ગરુડપુરાણમ્

યદર્જિતં પ્રાણહરૈઃ પરિશ્રમૈર્મૃતસ્ય તં વૈ વિભજન્તિરિક્થિનઃ । કૃતં ચ યદ્દુષ્કૃતમર્થલિપ્સયા તદેવ દોષોપહતસ્ય યૌતુકમ્ ॥ ૧,૧૦૯.

જે ધન ભારે મહેનતથી મેળવાય છે, મૃત્યુ પછી વારસો વહેંચી લે છે; અને ધન માટે કરેલા પાપ જ દોષગ્રસ્તના ભાગ્યમાં આવે છે.

સઞ્ચિતં નિહિતં દ્રવ્યં પરામૃશ્યં મુહુર્મુહુઃ । આખોરિવ કદર્યસ્ય ધનં દુઃ ખાય કેવલમ્ ॥ ૧,૧૦૯.

કંજૂસ માણસ જે ધન વારંવાર સંભાળી અને છુપાવી રાખે છે, એ તો ઉંદરની જેમ માત્ર દુઃખનું કારણ બને છે.

નગ્ના વ્યસનિનો રૂક્ષાઃ કપાલાઙ્કિતપાણયઃ । દર્શયન્તીહ લોકસ્ય અદાતુઃ ફલમીદૃશમ્ ॥ ૧,૧૦૯.

નગ્ન, દુઃખી, કઠોર અને ખોપરીના નિશાનવાળા હાથવાળી વ્યક્તિઓ અહીં દુનિયાને બતાવે છે કે ન આપનારનું ફળ એવું જ થાય છે.

શિક્ષયન્તિ ચ યાચન્તે દેહીતિ કૃપણા જનાઃ । અવસ્થેયમદાનસ્ય મા ભૂદેવં ભવાનપિ ॥ ૧,૧૦૯.

દયનીય લોકો 'આપો, આપો' કહીને ભીખ માંગે છે અને શીખવે છે—કદી તમે પણ એવા બિનદાતા ન બનો.

સઞ્ચિતં ક્રતુશતૈર્ન યુજ્યતે યાચિતં ગુણવતે ન દીયતે । તત્કદર્યપરિરક્ષિતં ધનં ચોરપાર્થિવગૃહે પ્રયુજ્યતે ॥ ૧,૧૦૯.

જે ધન યજ્ઞોમાં વપરાતું નથી, ન ગુણવાનને માંગે ત્યારે આપવામાં આવતું નથી, એ કંજૂસના ઘરમાં રાખેલું ધન આખરે ચોર કે રાજાના ઘરમાં જાય છે.

ન દેવેભ્યો ન વિપ્રોભ્યો બન્ધુભ્યો નૈવ ચાત્મને । કદર્યસ્ય ધનં યાતિ ત્વગ્નિતસ્કરરાજસુ ॥ ૧,૧૦૯.

કંજૂસનું ધન દેવો, બ્રાહ્મણો, સગા કે પોતાને પણ નથી મળતું; એ તો અગ્નિ, ચોર કે રાજાને જ મળે છે.

અતિક્લેશેન યેઽપ્યર્થા ધર્મસ્યાતિક્રમેણ ચ । અરેર્વા પ્રણિપાતેન મા ભૂતસ્તે કદાચન ॥ ૧,૧૦૯.

કદી વધારે મહેનતથી, ધર્મ તોડી કે દુશ્મનને નમાવીને ધન ન મેળવો—તમારે આવું કદી ન થાય.

વિદ્યાઘાતો હ્યનભ્યાસઃ સ્ત્રીણાં ઘાતઃ કુચૈલતા । વ્યાધીનાં ભોજનં જીર્ણં શત્રોર્ઘાતઃ પ્રપઞ્ચતા ॥ ૧,૧૦૯.

વિદ્યાનો નાશ અભ્યાસ ન કરવાથી થાય છે; સ્ત્રીઓનો નાશ ગંદા કપડાંથી થાય છે; રોગોનો નાશ બાસી ખોરાકથી થાય છે; અને દુશ્મનનો નાશ ખુલાસાથી થાય છે.

તસ્કરસ્ય વધો દણ્ડઃ કુમિત્રસ્યાલ્પભાષણમ્ । પૃથક્શય્યા તુ નારીણાં બ્રાહ્મણસ્યાનિમન્ત્રણમ્ ॥ ૧,૧૦૯.

ચોરને દંડ એટલે મૃત્યુ, ખોટા મિત્રને ઓછું બોલવું, સ્ત્રીઓને અલગ સુવું અને બ્રાહ્મણને ન બોલાવવું—એ જ યોગ્ય છે.

દુર્જનાઃ શિલ્પિનો દાસા દુષ્ટાશ્ચ પટહાઃ સ્ત્રિયઃ । તાડિતા માર્દવં યાન્તિ ન તે સત્કારભાજનમ્ ॥ ૧,૧૦૯.

દુર્જન, કારીગર, દાસ, દુષ્ટ ઢોલિયા અને સ્ત્રીઓ—એને મારવાથી ભલે નમ્ર બને, પણ એ સન્માન લાયક નથી.

જાનીયાત્પ્રેષણે ભૃત્યાન્બાન્ધવાન્વ્યસનાગમે । મિત્રમાપદિ કાલે ચ ભાર્યાઞ્ચ વિભવક્ષયે ॥ ૧,૧૦૯.

મજૂરો કામમાં, સગા મુશ્કેલીમાં, મિત્ર મુશ્કેલ સમયમાં અને પત્ની ધન ગુમાવ્યા પછી ઓળખાય છે.

સ્ત્રીણાં દ્વિગુણ આહારઃ પ્રજ્ઞા ચૈવ ચતુર્ગુણા । ષડ્ગુણો વ્યવસાયશ્ચ કામશ્ચાષ્ટગુણઃ સ્મૃતઃ ॥ ૧,૧૦૯.

સ્ત્રીઓનો ખોરાક બે ગણી, બુદ્ધિ ચાર ગણી, મહેનત છ ગણી અને ઇચ્છા આઠ ગણી હોય છે, એવું કહેવાય છે.

ન સ્વપ્નેન જયેન્નિદ્રાં ન કામેન સ્ત્રિયં જયેત્ । ન ચેન્ધનૈર્જયેદ્વહ્નિં ન મદ્યેન તૃષાં જયેત્ ॥ ૧,૧૦૯.

સપના જોઈને ઊંઘ જીતાતી નથી, ઇચ્છાથી સ્ત્રી જીતાતી નથી, લાકડાંથી અગ્નિ બુઝાતો નથી અને દારૂથી તરસ શમતી નથી.

સમાંસૈર્ભોજનૈઃ સ્નિગ્ધૈર્મદ્યૈર્ગન્ધવિલેપનૈઃ । વસ્ત્રૈર્મનોરમૈર્માલ્યૈઃ કામઃ સ્ત્રીષુ વિજૃમ્ભતે ॥ ૧,૧૦૯.

સ્ત્રીઓમાં ઇચ્છા ત્યારે જાગે છે, જ્યારે તેમને પૌષ્ટિક અને માંસવાળા ખોરાક, મીઠા પેય, સુગંધિત અત્તર અને લિપન, મનોહર કપડાં અને સુંદર હાર મળે છે.

બ્રહ્મચર્યેઽપિ વક્તવ્યં પ્રાપ્તં મન્મથચેષ્ટિતમ્ । હૃદ્યં હિ પુરુષં દૃષ્ટ્વા યોનિઃ પ્રક્લિદ્યતે સ્ત્રિયાઃ ॥ ૧,૧૦૯.

બ્રહ્મચર્યમાં પણ મનમાં કામની હલચલ થાય છે; કારણ કે, સ્ત્રી જ્યારે મનમોહક પુરુષને જુએ છે ત્યારે તેનું ગર્ભસ્થાન હલનચલન કરે છે.

સુવેષં પુરુષં દૃષ્ટ્વા ભ્રાતરં યદિ વા સુતમ્ । યોનિઃ ક્લિદ્યતિ નારીણાં સત્યંસત્યં હિ શૌનક ! ॥ ૧,૧૦૯.

સ્ત્રીઓ જ્યારે સુંદર વસ્ત્રોમાં પુરુષને જુએ છે, એ ભલે ભાઈ હોય કે પુત્ર, તેમનું ગર્ભસ્થાન હલનચલન કરે છે—આ સાચું છે, સાચું છે, હે શૌનક!

નદ્યશ્ચ નાર્યશ્ચ સમસ્વભાવાઃ સ્વતન્ત્રભાવે ગમનાદિકેચ । તોયૈશ્ચ દોષૈશ્ચ નિપાતયન્તિ નદ્યો હિ કૂલાનિ કુલા નિ નાર્યઃ ॥ ૧,૧૦૯.

નદીઓ અને સ્ત્રીઓ બંનેનું સ્વભાવ એકસરખું છે; બંને પોતાના મનગમતા રસ્તે ચાલે છે. જેમ નદી પોતાના પાણીથી કાંઠા તોડી નાખે છે, તેમ સ્ત્રીઓ પણ પોતાના દોષથી કુટુંબને નુકસાન પહોંચાડે છે.

નદી પાતયતે કૂલં નારી પાતયતે કુલમ્ । નારીણાઞ્ચ નદીનાં ચ સ્વચ્છન્દા લલિતા ગતિઃ ॥ ૧,૧૦૯.

નદી કાંઠાને તોડી નાખે છે, સ્ત્રી કુટુંબને તોડી નાખે છે; બંનેની ચાલ સ્વચ્છંદ અને રમૂજી હોય છે.

નાગ્નિસ્તૃપ્યતિ કાષ્ઠાનાં નાપગાનાં મહોદધિઃ । નાન્તકઃ સર્વભૂતાનાં ન પુંસાં વામલોચનાઃ ॥ ૧,૧૦૯.

અગ્નિ કાંઠા જેટલા લાકડાથી સંતોષાતો નથી, મહાસાગર નદીઓના પાણીથી તૃપ્ત થતો નથી, મૃત્યુ બધા જીવોથી સંતોષાતો નથી, અને સ્ત્રીઓ પુરુષોથી ક્યારેય તૃપ્ત થતી નથી.

ન તૃપ્તિરસ્તિ શિષ્ટાનામિષ્ટાનાં પ્રિયવાદિનામ્ । સુખાનાઞ્ચ સુતાનાઞ્ચ જીવિતસ્ય વરસ્ય ચ ॥ ૧,૧૦૯.

વિદ્વાનો, માન પામેલા, મીઠું બોલનારા, સુખની ઈચ્છા રાખનારા, પુત્રો, જીવન અને ઈચ્છાઓ—આ બધાને ક્યારેય સંતોષ થતો નથી.

રાજા ન તપ્તો ધનસંચયેન ન સાગરસ્તૃપ્તિમગાજ્જલેન । ન પણ્ડિતસ્તૃપ્યતિ ભાષિતેન તૃપ્તં ન ચક્ષુર્નૃપદર્શનેન ॥ ૧,૧૦૯.

રાજા ધન એકઠું કરીને ક્યારેય તૃપ્ત થતો નથી, મહાસાગર નદીઓના પાણીથી તૃપ્ત થતો નથી, પંડિત બોલવાથી તૃપ્ત થતો નથી, અને આંખ રાજાને જોઈને તૃપ્ત થતી નથી.

સ્વકર્મ ધર્માર્જિતજીવિતાનાં શાસ્ત્રેષુ દારેષુ સદા રતાનામ્ । જિતેન્દ્રિયાણામતિથિપ્રિયાણાં ગૃહેઽપિ મોક્ષઃ પુરુષોત્તમાનામ્ ॥ ૧,૧૦૯.

જે લોકો પોતાનું જીવન ધર્મપૂર્વક જીવે છે, શાસ્ત્ર અને પત્ની સાથે હંમેશા જોડાયેલા રહે છે, ઇન્દ્રિયો પર વિજય મેળવ્યો છે અને મહેમાનોને આદર આપે છે—એવા શ્રેષ્ઠ પુરુષોને ઘરમા જ મોક્ષ મળે છે.

મનોઽનુકૂલાઃ પ્રમદારૂપવત્યઃ સ્વલઙ્કૃતાઃ । વસઃ પ્રાસાદપૃષ્ઠેષુ સ્વર્ગઃ સ્યાચ્છુભકર્મણઃ ॥ ૧,૧૦૯.

જેનું મન સુંદર અને શણગારેલી સ્ત્રીઓથી પ્રસન્ન થાય છે, જે મહેલો પર રહે છે, એવા માણસને સારા કર્મોથી સ્વર્ગ મળે છે.

ન દાનેન ન માનેન નાર્જવેન ન સવયા । ન શસ્ત્રેણ ન શાસ્ત્રેણ સર્વથા વિષમા સ્ત્રિયઃ ॥ ૧,૧૦૯.

ન દાનથી, ન માનથી, ન સચ્ચાઈથી, ન ઉંમરથી, ન શસ્ત્રથી, ન શાસ્ત્રથી—કોઈ રીતે પણ સ્ત્રીઓને કાબૂમાં લાવી શકાય તેમ નથી.

શનૈર્વિદ્યા શનૈર્થાઃ શનૈઃ પર્વતમારુહેત્ । શનૈઃ કામં ચ ધર્મં ચ પઞ્ચૈતાનિ શનૈઃ શનૈઃ ॥ ૧,૧૦૯.

વિદ્યા ધીમે ધીમે મળે છે, ધન ધીમે ધીમે મળે છે, પર્વત પણ ધીમે ધીમે ચઢાય છે; એ જ રીતે કામ અને ધર્મ પણ ધીરે ધીરે પ્રાપ્ત થાય છે.

શાશ્વતં દેવપૂજાદિ વિપ્રદાનં ચ શાશ્વતમ્ । શાશ્વતં સગુણા વિદ્યા સુહૃન્મિત્રં ચ શાશ્વતમ્ ॥ ૧,૧૦૯.

દેવોની પૂજા સદાય રહે છે, બ્રાહ્મણોને દાન સદાય રહે છે, ગુણવાળી વિદ્યા સદાય રહે છે અને સારો મિત્ર પણ સદાય રહે છે.

યે બાલભાવાન્ન પઠન્તિ વિદ્યાં યે યૌવનસ્થા હ્યધનાત્મદારાઃ । તે શોચનીયા ઇહ જીવલોકે મનુષ્યરૂપેણ મૃગાશ્ચરન્તિ ॥ ૧,૧૦૯.

જે લોકો બાળપણમાં વિદ્યા ભણે નથી અને યુવાનીમાં ધન અને પત્ની વિના રહે છે, એવા લોકો દુઃખ પામે છે; કારણ કે, તેઓ જીવતાની દુનિયામાં માનવરૂપે પશુની જેમ ભટકે છે.

પઠને ભોજને ચિત્તં ન કુર્યાચ્છાસ્ત્રસેવકઃ । સુદૂરમપિ વિદ્યાર્થો વ્રજેદ્ગરુડવેગવાન્ ॥ ૧,૧૦૯.

શાસ્ત્રનો અભ્યાસ કરનારે મન ખાવામાં કે માત્ર પાઠમાં નહીં લગાવવું જોઈએ; વિદ્યા માટે ગરુડ જેટલી ઝડપથી દૂર દૂર સુધી જવું જોઈએ.

યે બાલભાવે ન પઠન્તિ વિદ્યાં કામાતુરા યૌવનનષ્ટવિત્તાઃ । તે વૃદ્ધબાવે પરિભૂયમાનાઃ સંદહ્યમાનાઃ શિશિરે યથાબ્જમ્ ॥ ૧,૧૦૯.

જે લોકો બાળપણમાં વિદ્યા ભણે નથી અને યુવાનીમાં કામમાં ફસાઈ ધન ગુમાવે છે, તેઓ વૃદ્ધાવસ્થામાં અવગણના અને દુઃખ સહન કરે છે, જેમ શિયાળામાં કમળ સુકાઈ જાય છે.