ગરુડપુરાણમ્

કુર્યાત્કૃષ્યાદિકં તદ્વદવિક્રેયા હયાસ્તથા । બુભુક્ષિતસ્ત્ર્યં સ્થિત્વા દૃષ્ટ્વા વૃત્તિવિવર્જિતમ્ । રાજા ધર્મ્યાં પ્રકુર્વીત વૃત્તિં વિપ્રાદિકસ્ય ચ ॥ ૧,૧૦૬.

કૃષિ અને એ જેવી મહેનત કરી શકે, પણ ઘોડા વેચવા નહીં. જો બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય કે વૈશ્ય નિર્વાહ વગર હોય, તો રાજાએ તેને યોગ્ય જીવન ગુજારવાની વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૦૭ સૂત ઉવાચ । પરાશરોઽબ્રવીદ્વ્યાસં ધર્મં વર્ણાશ્રમાદિકમ્ । કલ્પેકલ્પે ક્ષયોત્પત્ત્યા ક્ષીયન્તે નુ પ્રજાદયઃ ॥ ૧,૧૦૭.

સૂતે કહ્યું: પરાશરે વ્યાસને વર્ણ અને આશ્રમ સંબંધિત ધર્મ વિશે પૂછ્યું—દરેક કલ્પમાં, વિનાશ અને ઉત્પત્તિ સાથે, પ્રજાઓ ઘટે છે કે વધે છે?

શ્રુતિઃ સ્મૃતિઃ સદાચરો યઃ કશ્ચિદ્વે દકર્તૃકઃ । વેદાઃ સ્મૃતા બ્રાહ્મણાદૌ ધર્મા મન્વાદિભિઃ સદા ॥ ૧,૧૦૭.

વેદ, સ્મૃતિ અને સારા આચાર—જે કંઈ વેદથી નિર્ધારિત છે—બ્રાહ્મણ અને અન્ય માટે મનુ વગેરે દ્વારા હંમેશા ધર્મ રૂપે માનવામાં આવે છે.

દાનં કલિયુગે ધર્મઃ કર્તારં ચ કલૌ ત્યજેત્ । પાપકૃત્યં તુ તત્રૈવ શાપં ફલતિ વર્ષતઃ ॥ ૧,૧૦૭.

કળીયુગમાં દાન ધર્મ છે, પણ કળીયુગમાં કરનારને ત્યાગી દે છે; ત્યાં પાપ કર્મ વર્ષો સુધી શાપ રૂપે ફળ આપે છે.

આચારાત્પ્રાપ્નુયાત્સર્વં ષટ્કર્માણિ દિનેદિને । સન્ધ્યા સ્નાનં જપો હોમો દેવાતિથ્યાદિપૂજનમ્ ॥ ૧,૧૦૭.

સારા આચારથી, છ દૈનિક કર્મો પ્રાપ્ત થાય છે: સંધ્યા, સ્નાન, જપ, હોમ், દેવ, અતિથિ અને અન્યની પૂજા.

અપૂર્વઃ સુવ્રતી વિપ્રો હ્યપૂર્વા યતયસ્તદા । ક્ષત્ત્રિયઃ પરસૈન્યાનિ જિત્વા પૃથ્વીં પ્રપાલયેત્ ॥ ૧,૧૦૭.

સુવ્રતી બ્રાહ્મણ અનોખો હોય છે, તેમ જ યતિઓ પણ. ક્ષત્રિયએ દુશ્મન સેના જીતીને પૃથ્વીનું પાલન કરવું જોઈએ.

વણિક્કૃષ્યાદિ વૈશ્યે સ્યાદ્દ્વિજભક્તિશ્ચ શૂદ્રકે । અભક્ષ્યભક્ષણાચ્ચૌર્યાદગમ્યા ગમનાત્પતેત્ ॥ ૧,૧૦૭.

વૈશ્યએ વેપાર અને કૃષિ કરવી, શૂદ્રએ દ્વિજોની ભક્તિ કરવી. અખાદ્ય ખાવાથી, ચોરીથી કે અયોગ્ય સાથે સંબંધથી પતન થાય છે.

કૃષિં કુર્વન્દ્વિજઃ શ્રાન્તં બલીવર્દં ન વાહયેત્ । દિનાર્ધં સ્નાનયોગાદિકારી વિપ્રાંશ્ચ ભોજયેત્ ॥ ૧,૧૦૭.

દ્વિજ કૃષિ કરતા થાકેલા બળદને વધુ કામ ન કરાવે. અડધો દિવસ સ્નાન અને સંબંધિત કર્મોમાં વિતાવે અને બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવે.

નિર્વપેત્પઞ્ચ યજ્ઞાનિ ક્રૂરે નિન્દાં ચ કારયેત્ । તિલાજ્યં ન વિક્રીણિત સૂનાયજ્ઞમઘાન્વિતઃ ॥ ૧,૧૦૭.

પાંચ યજ્ઞો કરે, કઠોર નિંદા ટાળે અને તલનું ઘી ન વેચે; કસાઈખાનામાં કરેલો યજ્ઞ પાપદાયક છે.

રાજ્ઞો દત્ત્વા તુ ષડ્ભાગં દેવતાનાં ચ વિંશતિમ્ । ત્રયસ્ત્રિંશચ્ચ વિપ્રાણાં કૃષિકર્તા ન લિપ્યતે ॥ ૧,૧૦૭.

રાજાને છઠ્ઠો ભાગ, દેવોને વીસમો ભાગ અને બ્રાહ્મણોને ત્રેત્રીસમો ભાગ આપ્યા પછી, ખેડૂત નિર્દોષ રહે છે.

કર્ષકાઃ ક્ષત્ત્રવિટ્છૂદ્રાઃ ખલેઽદત્ત્વા તુ ચૌરકઃ । દિનત્રયેણ શુધ્યેત બ્રાહ્મણઃ પ્રેતસૂતકે ॥ ૧,૧૦૭.

કૃષિ કરનારા ક્ષત્રિય, બ્રાહ્મણ અને શૂદ્ર જો ભાગ ન આપે તો ચોર ગણાય; બ્રાહ્મણ મૃત્યુ કે જન્મના અશૌચ્યમાંથી ત્રણ દિવસમાં શુદ્ધ થાય છે.

ક્ષત્ત્રો દશાહાદ્વૈશ્યાસ્તુ દ્વાદશાહાન્માસિ શૂદ્રકઃ । યાતિ વિપ્રો દશાહાત્તુ ક્ષત્ત્રો દ્વાદશકાદ્દિનાત્ ॥ ૧,૧૦૭.

ક્ષત્રિય દસ દિવસમાં, વૈશ્ય બાર દિવસમાં અને શૂદ્ર એક મહિને શુદ્ધ થાય છે; બ્રાહ્મણ દસ દિવસે, ક્ષત્રિય બાર દિવસે શુદ્ધ થાય છે.

પઞ્ચદશાહાદ્વૈશ્યસ્તુ શૂદ્રો માસેન શુધ્યતિ । એકપિણ્ડાસ્તુ દાયાદાઃ પૃથગ્દ્વારનિકેતનાઃ ॥ ૧,૧૦૭.

વૈશ્ય પંદર દિવસે, શૂદ્ર મહિને શુદ્ધ થાય છે; જુદા દરવાજા અને ઘરવાળા વારસદારો દરેક એક પિંડ અર્પણ કરે છે.

જન્મના ચ વિપત્તૌ ચ ભવેત્તેષાં ચ સૂતકમ્ । ચતુર્થે દશરાત્રં સ્યાત્ષણ્ણિશાઃ પુંસિ પઞ્ચમે ॥ ૧,૧૦૭.

જન્મ સમયે અને દુઃખદ ઘટના સમયે અશુદ્ધિ થાય છે. સ્ત્રીઓ માટે ચાર દિવસ અને દસ રાત સુધી, પુરૂષ માટે છ રાત અને પાંચમા દિવસે અશુદ્ધિ રહે છે.

ષષ્ઠે ચતુર હાચ્છુદ્ધિઃ સપ્તમે ચ દિનત્રયમ્ । દેશાન્તરે મૃતે બાલે સદ્યઃ શુદ્ધિર્યતો મૃતે ॥ ૧,૧૦૭.

છઠ્ઠા દિવસે ચાર રાત પછી શુદ્ધિ થાય છે અને સાતમા દિવસે ત્રણ દિવસ પછી. બાળક દૂર દેશે મરે તો તરત જ શુદ્ધિ થાય છે, કારણ કે તે બાળક છે.

અજાતદન્તા યે બાલા યે ચ ગર્ભાદ્વિનિઃ સૃતાઃ । ન તેષામગ્નિસંસ્કારો ન પિણ્ડં નોદકક્રિયા ॥ ૧,૧૦૭.

જે બાળકોના દાંત હજુ આવ્યા નથી અથવા જે ગર્ભમાંથી સમય પહેલા જન્મે છે, તેમના માટે અગ્નિસંસ્કાર, પિંડદાન કે જળક્રિયા કરવાની જરૂર નથી.

યદિ ગર્ભો વિપદ્યત સ્ત્રવતે વાપિ યોષિતઃ । યાવન્માસં સ્થિતો ગર્ભસ્તાવદ્દિનાનિ સૂતકમ્ ॥ ૧,૧૦૭.

જો સ્ત્રીનું ગર્ભપાત થાય અથવા ગર્ભ બહાર નીકળી જાય, તો જેટલા મહિના ગર્ભમાં રહ્યો હોય, એટલા દિવસ સુધી અશુદ્ધિ રહે છે.

આનામકરણાત્સદ્ય આચૂડાન્તાદહર્નિશમ્ । આવ્રતાત્તુ ત્રિરાત્રેણ તદૂર્ધ્વન્દશભિર્દિનૈઃ ॥ ૧,૧૦૭.

નામકરણ પછી તરત શુદ્ધિ મળે છે. પ્રથમ મુંડન પછી એક દિવસ-રાત સુધી અશુદ્ધિ રહે છે. વ્રત પછી ત્રણ રાત સુધી અને પછી દસ દિવસ સુધી અશુદ્ધિ રહે છે.

આચતુર્થાદ્ભવેત્સ્ત્રવઃ પાતઃ પઞ્ચમષષ્ઠયોઃ । બ્રહ્મચર્યા દગ્નિહોત્રાન્નાશુદ્ધિઃ સઙ્ગવર્જનાત્ ॥ ૧,૧૦૭.

ચોથા દિવસે સ્ત્રાવ થાય છે, પાંચમા અને છઠ્ઠા દિવસે પાતન થાય છે. બ્રહ્મચારી અને અગ્નિહોત્રી માટે સંગથી દૂર રહેવાથી શુદ્ધિ થાય છે.

શિલ્પિનઃ કારવો વૈદ્યા દાસીદાસાશ્ચ ભૃત્યકાઃ । અગ્નિમાઞ્છ્રોત્રિયો રાજા સદ્યઃ શૌચાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥ ૧,૧૦૭.

શિલ્પી, કારગર, વૈદ્ય, દાસી-દાસ અને નોકરીયાત, અગ્નિધારી, શાસ્ત્રજ્ઞ અને રાજા – એ બધાને તરત જ શુદ્ધ ગણવામાં આવે છે.

દશાહાચ્છુધ્યતે માતા સ્નાનાત્સૂતે પિતા શુચિઃ । સઙ્ગાત્સૂતૌ સૂતકં સ્યાદુપસ્પૃશ્ય પિતા શુચિઃ ॥ ૧,૧૦૭.

માતા દસ દિવસ પછી શુદ્ધ થાય છે. પિતા જન્મ સમયે સ્નાનથી શુદ્ધ થાય છે. સંપર્કથી અશુદ્ધિ થાય છે, પણ પાણી છાંટવાથી પિતા શુદ્ધ થાય છે.

વિવાહોત્સવયજ્ઞેષુ અન્તરા મૃતસૂતકે । પૂર્વસંકલ્પિતાદન્યવર્જનં ચ વિધીયતે ॥ ૧,૧૦૭.

લગ્ન, ઉત્સવ કે યજ્ઞ દરમિયાન મૃત્યુ કે અશુદ્ધિ આવે તો, પહેલેથી જે નક્કી કર્યું હોય તે સિવાય બીજું બધું ટાળવું જોઈએ.

મૃતેન શુધ્યતે સૂતિઃ મૃતવજ્જાતકં જનૌ । ગોગ્રહાદૌ વિપન્નાનામેકરાત્રં તુ સૂતકમ્ ॥ ૧,૧૦૭.

મૃત્યુથી અશુદ્ધિ દૂર થાય છે. જન્મને પણ મૃત્યુ જેવું જ માનવું. ગાય ચોરી કે આવી ઘટનામાં મૃત્યુ પામનાર માટે એક રાત સુધી જ અશુદ્ધિ રહે છે.

અનાથપ્રેતવહનાત્પ્રાણાયામેન શુધ્યતિ । પ્રેતશૂદ્રસ્ય વહનાન્ત્રિરાત્રમશુચિર્ભવેત્ ॥ ૧,૧૦૭.

અનાથના મૃતદેહને ઉઠાવવાથી પ્રાણાયામથી શુદ્ધિ થાય છે. શૂદ્રના મૃતદેહને ઉઠાવવાથી ત્રણ રાત સુધી અશુદ્ધિ રહે છે.

આત્મઘાતિવિષોદ્વન્ધકૃમિદષ્ટે ન સંસ્કૃતિઃ । ગોહતં કૃમિદષ્ટં ચ સ્પૃષ્ટ્વા કૃચ્છ્રેણ શુધ્યતિ ॥ ૧,૧૦૭.

આત્મહત્યા, ઝેર, અંધકાર કે સાપના દંશથી મૃત્યુ પામનાર માટે કોઈ સંસ્કાર નથી. સાપ કે કીડા દંશથી મરી ગયેલી ગાયને સ્પર્શવાથી કઠિનતાથી શુદ્ધિ થાય છે.

અદુષ્ટાપતિતં ભાર્યા યૌવને યા પરિત્યજેત્ । સપ્તજન્મ ભવેત્સ્ત્રીત્વં વૈધવ્યં ચ પુનઃ પુનઃ ॥ ૧,૧૦૭.

યૌવનમાં નિર્દોષ પતિને છોડી દેનારી સ્ત્રીને સાત જન્મ સુધી સ્ત્રીત્વ મળે છે અને વારંવાર વિધવા થવું પડે છે.

બાલહત્યા ત્વગમનાદૃતૌ ચ સ્ત્રી તુ સૂકરિ । અગમ્યા વ્રતકારિણ્યો ભ્રષ્ટપાનોદકક્રિયાઃ ॥ ૧,૧૦૭.

જે સ્ત્રી બાળહત્યા કરે, અયોગ્ય પુરુષ પાસે જાય અથવા અયોગ્ય વર્તન કરે, તેને 'સૂકરી' કહે છે. અયોગ્ય પુરુષ સાથે રહેતી, વ્રત કરતી કે ભારે પાપ કરનારી સ્ત્રીને જળક્રિયા મળતી નથી.

ઔરસઃ ક્ષેત્રજઃ પુત્રઃ પિતૃજૌ પિણ્ડદૌ પિતુઃ । પરિવિત્તેસ્તુ કૃચ્છ્રં સ્યાત્કન્યાયાઃ કૃચ્છ્રમેવ ચ ॥ ૧,૧૦૭.

ગર્ભથી કે ક્ષેત્રથી જન્મેલો પુત્ર અને પિતાથી જન્મેલા પુત્ર પિતાને પિંડ આપે છે. દત્તક પુત્ર અને પુત્રી માટે શુદ્ધિ મેળવવી મુશ્કેલ છે.

અતિકૃચ્છ્રં ચરેદ્દાતા હોતા ચાન્દ્રાયણઞ્ચરેત્ । કુબ્જવામનષણ્ડેષુ ગદ્ગદેષુ જડેષુ ચ ॥ ૧,૧૦૭.

દાતા અને હોતાએ અત્યંત કઠિન પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જોઈએ અને ચાંદ્રાયણ વ્રત પણ કરવું જોઈએ, ખાસ કરીને કુબડિયા, નાનકડા, નપુંસક, તુટકું બોલતા કે મૂર્ખ માટે.