ગરુડપુરાણમ્

પઞ્ચસ્વાપત્સુ નારીણાં પતિરન્યો વિધીયતે । ભર્ત્રા સહમૃતા નારી રોમાબ્દાનિ વસેદ્દિવિ ॥ ૧,૧૦૭.

પાંચ પ્રકારની આપત્તિમાં સ્ત્રી માટે બીજો પતિ નક્કી કરાય છે. પતિ સાથે મરી ગયેલી સ્ત્રી સ્વર્ગમાં પોતાના શરીર પર જેટલા વાળ હોય એટલા વર્ષ રહે છે.

શ્વાદિદષ્ટસ્તુ ગાયત્ત્ર્યા જપાચ્છુદ્ધો ભવેન્નરઃ । દાહ્યો લોકાગ્નિના વિપ્રશ્ચાણ્ડાલાદ્યૈર્હતોઽગ્નિમાન્ ॥ ૧,૧૦૭.

કૂતરો કે આવું બીજું પ્રાણી કાટે ત્યારે, ગાયત્રી મંત્રનું જાપ કરવાથી મનુષ્ય શુદ્ધ થાય છે. બ્રાહ્મણને જો સંસારની આગથી દાઝવામાં આવે કે ચંડાળ જેવા લોકો દ્વારા મારવામાં આવે, તો પણ એમાં અગ્નિનો તત્વ રહે છે.

ક્ષીરૈઃ પ્રક્ષાલ્ય તસ્યાસ્થિ સ્વાગ્નિના મન્ત્રતો દહેત્ । પ્રવાસે તુ મૃતે ભૂયઃ કૃત્વા [https://vedastudy.yolasite.com/kusha1.php કુશમયં] દહેત્ ॥ ૧,૧૦૭.

એના હાડકાંને દૂધથી ધોઈ, પોતાના ઘરનાં અગ્નિમાં મંત્રોચ્ચાર સાથે દહન કરવું. જો વિદેશમાં મૃત્યુ થયું હોય, તો કુશ ઘાસનું પुतળું બનાવીને એનું દહન કરવું.

કૃષ્ણાજિને સમાસ્તીર્ય ષટ્શતાનિ પલાશજાન્ । શમીં શિશ્ને વિનિઃક્ષિપ્ય અરણિં વૃષણે ક્ષિપેત્ ॥ ૧,૧૦૭.

કાળાં કૃષ્ણમૃગના ચામડાંને પાથરી, છસો પલાશનાં પાંદડા મૂકે. શમીની ડાળી લિંગ પાસે રાખી, અરણિ લાકડું વૃષણ પાસે મૂકે.

કણ્ડં દક્ષિણહસ્તે તુ વામહસ્તે તથોપભૃત્ । પાર્શ્વે તૂલૂખલં દદ્યાત્પૃષ્ઠે તુ મુસલં દદેત્ ॥ ૧,૧૦૭.

જમણા હાથમાં ઓખળ અને ડાબા હાથમાં મસળો રાખવો. ઓખળ બાજુમાં અને મસળો પાછળ મૂકવો.

ઉરે નિઃક્ષિપ્ય દૃષદં તણ્ડુલાજ્યતિલાન્મુખે । શ્રોત્રે ચ પ્રોક્ષણીં દદ્યાદાજ્યસ્થાલીં ચ ચક્ષુષોઃ ॥ ૧,૧૦૭.

છાતી પર પથ્થર, મોઢામાં ચોખા, ઘી અને તલ મૂકે. કાનમાં છાંટવાની ચમચી અને આંખો પાસે ઘી વાળવાની ચમચી મૂકે.

કર્ણે નેત્રે મુખે ઘ્રાણે હિરણ્યશકલાન્ ક્ષિપેત્ । અગ્નિહોત્રોપકરણાદ્બ્રહ્મલોકગતિર્ભવેત્ ॥ ૧,૧૦૭.

કાન, આંખ, મોઢું અને નાકમાં સોનાની ટુકડીઓ મૂકે. અગ્નિહોત્રના સાધનો વડે બ્રહ્મલોક સુધી પહોંચવાનો માર્ગ મળે છે.

અસૌ સ્વર્ગાય લોકાય સ્વાહેત્યાજ્યાહુતિઃ સકૃત્ । હંસસારસક્રૌઞ્ચાનાં ચક્રવાકં ચ કુક્રુટમ્ ॥ ૧,૧૦૭.

‘આ સ્વર્ગ માટે છે, સ્વાહા’ એમ બોલી ઘીનું એક આહુતિ આપે. હંસ, સારસ, ક્રૌંચ, ચક્રવાક અને કુક્રુટ પક્ષીઓ માટે પણ આહુતિ આપે.

મયરમેષઘાતી ચ અહોરાત્રેણ શુધ્યતિ । પક્ષિણઃ સકલાન્હત્વા અહોરાત્રેણ શુધ્યતિ ॥ ૧,૧૦૭.

મયૂર, દૂધિયો કે બકરો મારી નાખે તો એક દિવસ-રાતમાં શુદ્ધિ મળે છે. કોઈ પણ પક્ષી મારી નાખ્યા પછી પણ એક દિવસ-રાતમાં શુદ્ધિ મળે છે.

સર્વાંશ્ચતુષ્પદાન્હત્વા અહોરાત્રો ષિતો જપેત્ । શૂદ્રં હત્વા ચરેત્કૃચ્છ્રમતિકૃચ્છ્રં તુ વૈશ્યહા । ક્ષત્ત્રં ચાન્દ્રાયણં વિપ્રં દ્વાવિંશાત્રિંશમાહરે (વહે) ત્ ॥ ૧,૧૦૭.

કોઈ પણ ચારે પગવાળું પ્રાણી મારી નાખ્યા પછી એક દિવસ-રાત સુધી જપ કરવો. શૂદ્રને મારી નાખ્યા પછી કૃચ્છ્ર વ્રત, વૈશ્યને મારી નાખ્યા પછી અતિકૃચ્છ્ર, ક્ષત્રિયને મારી નાખ્યા પછી ચાંદ્રાયણ, અને બ્રાહ્મણને મારી નાખ્યા પછી બાવીસ કે ત્રીસ દિવસનું પ્રાયશ્ચિત કરવું.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૦૮ સૂત ઉવાચ । નીતિસારં પ્રવક્ષ્યામિ અર્થશાસ્ત્રાદિસંશ્રિતમ્ । રાજાદિભ્યો હિતં પુણ્યમાયુઃ સ્વર્ગાદિદાયકમ્ ॥ ૧,૧૦૮.

સૂતજી બોલ્યા: હવે હું નીતિનું સાર કહેવા જઈ રહ્યો છું, જે અર્થશાસ્ત્ર અને બીજા ગ્રંથોમાંથી લેવામાં આવ્યું છે. રાજા અને બીજા લોકો માટે કલ્યાણકારી અને પુણ્યદાયક છે, લાંબું આયુષ્ય, સ્વર્ગ અને બીજા લાભ આપે છે.

સદ્ભિઃ સઙ્ગં પ્રકુર્વીત સિદ્ધિકામઃ સદા નરઃ । નાસદ્ભિરિહલોકાય પરલોકાય વા હિતમ્ ॥ ૧,૧૦૮.

જે મનુષ્ય સફળતા ઇચ્છે છે, એએ સારા લોકો સાથે હંમેશા સંગત કરવી જોઈએ. ખરાબ લોકોની સંગતથી આ લોક કે પરલોકમાં ક્યારેય કલ્યાણ થતું નથી.

વર્જયેત્ક્ષુદ્રસંવાદમદુષ્ટસ્ય તુ દર્શનમ્ । વિરોધં સહ મિત્રેણ સંપ્રીતિં શત્રુસેવિના ॥ ૧,૧૦૮.

નાનું-મોટું ફોકટનું વાતચીત, દુષ્ટ માણસને જોવું, મિત્ર સાથે ઝઘડો કરવો અને દુશ્મનના સેવક સાથે મૈત્રી રાખવી — આ બધું ટાળવું જોઈએ.

મૂર્ખશિષ્યોપદેશેન દુષ્ટસ્ત્રીભરણેન ચ । દુષ્ટાનાં સંપ્રયોગેણ પણ્ડિતોઽપ્યવસીદતિ ॥ ૧,૧૦૮.

મૂર્ખ શિષ્યને શીખવવાથી, દુષ્ટ સ્ત્રીને પાળવાથી અને દુષ્ટ લોકોની સંગતથી—even વિદ્વાન પણ બગડી જાય છે.

બ્રાહ્મણં બાલિશં ક્ષત્ત્રમયોદ્ધારં વિશં જડમ્ । શૂદ્રમક્ષરસંયુક્તં દૂરતઃ પરિવર્જયેત્ ॥ ૧,૧૦૮.

નાદાન બ્રાહ્મણ, યુદ્ધમાંથી ભાગે એવો ક્ષત્રિય, મંદ બુદ્ધિ વાણિયો અને અક્ષરજ્ઞાન ધરાવતો શૂદ્ર — આવા લોકોને દૂરથી જ ટાળવા.

કાલેન રિપુણાસન્ધિઃ કાલે મિત્રેણ વિગ્રહઃ । કાર્યકારણમાશ્રિત્ય કાલં ક્ષિપતિ પણ્ડિતઃ ॥ ૧,૧૦૮.

સમય આવે ત્યારે દુશ્મન સાથે સંધિ અને સમય આવે ત્યારે મિત્ર સાથે વિવાદ કરવો. વિદ્વાન માણસ કામ અને કારણને જોઈને યોગ્ય સમયની પસંદગી કરે છે.

કાલઃ પચતિ ભૂતાનિ કાલઃ સંહરતે પ્રજાઃ । કાલઃ સુપ્તેષુ જાગર્તિ કાલો હિ દુરતિક્રમઃ ॥ ૧,૧૦૮.

સમય બધા જીવને પકવે છે, સમય બધાને પાછા ખેંચી લે છે. બધા સુઈ જાય ત્યારે પણ સમય જાગતો રહે છે, કારણ કે સમયને કોઈ પાર પાડી શકતો નથી.

કાલેષુ હરતે વીર્યં કાલે ગર્ભે ચ વર્તતે । કાલો જનયતે સૃષ્ટિં પુનઃ કાલોઽપિ સંહરેત્ ॥ ૧,૧૦૮.

સમય આવે ત્યારે બળ ઓછું થઈ જાય છે, સમય આવે ત્યારે ગર્ભમાં રહે છે. સમય સૃષ્ટિનું સર્જન કરે છે અને ફરી સમય જ એને સંહારી લે છે.

કાલઃ સૂક્ષ્મગતિર્નિત્યં દ્વિવિધશ્ચેહ ભાવ્યતે । સ્થૂલસંગ્રહચારેણ સૂક્ષ્મચારાન્તરેણ ચ ॥ ૧,૧૦૮.

સમય હંમેશા સૂક્ષ્મ રીતે ચાલે છે અને અહીં બે પ્રકારનો માનવામાં આવે છે: એક મોટું, એકંદર ચાલ અને બીજું અંદરની સૂક્ષ્મ ગતિ.

નીતિસારં સુરેન્દ્રાય ઇમમૂચ બૃહસ્પતિઃ । સર્વજ્ઞો યેન ચેન્દ્રોઽભૂદ્દૈત્યાન્હત્વાપ્નુયાદ્દિવમ્ ॥ ૧,૧૦૮.

બૃહસ્પતિએ દેવોના રાજા ઇન્દ્રને નીતિનું સારું ઉપદેશ આપ્યો, જેના કારણે ઇન્દ્ર સર્વજ્ઞ બન્યા, દૈત્યોને હરાવીને સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યો.

રાજર્ષિબ્રાહ્મણૈઃ કાર્યં દેવવિપ્રાદિપૂજનમ્ । અશ્વમેધેન યષ્ટબ્યં મહાપાતકનાશનમ્ ॥ ૧,૧૦૮.

રાજાઓ, ઋષિઓ અને બ્રાહ્મણોએ દેવતાઓ અને વિદ્વાન પુજારીઓની પૂજા કરવી જોઈએ; અને મહાપાપોનો નાશ કરતો અશ્વમેધ યજ્ઞ કરવો જોઈએ.

ઉત્તમૈઃ સહ સાઙ્ગત્યં પણ્ડિતૈઃ સહ સત્કથામ્ । અલુબ્ધૈઃ સહ મિત્રત્વં કુર્વાણો નાવસીદતિ ॥ ૧,૧૦૮.

સારા લોકો સાથે સંગત રાખનાર, વિદ્વાનો સાથે સારા સંવાદ કરનાર અને લોભરહિત લોકો સાથે મિત્રતા કરનાર કદી દુઃખ પામતો નથી.

પરીવાદં પરાર્થં ચ પરિહાસં પરસ્ત્રિયમ્ । પરવેશ્મનિ વાસં ચ ન કુર્વીત કદાચન ॥ ૧,૧૦૮.

ક્યારેય પરનિંદા, પરહિત માટે કામ, મજાક, પરસ્ત્રીની ઈચ્છા કે પરઘરમાં રહેવું જોઈએ નહીં.

પરોઽપિ હિતવાબન્ધુર્બન્ધુરપ્યહિતઃ પરઃ । અહિતો દેહજો વ્યાધિર્હિતમારણ્યમૌષધમ્ ॥ ૧,૧૦૮.

પરાયે પણ જો ઉપયોગી હોય તો મિત્ર છે અને પોતાનો જ હોય પણ નુકસાન કરે તો પરાયો છે; શરીરમાંથી ઉદ્ભવતી બીમારી દુશ્મન છે અને જંગલની દવા મિત્ર છે.

સ બન્ધુર્યો હિતે યુક્તઃ સ પિતા યસ્તુ પોષકઃ । તન્મિત્રં યત્ર વિશ્વાસઃ સ દેશો યત્ર જીવ્યતે ॥ ૧,૧૦૮.

જે હંમેશા હિત કરે એ જ સાચો મિત્ર છે, જે પોષણ આપે એ જ પિતા છે, જેમાં વિશ્વાસ હોય એ જ સાચો મિત્ર છે અને જ્યાં જીવવું શક્ય હોય એ જ દેશ છે.

સ ભૃત્યો યો વિધેયસ્તુ તદ્બીજં યત્પ્રરોહતિ । સા ભાર્યા યા પ્રિયં બ્રૂતે સ પુત્રો યસ્તુ જીવતિ ॥ ૧,૧૦૮.

જે આજ્ઞાકારી હોય એ જ ભૃત્ય છે, જે બીજ ઉગે એ જ સાચું બીજ છે, જે પ્રેમથી બોલે એ જ પત્ની છે અને જે જીવતો હોય એ જ પુત્ર છે.

સ જીવતિ ગુણા યસ્ય ધર્મો યસ્ય સ જીવતિ । ગુણધર્મવિહીનો યો નિષ્ફલ તસ્ય જીવનમ્ ॥ ૧,૧૦૮.

જેમાં ગુણ હોય એ જ જીવતો કહેવાય, જેમાં ધર્મ હોય એ જ જીવતો કહેવાય; પણ જે ગુણ અને ધર્મ વિહોણો હોય, તેનું જીવન નિષ્ફળ છે.

સા ભાર્યા યા ગૃહે દક્ષા સા ભાર્યાયા પ્રિયંવદા । સા ભાર્યા યા પતિપ્રાણા સા ભાર્યા યા પતિવ્રતા ॥ ૧,૧૦૮.

જે ઘરકામમાં કુશળ છે, પ્રેમથી બોલે છે, પતિને જીવન સમજે છે અને પતિવ્રતા છે, એ જ સાચી પત્ની છે.

નિત્ય સ્નાતા સુગન્ધા ચ નિત્યં ચ પ્રિયવાદિની । અલ્પભુક્તાલ્પભાષી ચ સતતં મઙ્ગલૈર્યુતા ॥ ૧,૧૦૮.

જે હંમેશા સ્નાન કરે છે, સુગંધિત રહે છે, પ્રેમથી બોલે છે, ઓછી ખાય છે, ઓછી બોલે છે અને સદા શુભ લક્ષણોથી યુક્ત છે.