ સ્ત્રીઓ, નવું દારૂ, સુકું માંસ, ત્રણ પ્રકારની મૂળ, રાત્રે દહીં અને દિવસે ઊંઘ ટાળવી જોઈએ.

વિષં ગોષ્ઠી દરિદ્રસ્ય વૃદ્ધસ્ય તરુણી વિષમ્ । વિષં કુશિક્ષિતા વિદ્યા અજીર્ણે ભોજનં વિષમ્ ॥ ૧,૧૧૪.

ગરીબની સભા, વૃદ્ધ માટે યુવાન સ્ત્રી, ઘાસ પર શીખેલી વિદ્યા અને અજીર્ણમાં ખાવાનું—આ બધું જ ઝેર છે.

પ્રિયં ગાનમકુણ્ઠસ્ય નીચસ્યોચ્ચાસનં પ્રિયમ્ । પ્રિયં દાનં દરિદ્રસ્ય ભૂનશ્ચતરુણી પ્રિયા ॥ ૧,૧૧૪.

જેને અવાજ બગડ્યો નથી તેને ગીત ગમે છે, નીચ માણસને ઊંચું બેઠકે ગમે છે, ગરીબને દાન ગમે છે અને ધરતીને યુવાન સ્ત્રી ગમે છે.

અત્યમ્બુપાનં કઠિનાશનઞ્ચ ધાતુક્ષયોવેગવિધારણઞ્ચ । દિવાશયો જાગરણઞ્ચ રાત્રૌ ષડ્ભિર્નરાણાં નિવસન્તિ રોગાઃ ॥ ૧,૧૧૪.

અતિશય પાણી પીવું, બહુ કઠણ ખોરાક ખાવું, શરીરના તત્વો ઘટાડી નાખવા, કુદરતી વાંધા અટકાવવું, દિવસે ઊંઘવું અને રાતે જાગવું—આ છ વાતોથી માણસમાં રોગો વાસ કરે છે.

બાલાતપશ્ચાપ્યતિમૈથુનઞ્ચ શ્મશાનધૂમઃ કરતાપનઞ્ચ । રજસ્વલાવત્ક્રનિરીક્ષણઞ્ચ સુદીર્ઘમાયુર્નનુ કર્ષયેચ્ચ ॥ ૧,૧૧૪.

મધ્યાહ્નના તપતા સૂર્યની તપશ, વધારે કામસુખ, શમશાનનો ધૂમાડો, હાથને અગ્નિ પર ગરમ કરવો, રજસ્વલા સ્ત્રીને નિહાળવું—આ બધું મળીને લાંબી આયુષ્યને ઘટાડી દે છે.

શુષ્કં માંસં સ્ત્રિયો વૃદ્ધા બાલાર્કસ્તરુણં દધિ । પ્રભાતે મૈથુનં નિદ્રા સદ્યઃ પ્રાણહરાણિ ષટ્ ॥ ૧,૧૧૪.

સૂકું માંસ, વૃદ્ધ સ્ત્રીઓ, સવારનો તાજો સૂર્ય, તાજું દહીં, પ્રભાતે કામસુખ અને ઊંઘ—આ છ વસ્તુઓ તરત જ પ્રાણ લઈ જાય છે.

સદ્યઃ પક્રઘૃતં દ્રાક્ષા બાલા સ્ત્રી ક્ષીરભોજનમ્ । ઉષ્ણોદકં તરુચ્છાયા સદ્યઃ પ્રાણહરાણિ ષટ્ ॥ ૧,૧૧૪.

તાજું ઘી, દ્રાક્ષ, યુવાન સ્ત્રીઓ, દૂધથી બનેલા ખોરાક, ગરમ પાણી અને વૃક્ષની છાંય—આ છ પણ તરત જ પ્રાણ હરવી લે છે.

કૂપાદકં વટચ્છાયા નારીણાઞ્ચ પયોધરઃ । શીતકાલે ભવેદુષ્ણમુષ્ણકાલે ચ શીતલમ્ ॥ ૧,૧૧૪.

કૂવામાંનું પાણી, વટવૃક્ષની છાંય અને સ્ત્રીના સ્તન—આ બધું શિયાળામાં ગરમ અને ઉનાળામાં ઠંડુ અનુભવાય છે.

ત્રયો બલકરાઃ સદ્યો બાલાભ્યઙ્ગસુભોજનમ્ । ત્રયો બલહરાઃ સદ્યો હ્યધ્વા વે મૈથુનં જ્વરઃ ॥ ૧,૧૧૪.

બાળકોને તેલના મલિશ, સારો ખોરાક અને આરામ—આ ત્રણ તાત્કાલિક બળ આપે છે. મુસાફરી, કામસુખ અને તાવ—આ ત્રણ તાત્કાલિક બળ ઓછું કરે છે.

શુષ્કં માંસં પયો નિત્યં ભાર્યામિત્રૈઃ સહૈવ તુ । ન ભાક્તવ્યં નૃપૈઃ સાર્ધં વિયોગં કુરુતે ક્ષણાત્ ॥ ૧,૧૧૪.

સૂકું માંસ, દૂધ અને પત્ની કે દુશ્મન સાથે સતત રહેવુ—આ બધું રાજા સાથે ન કરવું, નહિંતર તરત વિયોગ આવે છે.

કુચેલિન દન્તમલોપધારિણં બહ્વાશિનં નિષ્ઠુરવાક્યભાષિણમ્ । સૂર્યોદયે હ્યસ્તમયેઽપિ શાયિનં વિમુઞ્ચતિ શ્રીરપિ ચક્રપાણિનમ્ ॥ ૧,૧૧૪.

મેળખોટા કપડા પહેરનારો, દાંતની સફાઈ ન રાખનારો, વધારે ખાવનારો, કડવી બોલી બોલનારો અને સૂર્યોદય કે સૂર્યાસ્તે ઊંઘનારો—even ચક્રધારીને પણ—લક્ષ્મી છોડી દે છે.