ગરુડપુરાણમ્

ગુર્વન્તેવાસ્યનૂચાનમાતુલશ્રોત્રિયેષુ ચ । અનૌરસેષુ પુત્રેષુ ભાર્યાસ્વન્યગતાસુ ચ ॥ ૧,૧૦૬.

ગુરુ, શિષ્ય, મામા, શાસ્ત્રજ્ઞ બ્રાહ્મણ, પત્નીથી ન જન્મેલા પુત્રો અને ઘર છોડીને ગયેલી પત્ની માટે પણ.

નિવાસરાજનિ તથા તદહઃ શુદ્ધિકાર(ણ)મ્ । હતાનાં નૃપગોવિપ્રૈરન્વક્ષં ચાત્મઘાતિનામ્ ॥ ૧,૧૦૬.

રહેઠાણ કે રાજપદના દિવસે જ શુદ્ધિ થાય છે. રાજા, ગાય કે બ્રાહ્મણ દ્વારા મારાયેલા અને આત્મહત્યાના કિસ્સામાં તરત જ શુદ્ધિ થાય છે.

વિષાદ્યૈશ્ચ હતાનાં ચ નાશૌચં પૃથિવીપતેઃ । સત્રિવ્રતિબ્રહ્મચારિદાતૃબ્રહ્મવિદાં તથા ॥ ૧,૧૦૬.

વિષ વગેરેથી મૃત્યુ પામેલા માટે અશુદ્ધિ નથી, હે પૃથ્વીના રાજા. યજ્ઞકર્તા, વ્રતધારી, બ્રહ્મચારી, દાન આપનાર અને બ્રહ્મજ્ઞાની માટે પણ અશુદ્ધિ નથી.

દાને વિવાહે યજ્ઞે ચ સંગ્રામે દેશવિપ્લવે । આપદ્યપિ ચ કષ્ટાયાં સદ્યઃ શૌચં વિધીયતે ॥ ૧,૧૦૬.

દાન, લગ્ન, યજ્ઞ, યુદ્ધ કે દેશમાં અશાંતિના સમયે અને ભારે મુશ્કેલીમાં પણ તરત જ શુદ્ધિ કહેવાય છે.

કાલોઽગ્નિઃ કર્મમૃદ્વાયુર્મનો જ્ઞાનં તપો જપઃ (લમ્) । પશ્ચાત્તાષો નિરાહારઃ સર્વેષાં શુદ્ધિહેતવઃ ॥ ૧,૧૦૬.

સમય, અગ્નિ, વિધિ, પૃથ્વી, વાયુ, મન, જ્ઞાન, તપ, જપ, પશ્ચાતાપ અને ઉપવાસ — આ બધું સર્વ માટે શુદ્ધિનું કારણ બને છે.

અકાર્યકારિણાં દાનં વેગો નદ્યાસ્તુ શુદ્ધિકૃત્ । ક્ષાત્ત્રેણ કર્મણા જીવેદ્વિશાં વાપ્યાપદિ દ્વિજઃ ॥ ૧,૧૦૬.

અયોગ્ય કાર્ય કરનારા વ્યક્તિનું દાન પણ, અને નદીનો પ્રવાહ, શુદ્ધિ લાવે છે. દ્વિજને મુશ્કેલીમાં ક્ષત્રિય કે વૈશ્યનું કામ કરીને જીવન ગુજારવું યોગ્ય છે.

ફલસોમક્ષૌમવીરુદ્દધિ ક્ષીરં ઘૃતં જલમ્ । તિલોદનરસક્ષારમધુ લાક્ષા શૃતં હવિઃ ॥ ૧,૧૦૬.

ફળ, સોમરસ, વસ્ત્ર, શાકભાજી, દહીં, દૂધ, ઘી, પાણી, તલના ભાત, રસ, મીઠું, મધ, લાખ, રસોઈનું ખોરાક અને હવનના પદાર્થો—

વસ્ત્રોપલાસવં પુષ્પં શાકમૃચ્ચર્મપાદુકમ્ । એણત્વચં ચ કૌશેયં લવણં માસમેવ ચ ॥ ૧,૧૦૬.

વસ્ત્ર, પથ્થર, મદિરા, ફૂલ, શાકભાજી, માટી, ચામડાની પાદુકા, કૃત્ના ચામડી, રેશમ, મીઠું અને દાળ—

પિણ્યાકમૂલગન્ધાંશ્ચ વૈશ્યવૃત્તો ન વિક્રયેત્ । ધર્માર્થં વિક્રયં નેયાસ્તિલા ધાન્યેન તત્સમાઃ ॥ ૧,૧૦૬.

વૈશ્યએ પિંડ, મૂળ અને સુગંધિત વસ્તુઓ વેચવી નહીં. તલ અને અનાજ પણ માત્ર ધર્મ કે જીવન નિર્વાહ માટે જ વેચવા જોઈએ.

લવણાદિ ન વિક્રીયાત્તથા ચાપદ્ગતો દ્વિજઃ । હીનાદ્વિપ્રો વિગૃહ્ણંશ્ચ લિપ્યતે નાર્કવદ્દ્વિજઃ ॥ ૧,૧૦૬.

મીઠું અને એવી જ વસ્તુઓ વેચવી નહીં. તેમ જ, મુશ્કેલીમાં પડેલો દ્વિજ નીચ લોકો પાસેથી લે તો પણ, તે સૂર્ય જેવો નિર્દોષ રહે છે.

કુર્યાત્કૃષ્યાદિકં તદ્વદવિક્રેયા હયાસ્તથા । બુભુક્ષિતસ્ત્ર્યં સ્થિત્વા દૃષ્ટ્વા વૃત્તિવિવર્જિતમ્ । રાજા ધર્મ્યાં પ્રકુર્વીત વૃત્તિં વિપ્રાદિકસ્ય ચ ॥ ૧,૧૦૬.

કૃષિ અને એ જેવી મહેનત કરી શકે, પણ ઘોડા વેચવા નહીં. જો બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય કે વૈશ્ય નિર્વાહ વગર હોય, તો રાજાએ તેને યોગ્ય જીવન ગુજારવાની વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૦૭ સૂત ઉવાચ । પરાશરોઽબ્રવીદ્વ્યાસં ધર્મં વર્ણાશ્રમાદિકમ્ । કલ્પેકલ્પે ક્ષયોત્પત્ત્યા ક્ષીયન્તે નુ પ્રજાદયઃ ॥ ૧,૧૦૭.

સૂતે કહ્યું: પરાશરે વ્યાસને વર્ણ અને આશ્રમ સંબંધિત ધર્મ વિશે પૂછ્યું—દરેક કલ્પમાં, વિનાશ અને ઉત્પત્તિ સાથે, પ્રજાઓ ઘટે છે કે વધે છે?

શ્રુતિઃ સ્મૃતિઃ સદાચરો યઃ કશ્ચિદ્વે દકર્તૃકઃ । વેદાઃ સ્મૃતા બ્રાહ્મણાદૌ ધર્મા મન્વાદિભિઃ સદા ॥ ૧,૧૦૭.

વેદ, સ્મૃતિ અને સારા આચાર—જે કંઈ વેદથી નિર્ધારિત છે—બ્રાહ્મણ અને અન્ય માટે મનુ વગેરે દ્વારા હંમેશા ધર્મ રૂપે માનવામાં આવે છે.

દાનં કલિયુગે ધર્મઃ કર્તારં ચ કલૌ ત્યજેત્ । પાપકૃત્યં તુ તત્રૈવ શાપં ફલતિ વર્ષતઃ ॥ ૧,૧૦૭.

કળીયુગમાં દાન ધર્મ છે, પણ કળીયુગમાં કરનારને ત્યાગી દે છે; ત્યાં પાપ કર્મ વર્ષો સુધી શાપ રૂપે ફળ આપે છે.

આચારાત્પ્રાપ્નુયાત્સર્વં ષટ્કર્માણિ દિનેદિને । સન્ધ્યા સ્નાનં જપો હોમો દેવાતિથ્યાદિપૂજનમ્ ॥ ૧,૧૦૭.

સારા આચારથી, છ દૈનિક કર્મો પ્રાપ્ત થાય છે: સંધ્યા, સ્નાન, જપ, હોમ், દેવ, અતિથિ અને અન્યની પૂજા.

અપૂર્વઃ સુવ્રતી વિપ્રો હ્યપૂર્વા યતયસ્તદા । ક્ષત્ત્રિયઃ પરસૈન્યાનિ જિત્વા પૃથ્વીં પ્રપાલયેત્ ॥ ૧,૧૦૭.

સુવ્રતી બ્રાહ્મણ અનોખો હોય છે, તેમ જ યતિઓ પણ. ક્ષત્રિયએ દુશ્મન સેના જીતીને પૃથ્વીનું પાલન કરવું જોઈએ.

વણિક્કૃષ્યાદિ વૈશ્યે સ્યાદ્દ્વિજભક્તિશ્ચ શૂદ્રકે । અભક્ષ્યભક્ષણાચ્ચૌર્યાદગમ્યા ગમનાત્પતેત્ ॥ ૧,૧૦૭.

વૈશ્યએ વેપાર અને કૃષિ કરવી, શૂદ્રએ દ્વિજોની ભક્તિ કરવી. અખાદ્ય ખાવાથી, ચોરીથી કે અયોગ્ય સાથે સંબંધથી પતન થાય છે.

કૃષિં કુર્વન્દ્વિજઃ શ્રાન્તં બલીવર્દં ન વાહયેત્ । દિનાર્ધં સ્નાનયોગાદિકારી વિપ્રાંશ્ચ ભોજયેત્ ॥ ૧,૧૦૭.

દ્વિજ કૃષિ કરતા થાકેલા બળદને વધુ કામ ન કરાવે. અડધો દિવસ સ્નાન અને સંબંધિત કર્મોમાં વિતાવે અને બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવે.

નિર્વપેત્પઞ્ચ યજ્ઞાનિ ક્રૂરે નિન્દાં ચ કારયેત્ । તિલાજ્યં ન વિક્રીણિત સૂનાયજ્ઞમઘાન્વિતઃ ॥ ૧,૧૦૭.

પાંચ યજ્ઞો કરે, કઠોર નિંદા ટાળે અને તલનું ઘી ન વેચે; કસાઈખાનામાં કરેલો યજ્ઞ પાપદાયક છે.

રાજ્ઞો દત્ત્વા તુ ષડ્ભાગં દેવતાનાં ચ વિંશતિમ્ । ત્રયસ્ત્રિંશચ્ચ વિપ્રાણાં કૃષિકર્તા ન લિપ્યતે ॥ ૧,૧૦૭.

રાજાને છઠ્ઠો ભાગ, દેવોને વીસમો ભાગ અને બ્રાહ્મણોને ત્રેત્રીસમો ભાગ આપ્યા પછી, ખેડૂત નિર્દોષ રહે છે.

કર્ષકાઃ ક્ષત્ત્રવિટ્છૂદ્રાઃ ખલેઽદત્ત્વા તુ ચૌરકઃ । દિનત્રયેણ શુધ્યેત બ્રાહ્મણઃ પ્રેતસૂતકે ॥ ૧,૧૦૭.

કૃષિ કરનારા ક્ષત્રિય, બ્રાહ્મણ અને શૂદ્ર જો ભાગ ન આપે તો ચોર ગણાય; બ્રાહ્મણ મૃત્યુ કે જન્મના અશૌચ્યમાંથી ત્રણ દિવસમાં શુદ્ધ થાય છે.

ક્ષત્ત્રો દશાહાદ્વૈશ્યાસ્તુ દ્વાદશાહાન્માસિ શૂદ્રકઃ । યાતિ વિપ્રો દશાહાત્તુ ક્ષત્ત્રો દ્વાદશકાદ્દિનાત્ ॥ ૧,૧૦૭.

ક્ષત્રિય દસ દિવસમાં, વૈશ્ય બાર દિવસમાં અને શૂદ્ર એક મહિને શુદ્ધ થાય છે; બ્રાહ્મણ દસ દિવસે, ક્ષત્રિય બાર દિવસે શુદ્ધ થાય છે.

પઞ્ચદશાહાદ્વૈશ્યસ્તુ શૂદ્રો માસેન શુધ્યતિ । એકપિણ્ડાસ્તુ દાયાદાઃ પૃથગ્દ્વારનિકેતનાઃ ॥ ૧,૧૦૭.

વૈશ્ય પંદર દિવસે, શૂદ્ર મહિને શુદ્ધ થાય છે; જુદા દરવાજા અને ઘરવાળા વારસદારો દરેક એક પિંડ અર્પણ કરે છે.

જન્મના ચ વિપત્તૌ ચ ભવેત્તેષાં ચ સૂતકમ્ । ચતુર્થે દશરાત્રં સ્યાત્ષણ્ણિશાઃ પુંસિ પઞ્ચમે ॥ ૧,૧૦૭.

જન્મ સમયે અને દુઃખદ ઘટના સમયે અશુદ્ધિ થાય છે. સ્ત્રીઓ માટે ચાર દિવસ અને દસ રાત સુધી, પુરૂષ માટે છ રાત અને પાંચમા દિવસે અશુદ્ધિ રહે છે.

ષષ્ઠે ચતુર હાચ્છુદ્ધિઃ સપ્તમે ચ દિનત્રયમ્ । દેશાન્તરે મૃતે બાલે સદ્યઃ શુદ્ધિર્યતો મૃતે ॥ ૧,૧૦૭.

છઠ્ઠા દિવસે ચાર રાત પછી શુદ્ધિ થાય છે અને સાતમા દિવસે ત્રણ દિવસ પછી. બાળક દૂર દેશે મરે તો તરત જ શુદ્ધિ થાય છે, કારણ કે તે બાળક છે.

અજાતદન્તા યે બાલા યે ચ ગર્ભાદ્વિનિઃ સૃતાઃ । ન તેષામગ્નિસંસ્કારો ન પિણ્ડં નોદકક્રિયા ॥ ૧,૧૦૭.

જે બાળકોના દાંત હજુ આવ્યા નથી અથવા જે ગર્ભમાંથી સમય પહેલા જન્મે છે, તેમના માટે અગ્નિસંસ્કાર, પિંડદાન કે જળક્રિયા કરવાની જરૂર નથી.

યદિ ગર્ભો વિપદ્યત સ્ત્રવતે વાપિ યોષિતઃ । યાવન્માસં સ્થિતો ગર્ભસ્તાવદ્દિનાનિ સૂતકમ્ ॥ ૧,૧૦૭.

જો સ્ત્રીનું ગર્ભપાત થાય અથવા ગર્ભ બહાર નીકળી જાય, તો જેટલા મહિના ગર્ભમાં રહ્યો હોય, એટલા દિવસ સુધી અશુદ્ધિ રહે છે.

આનામકરણાત્સદ્ય આચૂડાન્તાદહર્નિશમ્ । આવ્રતાત્તુ ત્રિરાત્રેણ તદૂર્ધ્વન્દશભિર્દિનૈઃ ॥ ૧,૧૦૭.

નામકરણ પછી તરત શુદ્ધિ મળે છે. પ્રથમ મુંડન પછી એક દિવસ-રાત સુધી અશુદ્ધિ રહે છે. વ્રત પછી ત્રણ રાત સુધી અને પછી દસ દિવસ સુધી અશુદ્ધિ રહે છે.

આચતુર્થાદ્ભવેત્સ્ત્રવઃ પાતઃ પઞ્ચમષષ્ઠયોઃ । બ્રહ્મચર્યા દગ્નિહોત્રાન્નાશુદ્ધિઃ સઙ્ગવર્જનાત્ ॥ ૧,૧૦૭.

ચોથા દિવસે સ્ત્રાવ થાય છે, પાંચમા અને છઠ્ઠા દિવસે પાતન થાય છે. બ્રહ્મચારી અને અગ્નિહોત્રી માટે સંગથી દૂર રહેવાથી શુદ્ધિ થાય છે.