ગરુડપુરાણમ્

કર્ષકાઃ ક્ષત્ત્રવિટ્છૂદ્રાઃ ખલેઽદત્ત્વા તુ ચૌરકઃ । દિનત્રયેણ શુધ્યેત બ્રાહ્મણઃ પ્રેતસૂતકે ॥ ૧,૧૦૭.

કૃષિ કરનારા ક્ષત્રિય, બ્રાહ્મણ અને શૂદ્ર જો ભાગ ન આપે તો ચોર ગણાય; બ્રાહ્મણ મૃત્યુ કે જન્મના અશૌચ્યમાંથી ત્રણ દિવસમાં શુદ્ધ થાય છે.

ક્ષત્ત્રો દશાહાદ્વૈશ્યાસ્તુ દ્વાદશાહાન્માસિ શૂદ્રકઃ । યાતિ વિપ્રો દશાહાત્તુ ક્ષત્ત્રો દ્વાદશકાદ્દિનાત્ ॥ ૧,૧૦૭.

ક્ષત્રિય દસ દિવસમાં, વૈશ્ય બાર દિવસમાં અને શૂદ્ર એક મહિને શુદ્ધ થાય છે; બ્રાહ્મણ દસ દિવસે, ક્ષત્રિય બાર દિવસે શુદ્ધ થાય છે.

પઞ્ચદશાહાદ્વૈશ્યસ્તુ શૂદ્રો માસેન શુધ્યતિ । એકપિણ્ડાસ્તુ દાયાદાઃ પૃથગ્દ્વારનિકેતનાઃ ॥ ૧,૧૦૭.

વૈશ્ય પંદર દિવસે, શૂદ્ર મહિને શુદ્ધ થાય છે; જુદા દરવાજા અને ઘરવાળા વારસદારો દરેક એક પિંડ અર્પણ કરે છે.

જન્મના ચ વિપત્તૌ ચ ભવેત્તેષાં ચ સૂતકમ્ । ચતુર્થે દશરાત્રં સ્યાત્ષણ્ણિશાઃ પુંસિ પઞ્ચમે ॥ ૧,૧૦૭.

જન્મ સમયે અને દુઃખદ ઘટના સમયે અશુદ્ધિ થાય છે. સ્ત્રીઓ માટે ચાર દિવસ અને દસ રાત સુધી, પુરૂષ માટે છ રાત અને પાંચમા દિવસે અશુદ્ધિ રહે છે.

ષષ્ઠે ચતુર હાચ્છુદ્ધિઃ સપ્તમે ચ દિનત્રયમ્ । દેશાન્તરે મૃતે બાલે સદ્યઃ શુદ્ધિર્યતો મૃતે ॥ ૧,૧૦૭.

છઠ્ઠા દિવસે ચાર રાત પછી શુદ્ધિ થાય છે અને સાતમા દિવસે ત્રણ દિવસ પછી. બાળક દૂર દેશે મરે તો તરત જ શુદ્ધિ થાય છે, કારણ કે તે બાળક છે.

અજાતદન્તા યે બાલા યે ચ ગર્ભાદ્વિનિઃ સૃતાઃ । ન તેષામગ્નિસંસ્કારો ન પિણ્ડં નોદકક્રિયા ॥ ૧,૧૦૭.

જે બાળકોના દાંત હજુ આવ્યા નથી અથવા જે ગર્ભમાંથી સમય પહેલા જન્મે છે, તેમના માટે અગ્નિસંસ્કાર, પિંડદાન કે જળક્રિયા કરવાની જરૂર નથી.

યદિ ગર્ભો વિપદ્યત સ્ત્રવતે વાપિ યોષિતઃ । યાવન્માસં સ્થિતો ગર્ભસ્તાવદ્દિનાનિ સૂતકમ્ ॥ ૧,૧૦૭.

જો સ્ત્રીનું ગર્ભપાત થાય અથવા ગર્ભ બહાર નીકળી જાય, તો જેટલા મહિના ગર્ભમાં રહ્યો હોય, એટલા દિવસ સુધી અશુદ્ધિ રહે છે.

આનામકરણાત્સદ્ય આચૂડાન્તાદહર્નિશમ્ । આવ્રતાત્તુ ત્રિરાત્રેણ તદૂર્ધ્વન્દશભિર્દિનૈઃ ॥ ૧,૧૦૭.

નામકરણ પછી તરત શુદ્ધિ મળે છે. પ્રથમ મુંડન પછી એક દિવસ-રાત સુધી અશુદ્ધિ રહે છે. વ્રત પછી ત્રણ રાત સુધી અને પછી દસ દિવસ સુધી અશુદ્ધિ રહે છે.

આચતુર્થાદ્ભવેત્સ્ત્રવઃ પાતઃ પઞ્ચમષષ્ઠયોઃ । બ્રહ્મચર્યા દગ્નિહોત્રાન્નાશુદ્ધિઃ સઙ્ગવર્જનાત્ ॥ ૧,૧૦૭.

ચોથા દિવસે સ્ત્રાવ થાય છે, પાંચમા અને છઠ્ઠા દિવસે પાતન થાય છે. બ્રહ્મચારી અને અગ્નિહોત્રી માટે સંગથી દૂર રહેવાથી શુદ્ધિ થાય છે.

શિલ્પિનઃ કારવો વૈદ્યા દાસીદાસાશ્ચ ભૃત્યકાઃ । અગ્નિમાઞ્છ્રોત્રિયો રાજા સદ્યઃ શૌચાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥ ૧,૧૦૭.

શિલ્પી, કારગર, વૈદ્ય, દાસી-દાસ અને નોકરીયાત, અગ્નિધારી, શાસ્ત્રજ્ઞ અને રાજા – એ બધાને તરત જ શુદ્ધ ગણવામાં આવે છે.

દશાહાચ્છુધ્યતે માતા સ્નાનાત્સૂતે પિતા શુચિઃ । સઙ્ગાત્સૂતૌ સૂતકં સ્યાદુપસ્પૃશ્ય પિતા શુચિઃ ॥ ૧,૧૦૭.

માતા દસ દિવસ પછી શુદ્ધ થાય છે. પિતા જન્મ સમયે સ્નાનથી શુદ્ધ થાય છે. સંપર્કથી અશુદ્ધિ થાય છે, પણ પાણી છાંટવાથી પિતા શુદ્ધ થાય છે.

વિવાહોત્સવયજ્ઞેષુ અન્તરા મૃતસૂતકે । પૂર્વસંકલ્પિતાદન્યવર્જનં ચ વિધીયતે ॥ ૧,૧૦૭.

લગ્ન, ઉત્સવ કે યજ્ઞ દરમિયાન મૃત્યુ કે અશુદ્ધિ આવે તો, પહેલેથી જે નક્કી કર્યું હોય તે સિવાય બીજું બધું ટાળવું જોઈએ.

મૃતેન શુધ્યતે સૂતિઃ મૃતવજ્જાતકં જનૌ । ગોગ્રહાદૌ વિપન્નાનામેકરાત્રં તુ સૂતકમ્ ॥ ૧,૧૦૭.

મૃત્યુથી અશુદ્ધિ દૂર થાય છે. જન્મને પણ મૃત્યુ જેવું જ માનવું. ગાય ચોરી કે આવી ઘટનામાં મૃત્યુ પામનાર માટે એક રાત સુધી જ અશુદ્ધિ રહે છે.

અનાથપ્રેતવહનાત્પ્રાણાયામેન શુધ્યતિ । પ્રેતશૂદ્રસ્ય વહનાન્ત્રિરાત્રમશુચિર્ભવેત્ ॥ ૧,૧૦૭.

અનાથના મૃતદેહને ઉઠાવવાથી પ્રાણાયામથી શુદ્ધિ થાય છે. શૂદ્રના મૃતદેહને ઉઠાવવાથી ત્રણ રાત સુધી અશુદ્ધિ રહે છે.

આત્મઘાતિવિષોદ્વન્ધકૃમિદષ્ટે ન સંસ્કૃતિઃ । ગોહતં કૃમિદષ્ટં ચ સ્પૃષ્ટ્વા કૃચ્છ્રેણ શુધ્યતિ ॥ ૧,૧૦૭.

આત્મહત્યા, ઝેર, અંધકાર કે સાપના દંશથી મૃત્યુ પામનાર માટે કોઈ સંસ્કાર નથી. સાપ કે કીડા દંશથી મરી ગયેલી ગાયને સ્પર્શવાથી કઠિનતાથી શુદ્ધિ થાય છે.

અદુષ્ટાપતિતં ભાર્યા યૌવને યા પરિત્યજેત્ । સપ્તજન્મ ભવેત્સ્ત્રીત્વં વૈધવ્યં ચ પુનઃ પુનઃ ॥ ૧,૧૦૭.

યૌવનમાં નિર્દોષ પતિને છોડી દેનારી સ્ત્રીને સાત જન્મ સુધી સ્ત્રીત્વ મળે છે અને વારંવાર વિધવા થવું પડે છે.

બાલહત્યા ત્વગમનાદૃતૌ ચ સ્ત્રી તુ સૂકરિ । અગમ્યા વ્રતકારિણ્યો ભ્રષ્ટપાનોદકક્રિયાઃ ॥ ૧,૧૦૭.

જે સ્ત્રી બાળહત્યા કરે, અયોગ્ય પુરુષ પાસે જાય અથવા અયોગ્ય વર્તન કરે, તેને 'સૂકરી' કહે છે. અયોગ્ય પુરુષ સાથે રહેતી, વ્રત કરતી કે ભારે પાપ કરનારી સ્ત્રીને જળક્રિયા મળતી નથી.

ઔરસઃ ક્ષેત્રજઃ પુત્રઃ પિતૃજૌ પિણ્ડદૌ પિતુઃ । પરિવિત્તેસ્તુ કૃચ્છ્રં સ્યાત્કન્યાયાઃ કૃચ્છ્રમેવ ચ ॥ ૧,૧૦૭.

ગર્ભથી કે ક્ષેત્રથી જન્મેલો પુત્ર અને પિતાથી જન્મેલા પુત્ર પિતાને પિંડ આપે છે. દત્તક પુત્ર અને પુત્રી માટે શુદ્ધિ મેળવવી મુશ્કેલ છે.

અતિકૃચ્છ્રં ચરેદ્દાતા હોતા ચાન્દ્રાયણઞ્ચરેત્ । કુબ્જવામનષણ્ડેષુ ગદ્ગદેષુ જડેષુ ચ ॥ ૧,૧૦૭.

દાતા અને હોતાએ અત્યંત કઠિન પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જોઈએ અને ચાંદ્રાયણ વ્રત પણ કરવું જોઈએ, ખાસ કરીને કુબડિયા, નાનકડા, નપુંસક, તુટકું બોલતા કે મૂર્ખ માટે.

જાત્યન્ધબધિરે મૂકે ન દોષઃ પરિવેદને । નષ્ટે મૃતે પ્રવ્રજિતે ક્લીબે વા પતિતે પતૌ ॥ ૧,૧૦૭.

જન્મથી અંધ, બહેરા કે મૂંગા વ્યક્તિના મૃત્યુની જાણ કરવાથી કોઈ દોષ નથી. પતિ ગુમ, મરી જાય, સંન્યાસ લે, નપુંસક બને કે પતિત થાય તો અશુદ્ધિ થાય છે.

પઞ્ચસ્વાપત્સુ નારીણાં પતિરન્યો વિધીયતે । ભર્ત્રા સહમૃતા નારી રોમાબ્દાનિ વસેદ્દિવિ ॥ ૧,૧૦૭.

પાંચ પ્રકારની આપત્તિમાં સ્ત્રી માટે બીજો પતિ નક્કી કરાય છે. પતિ સાથે મરી ગયેલી સ્ત્રી સ્વર્ગમાં પોતાના શરીર પર જેટલા વાળ હોય એટલા વર્ષ રહે છે.

શ્વાદિદષ્ટસ્તુ ગાયત્ત્ર્યા જપાચ્છુદ્ધો ભવેન્નરઃ । દાહ્યો લોકાગ્નિના વિપ્રશ્ચાણ્ડાલાદ્યૈર્હતોઽગ્નિમાન્ ॥ ૧,૧૦૭.

કૂતરો કે આવું બીજું પ્રાણી કાટે ત્યારે, ગાયત્રી મંત્રનું જાપ કરવાથી મનુષ્ય શુદ્ધ થાય છે. બ્રાહ્મણને જો સંસારની આગથી દાઝવામાં આવે કે ચંડાળ જેવા લોકો દ્વારા મારવામાં આવે, તો પણ એમાં અગ્નિનો તત્વ રહે છે.

ક્ષીરૈઃ પ્રક્ષાલ્ય તસ્યાસ્થિ સ્વાગ્નિના મન્ત્રતો દહેત્ । પ્રવાસે તુ મૃતે ભૂયઃ કૃત્વા [https://vedastudy.yolasite.com/kusha1.php કુશમયં] દહેત્ ॥ ૧,૧૦૭.

એના હાડકાંને દૂધથી ધોઈ, પોતાના ઘરનાં અગ્નિમાં મંત્રોચ્ચાર સાથે દહન કરવું. જો વિદેશમાં મૃત્યુ થયું હોય, તો કુશ ઘાસનું પुतળું બનાવીને એનું દહન કરવું.

કૃષ્ણાજિને સમાસ્તીર્ય ષટ્શતાનિ પલાશજાન્ । શમીં શિશ્ને વિનિઃક્ષિપ્ય અરણિં વૃષણે ક્ષિપેત્ ॥ ૧,૧૦૭.

કાળાં કૃષ્ણમૃગના ચામડાંને પાથરી, છસો પલાશનાં પાંદડા મૂકે. શમીની ડાળી લિંગ પાસે રાખી, અરણિ લાકડું વૃષણ પાસે મૂકે.

કણ્ડં દક્ષિણહસ્તે તુ વામહસ્તે તથોપભૃત્ । પાર્શ્વે તૂલૂખલં દદ્યાત્પૃષ્ઠે તુ મુસલં દદેત્ ॥ ૧,૧૦૭.

જમણા હાથમાં ઓખળ અને ડાબા હાથમાં મસળો રાખવો. ઓખળ બાજુમાં અને મસળો પાછળ મૂકવો.

ઉરે નિઃક્ષિપ્ય દૃષદં તણ્ડુલાજ્યતિલાન્મુખે । શ્રોત્રે ચ પ્રોક્ષણીં દદ્યાદાજ્યસ્થાલીં ચ ચક્ષુષોઃ ॥ ૧,૧૦૭.

છાતી પર પથ્થર, મોઢામાં ચોખા, ઘી અને તલ મૂકે. કાનમાં છાંટવાની ચમચી અને આંખો પાસે ઘી વાળવાની ચમચી મૂકે.

કર્ણે નેત્રે મુખે ઘ્રાણે હિરણ્યશકલાન્ ક્ષિપેત્ । અગ્નિહોત્રોપકરણાદ્બ્રહ્મલોકગતિર્ભવેત્ ॥ ૧,૧૦૭.

કાન, આંખ, મોઢું અને નાકમાં સોનાની ટુકડીઓ મૂકે. અગ્નિહોત્રના સાધનો વડે બ્રહ્મલોક સુધી પહોંચવાનો માર્ગ મળે છે.

અસૌ સ્વર્ગાય લોકાય સ્વાહેત્યાજ્યાહુતિઃ સકૃત્ । હંસસારસક્રૌઞ્ચાનાં ચક્રવાકં ચ કુક્રુટમ્ ॥ ૧,૧૦૭.

‘આ સ્વર્ગ માટે છે, સ્વાહા’ એમ બોલી ઘીનું એક આહુતિ આપે. હંસ, સારસ, ક્રૌંચ, ચક્રવાક અને કુક્રુટ પક્ષીઓ માટે પણ આહુતિ આપે.

મયરમેષઘાતી ચ અહોરાત્રેણ શુધ્યતિ । પક્ષિણઃ સકલાન્હત્વા અહોરાત્રેણ શુધ્યતિ ॥ ૧,૧૦૭.

મયૂર, દૂધિયો કે બકરો મારી નાખે તો એક દિવસ-રાતમાં શુદ્ધિ મળે છે. કોઈ પણ પક્ષી મારી નાખ્યા પછી પણ એક દિવસ-રાતમાં શુદ્ધિ મળે છે.