ગરુડપુરાણમ્

બાલો યુવા ચ વૃદ્ધશ્ચ યઃ કરોતિ શુભાશુભમ્ । તસ્યાન્તસ્યામવસ્થાયાં ભુઙ્ક્તે જન્મનિજન્મનિ ॥ ૧,૧૧૩.

બાળક હોય, યુવાન કે વૃદ્ધ—જે સુખ કે દુઃખનું કર્મ કરે છે, એનું ફળ તે જ અવસ્થામાં, જન્મ પછી જન્મ ભોગવે છે.

અનીક્ષમાણોઽપિ નરો વિદેશસ્થોઽપિ માનવઃ । સ્વકર્મપાતવાતેન નીયતે યત્ર તત્ફલમ્ ॥ ૧,૧૧૩.

માણસ જો ન જુએ, કે વિદેશમાં હોય—even તો, પોતાના કર્મના પવનથી એ ત્યાં જ પહોંચે છે, જ્યાં તેનું ફળ છે.

પ્રાપ્તવ્યમર્થં લભતે મનુષ્યો દેવોઽપિ તં વારયિતું ન શક્તઃ । અતો ન શોચામિ ન વિસ્મયો મે લલાટલેખા ન પુનઃ પ્રયાતિ (યદસ્મદીયં ન તુ તત્પરેષામ્ ॥ ૧,૧૧૩.

માણસને જે મળવાનું છે, એ તે પામે છે; દેવ પણ તેને રોકી શકતા નથી. એટલે હું દુઃખી પણ થતો નથી, આશ્ચર્ય પણ નથી—મારા ભાગ્યની રેખા પાછી ફરતી નથી (મારું જે છે, એ બીજાનું નથી).

સર્પઃ કૂપે ગજઃ સ્કન્ધે બિલ આખુશ્ચ ધાવતિ । નરઃ શીઘ્રતરાદેવ કર્મણઃ કઃ પલાયતે ॥ ૧,૧૧૩.

કૂવામાં સાપ, ખભા પર હાથી, બિલમાં ઉંદર દોડે—even તો, માણસ કર્મથી વધારે ઝડપથી ક્યાં ભાગી શકે?

નાલ્પા ભવતિ સદ્વિદ્યા દીયમાનાપિ વર્ધતે । કૂપસ્થમિવ પાનીયં ભવત્યેવ બહૂદકમ્ ॥ ૧,૧૧૩.

સાચું જ્ઞાન—even થોડું મળે તો પણ—વધે છે; જેમ કૂવામાંનું પાણી, ધીમે ધીમે ભરાઈને ઘણું થાય છે.

યેર્ઽથા ધર્મેણ તે સત્યા યેઽધર્મેણ ગતાઃ શ્રિયઃ । ધર્માર્થો ચ મહાંલ્લોકે તત્સ્મૃત્વા હ્યર્થકારણાત્ ॥ ૧,૧૧૩.

ધર્મથી મેળવેલું ધન સાચું છે; અધર્મથી મળેલી સંપત્તિ સાચી નથી. ધર્મ અને અર્થ દુનિયામાં મહાન છે—આને યાદ રાખીને ધન માટે પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.

અન્નાર્થો યાનિ દુઃ ખાનિ કરોતિ કૃપણો જનઃ । તાન્યેવ યદિ ધર્માર્થો ન ભૂયઃ ક્લેશભાજનમ્ ॥ ૧,૧૧૩.

મોટા દુઃખો જે ગરીબ માણસ ખોરાક અને ધન માટે સહન કરે છે, એ જ દુઃખ જો ધર્મ અને અર્થ માટે હોય, તો પછી તે દુઃખ રહેતું નથી.

સર્વેષામેવ શૌચાનામન્નશૌચં વિશિષ્યતે । યોઽન્નાર્થૈઃ શુચિઃ શૌચાન્ન મૃદા વારિણા શુચિઃ ॥ ૧,૧૧૩.

બધા પ્રકારની પવિત્રતાઓમાં, અન્નની પવિત્રતા સર્વોપરી માનવામાં આવે છે. જે વ્યક્તિ ખોરાકમાં પવિત્ર છે, એ સાચે પવિત્ર કહેવાય, માત્ર માટી કે પાણીથી પવિત્રતા નથી આવતી.

સત્યં શૌચં મનઃ શૌચં શૌચમિન્દ્રિયનિગ્રહઃ । સર્વભૂતે દયા શૌચં જલશૌચઞ્ચ પઞ્ચમમ્ ॥ ૧,૧૧૩.

સત્ય બોલવું એ પવિત્રતા છે, મનની પવિત્રતા એ પવિત્રતા છે, ઇન્દ્રિયોને વશમાં રાખવું એ પવિત્રતા છે, બધા જીવ પ્રત્યે દયા રાખવી એ પવિત્રતા છે અને પાણીની પવિત્રતા પાંચમી છે.

યસ્ય સત્યઞ્ચ શૌચઞ્ચ તસ્ય સ્વર્ગો ન દુર્લભઃ । સત્યં હિ વચનં યસ્ય સોઽશ્વમેધાદ્વિશિષ્યતે ॥ ૧,૧૧૩.

જેને સત્ય અને પવિત્રતા છે, એને સ્વર્ગ મેળવવું મુશ્કેલ નથી. જેનું વચન સત્ય છે, એ અશ્વમેધ યજ્ઞ કરતા પણ શ્રેષ્ઠ છે.

મૃત્તિકાનાં સહસ્રેણ ચોદકાનાં શતેન હિ । ન શુધ્યતિ દુરાચારો ભાવોપહતચેતનઃ ॥ ૧,૧૧૩.

હજારો વાર માટી લગાવીએ કે સો વાર પાણીથી ધોઈએ, તો પણ જેનું મન દુષ્કર્મોથી ભરેલું છે, એ કદી પવિત્ર થતું નથી.

યસ્ય હસ્તૌ ચ પાદૌ ચ મનશ્ચૈવ સુસંયતમ્ । વિદ્યા તપશ્ચ કીર્તિશ્ચ સ તીર્થફલમશ્નુતે ॥ ૧,૧૧૩.

જેના હાથ, પગ અને મન સારી રીતે સંયમિત છે, જે પાસે જ્ઞાન, તપ અને કીર્તિ છે, એ તીર્થયાત્રાનું ફળ પામે છે.

ન પ્રહૃષ્યતિ સંમાનૈર્નાવમાનૈઃ પ્રકુપ્યતિ । ન ક્રુદ્ધઃ પરુષં બ્રૂયાદેતત્સાધોસ્તુ લક્ષણમ્ ॥ ૧,૧૧૩.

જે માન મળવાથી ખુશ થતો નથી અને અપમાનથી ગુસ્સે થતો નથી, ગુસ્સે આવે ત્યારે પણ કડક બોલતો નથી—એવા ગુણો સારા માણસના છે.

દરિદ્રસ્ય મનુષ્યસ્ય પ્રાજ્ઞસ્ય મધુરસ્ય ચ । કાલે શ્રુત્વા હિતં વાક્યં ન કશ્ચિત્પરિતુષ્યતિ ॥ ૧,૧૧૩.

ગરીબ, બુદ્ધિશાળી કે મીઠા સ્વભાવના માણસને યોગ્ય સમયે સારા શબ્દો કહીએ, તો પણ કોઈને એથી આનંદ થતો નથી.

ન મન્ત્રબલવીર્યેણ પ્રજ્ઞયા પૌરુષેણ ચ । અલભ્યં લભ્યતે મર્ત્યૈસ્તત્ર કા પરિવેદના ॥ ૧,૧૧૩.

મંત્રશક્તિ, બળ, બુદ્ધિ કે મહેનતથી, જે મળવાનું નથી એ માણસને મળતું નથી; તો પછી દુઃખ શા માટે કરવું?

અયાચિતો મયા લબ્ધો પુનર્મત્પ્રેષણાદ્ગતઃ । યત્રાગતસ્તત્ર ગતસ્તત્ર કા પરિવેદના ॥ ૧,૧૧૩.

મારે વિનંતી કર્યા વિના જે મળ્યું અને મારાથી મોકલાવ્યા પછી જે ગયું—જ્યાંથી આવ્યું હતું ત્યાં જ ગયું; તો પછી દુઃખ શા માટે કરવું?

એકવૃક્ષે સદા રાત્રૌ નાનાપક્ષિસમાગમઃ । પ્રભાતેઽન્યદિશો યાન્તિ કા તત્ર પરિવેદના ॥ ૧,૧૧૩.

એક ઝાડ પર રાતે અનેક પંખીઓ ભેગા થાય છે, પણ સવારે દરેક પોતાની દિશામાં ઉડી જાય છે—આમાં દુઃખ કરવાનો શું અર્થ?

એકસાર્થપ્રયાતાના સર્વેષાન્તત્ર ગામિનામ્ । યસ્ત્વેકસ્ત્વરિતો યાતિ કા તત્ર પરિવેદના ॥ ૧,૧૧૩.

એક જ ટોળકીમાં બધા સાથે મુસાફરી કરે છે, પણ જો કોઈ એક જલદી આગળ નીકળી જાય, તો એમાં દુઃખ કરવાનો શું અર્થ?

અવ્યક્તાદીનિ ભૂતાનિ વ્યક્તમધ્યાનિ શૌનક । અવ્યક્તનિધનાન્યેનવ કા તત્ર પરિવેદના ॥ ૧,૧૧૩.

શૌનક, બધા જીવ અદૃશ્યમાંથી જન્મે છે, વચ્ચે દેખાય છે અને અંતે ફરી અદૃશ્યમાં જ જાય છે; તો આમાં દુઃખ કરવાનો શું અર્થ?

નાપ્રાપ્તકાલો મ્રિયતે વિદ્ધઃ શરશતૈરપિ । કુશાગ્રેણ તુ સંસ્પૃષ્ટં પ્રાપ્તકાલો ન જીવતિ ॥ ૧,૧૧૩.

જેનાં મૃત્યુનો સમય આવ્યો નથી, એને સો તીરો ભાંભરે તો પણ મૃત્યુ થતું નથી; પણ જેનો સમય આવી ગયો છે, એને ઘાસના પાનથી સ્પર્શ થાય તો પણ જીવતો નથી.

લબ્ધવ્યાન્યેવ લભતે ગન્તવ્યાન્યેવ ગચ્છતિ । પ્રાપ્તવ્યાન્યેવ પ્રાપ્નાતિ દુઃ ખાનિ ચ સુખાનિ ચ ॥ ૧,૧૧૩.

માણસને જે મળવાનું છે એ જ મળે છે, જ્યાં જવાનું છે ત્યાં જ જાય છે, અને જે મળવાનું છે એ જ મળે છે—એ દુઃખ હોય કે સુખ.

તત્તત્પ્રાપ્નોતિ પુરુષઃ કિ પ્રલાપૈઃ કરિષ્યતિ । આચોદ્યમાનાનિ યથા પુષ્પાણિ ચ ફલાનિ ચ । સ્વકાલં નાતિવર્તન્તે તથા કર્મ પુરાકૃતમ્ ॥ ૧,૧૧૩.

માણસને જે મળવાનું છે એ જ મળે છે; રડવાથી શું ફાયદો? જેમ ફૂલ અને ફળ પોતાનો સમય આવ્યા વિના નથી મળતા, એમ જ પૂર્વકર્મ પણ પોતાના સમયે ફળ આપે છે.

શીલં કુલં નૈવ ન ચૈવ વિદ્યા જ્ઞાનં ગુણા નૈવ ન બીજશુદ્ધિઃ । ભાગ્યાનિ પૂર્વં તપસાર્જિતાનિ કાલે ફલન્ત્યસ્ય યથૈવ વૃક્ષાઃ ॥ ૧,૧૧૩.

ન તો સ્વભાવ, ન કુળ, ન શીખણ, ન જ્ઞાન, ન ગુણ, ન વંશની શુદ્ધતા—કંઈ જ કામ આવતું નથી; માત્ર પૂર્વજન્મના તપથી મેળવેલું ભાગ્ય જ પોતાના સમયે વૃક્ષના ફળ જેવું ફલે છે.

તત્ર મૃત્યુર્યત્ર હન્તા તત્ર શ્રીર્યત્ર સમ્પદઃ । તત્ર તત્ર સ્વયં યાતિ પ્રેર્યમાણઃ સ્વકર્મભિઃ ॥ ૧,૧૧૩.

જ્યાં મૃત્યુ લખાયું છે, ત્યાં જ હત્યારો આવે છે; જ્યાં ધન-સંપત્તિ લખાયેલી છે, ત્યાં જ ધન આવે છે—બધું પોતપોતાના કર્મથી જ થાય છે.

ભૂતપૂર્વં કૃતં કર્મ કર્તારમનુતિષ્ઠતિ । યથા ધેનુસહસ્રેષુ વત્સો વિન્દન્તિ માતરમ્ ॥ ૧,૧૧૩.

પહેલાં કરેલું કર્મ માણસને પીછો કરે છે, જેમ હજાર ગાયોમાં વાછરડો પોતાની જ માતાને શોધી લે છે.

એવં પૂર્વકૃતં કર્મ કર્તારમનુતિષ્ઠાતિ । સુકૃતં ભુઙ્ક્ષ્વ ચાત્મીયં મૂઢ કિં પરિતપ્યસે ॥ ૧,૧૧૩.

પૂર્વે કરેલા કર્મો માણસને સતત અનુસરે છે. એ મૂર્ખ, તું જે સારા કર્મો કર્યા છે તેનું ફળ ભોગવી લે, પછી શા માટે દુઃખી થાય છે?

યથા પૂર્વકૃતં કર્મ શુભં વા યદિ વાશુભમ્ । તથા જન્માન્તરે તદ્વૈ કર્તા રમનુગચ્છતિ ॥ ૧,૧૧૩.

માણસે પહેલાં જે કર્મ કર્યું હોય, સારું કે ખરાબ, એ પછીના જન્મમાં પણ એને પછડતું રહે છે.

નીચઃ સર્ષપમાત્રાણિ પરચ્છિદ્રાણિ પશ્યતિ । આત્મનો બલિવમાત્રાણિ પશ્યન્નપિ ન પશ્યતિ ॥ ૧,૧૧૩.

નીચ માણસને બીજાના નાના ખોટ પણ દેખાય છે, પણ પોતાનાં મોટા દોષો હોવા છતાં એ એને નજરઅંદાજ કરે છે.

રાગદ્વેષાદિયુક્તાનાં ન સુખં કુત્રચિદ્દ્વિજ । વિચાર્ય ખલુ પશ્યામિ તત્સુખં યત્ર નિર્વૃતિઃ ॥ ૧,૧૧૩.

જે લોકો રાગ, દ્વેષ વગેરેમાં ફસાયેલા છે, તેમને ક્યાંય સુખ મળતું નથી. સાચું સુખ તો ત્યાં છે જ્યાં સંતોષ હોય છે.