ગરુડપુરાણમ્

દશાહાચ્છુધ્યતે માતા સ્નાનાત્સૂતે પિતા શુચિઃ । સઙ્ગાત્સૂતૌ સૂતકં સ્યાદુપસ્પૃશ્ય પિતા શુચિઃ ॥ ૧,૧૦૭.

માતા દસ દિવસ પછી શુદ્ધ થાય છે. પિતા જન્મ સમયે સ્નાનથી શુદ્ધ થાય છે. સંપર્કથી અશુદ્ધિ થાય છે, પણ પાણી છાંટવાથી પિતા શુદ્ધ થાય છે.

વિવાહોત્સવયજ્ઞેષુ અન્તરા મૃતસૂતકે । પૂર્વસંકલ્પિતાદન્યવર્જનં ચ વિધીયતે ॥ ૧,૧૦૭.

લગ્ન, ઉત્સવ કે યજ્ઞ દરમિયાન મૃત્યુ કે અશુદ્ધિ આવે તો, પહેલેથી જે નક્કી કર્યું હોય તે સિવાય બીજું બધું ટાળવું જોઈએ.

મૃતેન શુધ્યતે સૂતિઃ મૃતવજ્જાતકં જનૌ । ગોગ્રહાદૌ વિપન્નાનામેકરાત્રં તુ સૂતકમ્ ॥ ૧,૧૦૭.

મૃત્યુથી અશુદ્ધિ દૂર થાય છે. જન્મને પણ મૃત્યુ જેવું જ માનવું. ગાય ચોરી કે આવી ઘટનામાં મૃત્યુ પામનાર માટે એક રાત સુધી જ અશુદ્ધિ રહે છે.

અનાથપ્રેતવહનાત્પ્રાણાયામેન શુધ્યતિ । પ્રેતશૂદ્રસ્ય વહનાન્ત્રિરાત્રમશુચિર્ભવેત્ ॥ ૧,૧૦૭.

અનાથના મૃતદેહને ઉઠાવવાથી પ્રાણાયામથી શુદ્ધિ થાય છે. શૂદ્રના મૃતદેહને ઉઠાવવાથી ત્રણ રાત સુધી અશુદ્ધિ રહે છે.

આત્મઘાતિવિષોદ્વન્ધકૃમિદષ્ટે ન સંસ્કૃતિઃ । ગોહતં કૃમિદષ્ટં ચ સ્પૃષ્ટ્વા કૃચ્છ્રેણ શુધ્યતિ ॥ ૧,૧૦૭.

આત્મહત્યા, ઝેર, અંધકાર કે સાપના દંશથી મૃત્યુ પામનાર માટે કોઈ સંસ્કાર નથી. સાપ કે કીડા દંશથી મરી ગયેલી ગાયને સ્પર્શવાથી કઠિનતાથી શુદ્ધિ થાય છે.

અદુષ્ટાપતિતં ભાર્યા યૌવને યા પરિત્યજેત્ । સપ્તજન્મ ભવેત્સ્ત્રીત્વં વૈધવ્યં ચ પુનઃ પુનઃ ॥ ૧,૧૦૭.

યૌવનમાં નિર્દોષ પતિને છોડી દેનારી સ્ત્રીને સાત જન્મ સુધી સ્ત્રીત્વ મળે છે અને વારંવાર વિધવા થવું પડે છે.

બાલહત્યા ત્વગમનાદૃતૌ ચ સ્ત્રી તુ સૂકરિ । અગમ્યા વ્રતકારિણ્યો ભ્રષ્ટપાનોદકક્રિયાઃ ॥ ૧,૧૦૭.

જે સ્ત્રી બાળહત્યા કરે, અયોગ્ય પુરુષ પાસે જાય અથવા અયોગ્ય વર્તન કરે, તેને 'સૂકરી' કહે છે. અયોગ્ય પુરુષ સાથે રહેતી, વ્રત કરતી કે ભારે પાપ કરનારી સ્ત્રીને જળક્રિયા મળતી નથી.

ઔરસઃ ક્ષેત્રજઃ પુત્રઃ પિતૃજૌ પિણ્ડદૌ પિતુઃ । પરિવિત્તેસ્તુ કૃચ્છ્રં સ્યાત્કન્યાયાઃ કૃચ્છ્રમેવ ચ ॥ ૧,૧૦૭.

ગર્ભથી કે ક્ષેત્રથી જન્મેલો પુત્ર અને પિતાથી જન્મેલા પુત્ર પિતાને પિંડ આપે છે. દત્તક પુત્ર અને પુત્રી માટે શુદ્ધિ મેળવવી મુશ્કેલ છે.

અતિકૃચ્છ્રં ચરેદ્દાતા હોતા ચાન્દ્રાયણઞ્ચરેત્ । કુબ્જવામનષણ્ડેષુ ગદ્ગદેષુ જડેષુ ચ ॥ ૧,૧૦૭.

દાતા અને હોતાએ અત્યંત કઠિન પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જોઈએ અને ચાંદ્રાયણ વ્રત પણ કરવું જોઈએ, ખાસ કરીને કુબડિયા, નાનકડા, નપુંસક, તુટકું બોલતા કે મૂર્ખ માટે.

જાત્યન્ધબધિરે મૂકે ન દોષઃ પરિવેદને । નષ્ટે મૃતે પ્રવ્રજિતે ક્લીબે વા પતિતે પતૌ ॥ ૧,૧૦૭.

જન્મથી અંધ, બહેરા કે મૂંગા વ્યક્તિના મૃત્યુની જાણ કરવાથી કોઈ દોષ નથી. પતિ ગુમ, મરી જાય, સંન્યાસ લે, નપુંસક બને કે પતિત થાય તો અશુદ્ધિ થાય છે.

પઞ્ચસ્વાપત્સુ નારીણાં પતિરન્યો વિધીયતે । ભર્ત્રા સહમૃતા નારી રોમાબ્દાનિ વસેદ્દિવિ ॥ ૧,૧૦૭.

પાંચ પ્રકારની આપત્તિમાં સ્ત્રી માટે બીજો પતિ નક્કી કરાય છે. પતિ સાથે મરી ગયેલી સ્ત્રી સ્વર્ગમાં પોતાના શરીર પર જેટલા વાળ હોય એટલા વર્ષ રહે છે.

શ્વાદિદષ્ટસ્તુ ગાયત્ત્ર્યા જપાચ્છુદ્ધો ભવેન્નરઃ । દાહ્યો લોકાગ્નિના વિપ્રશ્ચાણ્ડાલાદ્યૈર્હતોઽગ્નિમાન્ ॥ ૧,૧૦૭.

કૂતરો કે આવું બીજું પ્રાણી કાટે ત્યારે, ગાયત્રી મંત્રનું જાપ કરવાથી મનુષ્ય શુદ્ધ થાય છે. બ્રાહ્મણને જો સંસારની આગથી દાઝવામાં આવે કે ચંડાળ જેવા લોકો દ્વારા મારવામાં આવે, તો પણ એમાં અગ્નિનો તત્વ રહે છે.

ક્ષીરૈઃ પ્રક્ષાલ્ય તસ્યાસ્થિ સ્વાગ્નિના મન્ત્રતો દહેત્ । પ્રવાસે તુ મૃતે ભૂયઃ કૃત્વા [https://vedastudy.yolasite.com/kusha1.php કુશમયં] દહેત્ ॥ ૧,૧૦૭.

એના હાડકાંને દૂધથી ધોઈ, પોતાના ઘરનાં અગ્નિમાં મંત્રોચ્ચાર સાથે દહન કરવું. જો વિદેશમાં મૃત્યુ થયું હોય, તો કુશ ઘાસનું પुतળું બનાવીને એનું દહન કરવું.

કૃષ્ણાજિને સમાસ્તીર્ય ષટ્શતાનિ પલાશજાન્ । શમીં શિશ્ને વિનિઃક્ષિપ્ય અરણિં વૃષણે ક્ષિપેત્ ॥ ૧,૧૦૭.

કાળાં કૃષ્ણમૃગના ચામડાંને પાથરી, છસો પલાશનાં પાંદડા મૂકે. શમીની ડાળી લિંગ પાસે રાખી, અરણિ લાકડું વૃષણ પાસે મૂકે.

કણ્ડં દક્ષિણહસ્તે તુ વામહસ્તે તથોપભૃત્ । પાર્શ્વે તૂલૂખલં દદ્યાત્પૃષ્ઠે તુ મુસલં દદેત્ ॥ ૧,૧૦૭.

જમણા હાથમાં ઓખળ અને ડાબા હાથમાં મસળો રાખવો. ઓખળ બાજુમાં અને મસળો પાછળ મૂકવો.

ઉરે નિઃક્ષિપ્ય દૃષદં તણ્ડુલાજ્યતિલાન્મુખે । શ્રોત્રે ચ પ્રોક્ષણીં દદ્યાદાજ્યસ્થાલીં ચ ચક્ષુષોઃ ॥ ૧,૧૦૭.

છાતી પર પથ્થર, મોઢામાં ચોખા, ઘી અને તલ મૂકે. કાનમાં છાંટવાની ચમચી અને આંખો પાસે ઘી વાળવાની ચમચી મૂકે.

કર્ણે નેત્રે મુખે ઘ્રાણે હિરણ્યશકલાન્ ક્ષિપેત્ । અગ્નિહોત્રોપકરણાદ્બ્રહ્મલોકગતિર્ભવેત્ ॥ ૧,૧૦૭.

કાન, આંખ, મોઢું અને નાકમાં સોનાની ટુકડીઓ મૂકે. અગ્નિહોત્રના સાધનો વડે બ્રહ્મલોક સુધી પહોંચવાનો માર્ગ મળે છે.

અસૌ સ્વર્ગાય લોકાય સ્વાહેત્યાજ્યાહુતિઃ સકૃત્ । હંસસારસક્રૌઞ્ચાનાં ચક્રવાકં ચ કુક્રુટમ્ ॥ ૧,૧૦૭.

‘આ સ્વર્ગ માટે છે, સ્વાહા’ એમ બોલી ઘીનું એક આહુતિ આપે. હંસ, સારસ, ક્રૌંચ, ચક્રવાક અને કુક્રુટ પક્ષીઓ માટે પણ આહુતિ આપે.

મયરમેષઘાતી ચ અહોરાત્રેણ શુધ્યતિ । પક્ષિણઃ સકલાન્હત્વા અહોરાત્રેણ શુધ્યતિ ॥ ૧,૧૦૭.

મયૂર, દૂધિયો કે બકરો મારી નાખે તો એક દિવસ-રાતમાં શુદ્ધિ મળે છે. કોઈ પણ પક્ષી મારી નાખ્યા પછી પણ એક દિવસ-રાતમાં શુદ્ધિ મળે છે.

સર્વાંશ્ચતુષ્પદાન્હત્વા અહોરાત્રો ષિતો જપેત્ । શૂદ્રં હત્વા ચરેત્કૃચ્છ્રમતિકૃચ્છ્રં તુ વૈશ્યહા । ક્ષત્ત્રં ચાન્દ્રાયણં વિપ્રં દ્વાવિંશાત્રિંશમાહરે (વહે) ત્ ॥ ૧,૧૦૭.

કોઈ પણ ચારે પગવાળું પ્રાણી મારી નાખ્યા પછી એક દિવસ-રાત સુધી જપ કરવો. શૂદ્રને મારી નાખ્યા પછી કૃચ્છ્ર વ્રત, વૈશ્યને મારી નાખ્યા પછી અતિકૃચ્છ્ર, ક્ષત્રિયને મારી નાખ્યા પછી ચાંદ્રાયણ, અને બ્રાહ્મણને મારી નાખ્યા પછી બાવીસ કે ત્રીસ દિવસનું પ્રાયશ્ચિત કરવું.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૦૮ સૂત ઉવાચ । નીતિસારં પ્રવક્ષ્યામિ અર્થશાસ્ત્રાદિસંશ્રિતમ્ । રાજાદિભ્યો હિતં પુણ્યમાયુઃ સ્વર્ગાદિદાયકમ્ ॥ ૧,૧૦૮.

સૂતજી બોલ્યા: હવે હું નીતિનું સાર કહેવા જઈ રહ્યો છું, જે અર્થશાસ્ત્ર અને બીજા ગ્રંથોમાંથી લેવામાં આવ્યું છે. રાજા અને બીજા લોકો માટે કલ્યાણકારી અને પુણ્યદાયક છે, લાંબું આયુષ્ય, સ્વર્ગ અને બીજા લાભ આપે છે.

સદ્ભિઃ સઙ્ગં પ્રકુર્વીત સિદ્ધિકામઃ સદા નરઃ । નાસદ્ભિરિહલોકાય પરલોકાય વા હિતમ્ ॥ ૧,૧૦૮.

જે મનુષ્ય સફળતા ઇચ્છે છે, એએ સારા લોકો સાથે હંમેશા સંગત કરવી જોઈએ. ખરાબ લોકોની સંગતથી આ લોક કે પરલોકમાં ક્યારેય કલ્યાણ થતું નથી.

વર્જયેત્ક્ષુદ્રસંવાદમદુષ્ટસ્ય તુ દર્શનમ્ । વિરોધં સહ મિત્રેણ સંપ્રીતિં શત્રુસેવિના ॥ ૧,૧૦૮.

નાનું-મોટું ફોકટનું વાતચીત, દુષ્ટ માણસને જોવું, મિત્ર સાથે ઝઘડો કરવો અને દુશ્મનના સેવક સાથે મૈત્રી રાખવી — આ બધું ટાળવું જોઈએ.

મૂર્ખશિષ્યોપદેશેન દુષ્ટસ્ત્રીભરણેન ચ । દુષ્ટાનાં સંપ્રયોગેણ પણ્ડિતોઽપ્યવસીદતિ ॥ ૧,૧૦૮.

મૂર્ખ શિષ્યને શીખવવાથી, દુષ્ટ સ્ત્રીને પાળવાથી અને દુષ્ટ લોકોની સંગતથી—even વિદ્વાન પણ બગડી જાય છે.

બ્રાહ્મણં બાલિશં ક્ષત્ત્રમયોદ્ધારં વિશં જડમ્ । શૂદ્રમક્ષરસંયુક્તં દૂરતઃ પરિવર્જયેત્ ॥ ૧,૧૦૮.

નાદાન બ્રાહ્મણ, યુદ્ધમાંથી ભાગે એવો ક્ષત્રિય, મંદ બુદ્ધિ વાણિયો અને અક્ષરજ્ઞાન ધરાવતો શૂદ્ર — આવા લોકોને દૂરથી જ ટાળવા.

કાલેન રિપુણાસન્ધિઃ કાલે મિત્રેણ વિગ્રહઃ । કાર્યકારણમાશ્રિત્ય કાલં ક્ષિપતિ પણ્ડિતઃ ॥ ૧,૧૦૮.

સમય આવે ત્યારે દુશ્મન સાથે સંધિ અને સમય આવે ત્યારે મિત્ર સાથે વિવાદ કરવો. વિદ્વાન માણસ કામ અને કારણને જોઈને યોગ્ય સમયની પસંદગી કરે છે.

કાલઃ પચતિ ભૂતાનિ કાલઃ સંહરતે પ્રજાઃ । કાલઃ સુપ્તેષુ જાગર્તિ કાલો હિ દુરતિક્રમઃ ॥ ૧,૧૦૮.

સમય બધા જીવને પકવે છે, સમય બધાને પાછા ખેંચી લે છે. બધા સુઈ જાય ત્યારે પણ સમય જાગતો રહે છે, કારણ કે સમયને કોઈ પાર પાડી શકતો નથી.

કાલેષુ હરતે વીર્યં કાલે ગર્ભે ચ વર્તતે । કાલો જનયતે સૃષ્ટિં પુનઃ કાલોઽપિ સંહરેત્ ॥ ૧,૧૦૮.

સમય આવે ત્યારે બળ ઓછું થઈ જાય છે, સમય આવે ત્યારે ગર્ભમાં રહે છે. સમય સૃષ્ટિનું સર્જન કરે છે અને ફરી સમય જ એને સંહારી લે છે.

કાલઃ સૂક્ષ્મગતિર્નિત્યં દ્વિવિધશ્ચેહ ભાવ્યતે । સ્થૂલસંગ્રહચારેણ સૂક્ષ્મચારાન્તરેણ ચ ॥ ૧,૧૦૮.

સમય હંમેશા સૂક્ષ્મ રીતે ચાલે છે અને અહીં બે પ્રકારનો માનવામાં આવે છે: એક મોટું, એકંદર ચાલ અને બીજું અંદરની સૂક્ષ્મ ગતિ.