ગરુડપુરાણમ્

ઉત્તમં પ્રણિપાતેન શઠં ભેદેન યોજયેત્ । નીચં સ્વલ્પપ્રદાનેન સમં તુલ્યપરાક્રમૈઃ ॥ ૧,૧૦૯.

શ્રેષ્ઠ માણસને નમ્રતાથી, કપટી માણસને વિભાજનથી, નીચાને થોડું આપીને અને સમાનને સમાન શક્તિથી મળવું જોઈએ.

યસ્યયસ્ય હિ યો ભાવસ્તસ્યતસ્ય હિતં વદન્ । અનુપ્રવિશ્ય મેધાવી ક્ષિપ્રમાત્મવશં નયેત્ ॥ ૧,૧૦૯.

બુદ્ધિશાળી માણસ દરેકના સ્વભાવને જાણી, જે હિતકારક હોય એ વાત બોલે અને ઝડપથી તેમને પોતાના વશમાં કરે.

નદીનાં ચ નખીનાં ચ શૃઙ્ગિણાં શસ્ત્રપાણિનામ્ । વિશ્વાસો નૈવ ગન્તવ્યઃ સ્ત્રિષુ રાજકુલેષુ ચ ॥ ૧,૧૦૯.

નદી, નખવાળા, શિંગવાળા, હથિયારવાળા, સ્ત્રીઓ અને રાજમહેલ—આમાં ક્યારેય વિશ્વાસ કરવો નહીં.

અર્થનાશં મનસ્તાપં ગૃહે દુશ્ચરિતાનિ ચ । વઞ્ચનં ચાપ માનં ચ મતિમાન્ન પ્રિકાશયેત્ ॥ ૧,૧૦૯.

બુદ્ધિશાળી માણસે પોતાના ધનનું નુકસાન, મનની પીડા, ઘરની ખોટી વાતો, છેતરપિંડી, અપમાન કે નિંદા ક્યારેય જાહેર કરવી નહીં.

હીનદુર્જનસંસર્ગ અત્યન્તવિરહાદરઃ । સ્નેહોઽન્યગેહવાસશ્ચ નારીસચ્છીલનાશનમ્ ॥ ૧,૧૦૯.

ખોટા કે નીચા માણસોનું સંગ, ખૂબ લાંબો વિયોગ, બીજાના ઘરમાં લાગણી અને ખરાબ સ્વભાવવાળી સ્ત્રી સાથે રહેવું—આ બધું સારા આચરણને નાશ કરે છે.

કસ્ય દોષઃ કુલે નાસ્તિ વ્યાધિના કો પીડિતઃ । કેન ન વ્યસનં પ્રાપ્તં શ્રિયઃ કસ્ય નિરન્તરાઃ ॥ ૧,૧૦૯.

કયા કુટુંબમાં દોષ નથી? કયાં કોઈ રોગથી પીડાતું નથી? કયાં કોઈને દુઃખ મળ્યું નથી? કયાં કોઈની સંપત્તિ સતત રહી છે?

કોર્ઽથં પ્રાપ્ય ન ગર્વિતો ભુવિ નરઃ કસ્યાપદોનાગતાઃ સ્ત્રીભિઃ કસ્ય ન ખણ્ડિતં ભુવિ મનઃ કો નામ રાજ્ઞાં પ્રિયઃ । કઃ કાલસ્ય ન ગોચરાન્તરગતઃ કોર્ઽથો ગતો ગૌરવં કો વા દુર્જનવાગુરાનિપતિતઃ ક્ષેમેણ યાતઃ પુમાન્ ॥ ૧,૧૦૯.

કોણ છે જે ધન મળ્યા પછી ગર્વિત થતો નથી? કોને કદી મુશ્કેલી આવી નથી? કોનું મન સ્ત્રીઓથી કદી વિચલિત થયું નથી? કોણ રાજાઓને હંમેશા પ્રિય છે? કોણ સમયની પહોંચથી બચી શકે છે? કયું ધન કદી પોતાની મહિમા ગુમાવતું નથી? અને કોણ દુર્જનોના ફાંસામાં ફસાઈને સુરક્ષિત રહી શકે છે?

સુહૃત્સ્વજનબન્ધુર્ન બુદ્ધિર્યસ્ય ન ચાત્મનિ । યસ્મિન્કર્મણિ સિદ્ધેઽપિ ન દૃશ્યેત ફલોદયઃ । વિપત્તૌ ચ મહદ્દુઃખં તદ્વુધઃ કથમાચરેત્ ॥ ૧,૧૦૯.

જેને મિત્ર, સગા કે પોતાની સમજ નથી, જેના કામ પૂરાં થયા છતાં ફળ મળતું નથી, અને જે મુશ્કેલીમાં ભારે દુઃખ ભોગવે છે—એવો માણસ શું કરે?

યસ્મિન્દેશે ન સંમાનં ન પ્રીતિર્ન ચ બાન્ધવાઃ । ન ચ વિદ્યાગમઃ કશ્ચિત્તં દેશં પરિવર્જયેત્ ॥ ૧,૧૦૯.

જે દેશમાં માન નથી, પ્રેમ નથી, સગા નથી અને શીખવાની તક નથી, એ દેશને છોડવો જોઈએ.

ધનસ્ય યસ્ય રાજતો ભયં ન ચાસ્તિ ચૌરતઃ । મૃતં ચ યન્ન મુચ્યતે સમર્જયસ્વ તદ્ધનમ્ ॥ ૧,૧૦૯.

જે ધન રાજા કે ચોરનો ડર નથી અને મૃત્યુ પછી પણ જતું નથી, એ જ ધન મેળવવું જોઈએ.

યદર્જિતં પ્રાણહરૈઃ પરિશ્રમૈર્મૃતસ્ય તં વૈ વિભજન્તિરિક્થિનઃ । કૃતં ચ યદ્દુષ્કૃતમર્થલિપ્સયા તદેવ દોષોપહતસ્ય યૌતુકમ્ ॥ ૧,૧૦૯.

જે ધન ભારે મહેનતથી મેળવાય છે, મૃત્યુ પછી વારસો વહેંચી લે છે; અને ધન માટે કરેલા પાપ જ દોષગ્રસ્તના ભાગ્યમાં આવે છે.

સઞ્ચિતં નિહિતં દ્રવ્યં પરામૃશ્યં મુહુર્મુહુઃ । આખોરિવ કદર્યસ્ય ધનં દુઃ ખાય કેવલમ્ ॥ ૧,૧૦૯.

કંજૂસ માણસ જે ધન વારંવાર સંભાળી અને છુપાવી રાખે છે, એ તો ઉંદરની જેમ માત્ર દુઃખનું કારણ બને છે.

નગ્ના વ્યસનિનો રૂક્ષાઃ કપાલાઙ્કિતપાણયઃ । દર્શયન્તીહ લોકસ્ય અદાતુઃ ફલમીદૃશમ્ ॥ ૧,૧૦૯.

નગ્ન, દુઃખી, કઠોર અને ખોપરીના નિશાનવાળા હાથવાળી વ્યક્તિઓ અહીં દુનિયાને બતાવે છે કે ન આપનારનું ફળ એવું જ થાય છે.

શિક્ષયન્તિ ચ યાચન્તે દેહીતિ કૃપણા જનાઃ । અવસ્થેયમદાનસ્ય મા ભૂદેવં ભવાનપિ ॥ ૧,૧૦૯.

દયનીય લોકો 'આપો, આપો' કહીને ભીખ માંગે છે અને શીખવે છે—કદી તમે પણ એવા બિનદાતા ન બનો.

સઞ્ચિતં ક્રતુશતૈર્ન યુજ્યતે યાચિતં ગુણવતે ન દીયતે । તત્કદર્યપરિરક્ષિતં ધનં ચોરપાર્થિવગૃહે પ્રયુજ્યતે ॥ ૧,૧૦૯.

જે ધન યજ્ઞોમાં વપરાતું નથી, ન ગુણવાનને માંગે ત્યારે આપવામાં આવતું નથી, એ કંજૂસના ઘરમાં રાખેલું ધન આખરે ચોર કે રાજાના ઘરમાં જાય છે.

ન દેવેભ્યો ન વિપ્રોભ્યો બન્ધુભ્યો નૈવ ચાત્મને । કદર્યસ્ય ધનં યાતિ ત્વગ્નિતસ્કરરાજસુ ॥ ૧,૧૦૯.

કંજૂસનું ધન દેવો, બ્રાહ્મણો, સગા કે પોતાને પણ નથી મળતું; એ તો અગ્નિ, ચોર કે રાજાને જ મળે છે.

અતિક્લેશેન યેઽપ્યર્થા ધર્મસ્યાતિક્રમેણ ચ । અરેર્વા પ્રણિપાતેન મા ભૂતસ્તે કદાચન ॥ ૧,૧૦૯.

કદી વધારે મહેનતથી, ધર્મ તોડી કે દુશ્મનને નમાવીને ધન ન મેળવો—તમારે આવું કદી ન થાય.

વિદ્યાઘાતો હ્યનભ્યાસઃ સ્ત્રીણાં ઘાતઃ કુચૈલતા । વ્યાધીનાં ભોજનં જીર્ણં શત્રોર્ઘાતઃ પ્રપઞ્ચતા ॥ ૧,૧૦૯.

વિદ્યાનો નાશ અભ્યાસ ન કરવાથી થાય છે; સ્ત્રીઓનો નાશ ગંદા કપડાંથી થાય છે; રોગોનો નાશ બાસી ખોરાકથી થાય છે; અને દુશ્મનનો નાશ ખુલાસાથી થાય છે.

તસ્કરસ્ય વધો દણ્ડઃ કુમિત્રસ્યાલ્પભાષણમ્ । પૃથક્શય્યા તુ નારીણાં બ્રાહ્મણસ્યાનિમન્ત્રણમ્ ॥ ૧,૧૦૯.

ચોરને દંડ એટલે મૃત્યુ, ખોટા મિત્રને ઓછું બોલવું, સ્ત્રીઓને અલગ સુવું અને બ્રાહ્મણને ન બોલાવવું—એ જ યોગ્ય છે.

દુર્જનાઃ શિલ્પિનો દાસા દુષ્ટાશ્ચ પટહાઃ સ્ત્રિયઃ । તાડિતા માર્દવં યાન્તિ ન તે સત્કારભાજનમ્ ॥ ૧,૧૦૯.

દુર્જન, કારીગર, દાસ, દુષ્ટ ઢોલિયા અને સ્ત્રીઓ—એને મારવાથી ભલે નમ્ર બને, પણ એ સન્માન લાયક નથી.

જાનીયાત્પ્રેષણે ભૃત્યાન્બાન્ધવાન્વ્યસનાગમે । મિત્રમાપદિ કાલે ચ ભાર્યાઞ્ચ વિભવક્ષયે ॥ ૧,૧૦૯.

મજૂરો કામમાં, સગા મુશ્કેલીમાં, મિત્ર મુશ્કેલ સમયમાં અને પત્ની ધન ગુમાવ્યા પછી ઓળખાય છે.

સ્ત્રીણાં દ્વિગુણ આહારઃ પ્રજ્ઞા ચૈવ ચતુર્ગુણા । ષડ્ગુણો વ્યવસાયશ્ચ કામશ્ચાષ્ટગુણઃ સ્મૃતઃ ॥ ૧,૧૦૯.

સ્ત્રીઓનો ખોરાક બે ગણી, બુદ્ધિ ચાર ગણી, મહેનત છ ગણી અને ઇચ્છા આઠ ગણી હોય છે, એવું કહેવાય છે.

ન સ્વપ્નેન જયેન્નિદ્રાં ન કામેન સ્ત્રિયં જયેત્ । ન ચેન્ધનૈર્જયેદ્વહ્નિં ન મદ્યેન તૃષાં જયેત્ ॥ ૧,૧૦૯.

સપના જોઈને ઊંઘ જીતાતી નથી, ઇચ્છાથી સ્ત્રી જીતાતી નથી, લાકડાંથી અગ્નિ બુઝાતો નથી અને દારૂથી તરસ શમતી નથી.

સમાંસૈર્ભોજનૈઃ સ્નિગ્ધૈર્મદ્યૈર્ગન્ધવિલેપનૈઃ । વસ્ત્રૈર્મનોરમૈર્માલ્યૈઃ કામઃ સ્ત્રીષુ વિજૃમ્ભતે ॥ ૧,૧૦૯.

સ્ત્રીઓમાં ઇચ્છા ત્યારે જાગે છે, જ્યારે તેમને પૌષ્ટિક અને માંસવાળા ખોરાક, મીઠા પેય, સુગંધિત અત્તર અને લિપન, મનોહર કપડાં અને સુંદર હાર મળે છે.

બ્રહ્મચર્યેઽપિ વક્તવ્યં પ્રાપ્તં મન્મથચેષ્ટિતમ્ । હૃદ્યં હિ પુરુષં દૃષ્ટ્વા યોનિઃ પ્રક્લિદ્યતે સ્ત્રિયાઃ ॥ ૧,૧૦૯.

બ્રહ્મચર્યમાં પણ મનમાં કામની હલચલ થાય છે; કારણ કે, સ્ત્રી જ્યારે મનમોહક પુરુષને જુએ છે ત્યારે તેનું ગર્ભસ્થાન હલનચલન કરે છે.

સુવેષં પુરુષં દૃષ્ટ્વા ભ્રાતરં યદિ વા સુતમ્ । યોનિઃ ક્લિદ્યતિ નારીણાં સત્યંસત્યં હિ શૌનક ! ॥ ૧,૧૦૯.

સ્ત્રીઓ જ્યારે સુંદર વસ્ત્રોમાં પુરુષને જુએ છે, એ ભલે ભાઈ હોય કે પુત્ર, તેમનું ગર્ભસ્થાન હલનચલન કરે છે—આ સાચું છે, સાચું છે, હે શૌનક!

નદ્યશ્ચ નાર્યશ્ચ સમસ્વભાવાઃ સ્વતન્ત્રભાવે ગમનાદિકેચ । તોયૈશ્ચ દોષૈશ્ચ નિપાતયન્તિ નદ્યો હિ કૂલાનિ કુલા નિ નાર્યઃ ॥ ૧,૧૦૯.

નદીઓ અને સ્ત્રીઓ બંનેનું સ્વભાવ એકસરખું છે; બંને પોતાના મનગમતા રસ્તે ચાલે છે. જેમ નદી પોતાના પાણીથી કાંઠા તોડી નાખે છે, તેમ સ્ત્રીઓ પણ પોતાના દોષથી કુટુંબને નુકસાન પહોંચાડે છે.

નદી પાતયતે કૂલં નારી પાતયતે કુલમ્ । નારીણાઞ્ચ નદીનાં ચ સ્વચ્છન્દા લલિતા ગતિઃ ॥ ૧,૧૦૯.

નદી કાંઠાને તોડી નાખે છે, સ્ત્રી કુટુંબને તોડી નાખે છે; બંનેની ચાલ સ્વચ્છંદ અને રમૂજી હોય છે.

નાગ્નિસ્તૃપ્યતિ કાષ્ઠાનાં નાપગાનાં મહોદધિઃ । નાન્તકઃ સર્વભૂતાનાં ન પુંસાં વામલોચનાઃ ॥ ૧,૧૦૯.

અગ્નિ કાંઠા જેટલા લાકડાથી સંતોષાતો નથી, મહાસાગર નદીઓના પાણીથી તૃપ્ત થતો નથી, મૃત્યુ બધા જીવોથી સંતોષાતો નથી, અને સ્ત્રીઓ પુરુષોથી ક્યારેય તૃપ્ત થતી નથી.