ગરુડપુરાણમ્

સુરાપ્યસ્ત્વાત્મઘાતિન્યો નાશૌચોદકભાજનાઃ । તતો ન રોદિતવ્યં હિ ત્વનિત્યા જીવસં સ્થિતિઃ ॥ ૧,૧૦૬.

મદિરા પીવનાર અને આત્મહત્યા કરનાર માટે શુદ્ધિ કે પાણી આપવાની વિધિ યોગ્ય નથી. તેથી શોક કરવો નહીં, કારણ કે જીવવાનું સદા રહેતું નથી.

ક્રિયા કાર્યા યથાશક્તિ તતો ગચ્છેદ્ગૃહાન્પ્રતિ । વિદશ્ય નિમ્બપત્રાણિ નિયતા દ્વારિ વેશ્મનઃ ॥ ૧,૧૦૬.

જેટલી શક્તિ હોય એ પ્રમાણે વિધિ પૂરી કરીને પછી ઘેર જવું. ઘરના દ્વાર પર નિયમ પ્રમાણે લીમડાના પાંદડા મૂકવા.

આચમ્યાથાગ્નિમુદકં ગોમયં ગૌરસર્ષપાન્ । પ્રવિશેયુઃ સમાલભ્ય કૃત્વાશ્મનિ પદં શનૈઃ ॥ ૧,૧૦૬.

મોઢું ધોઈ, પછી અગ્નિ, પાણી, ગાયનું લોટ, ગાયનું મૂત્ર અને રાયના દાણા સ્પર્શ કર્યા પછી, પથ્થર પર પગ મૂકી ધીમે ધીમે ઘરમાં પ્રવેશવું.

પ્રવેશનાદિકં કર્મ પ્રેતસંસ્પર્શનાદપિ । ઈક્ષતાં તત્ક્ષણાચ્છુદ્ધિઃ પરેષાં સ્નાનસંયમાત્ ॥ ૧,૧૦૬.

મૃતદેહને સ્પર્શ કર્યા પછી ઘરમાં પ્રવેશવું અને સંબંધિત ક્રિયાઓ કરવાથી, બીજા લોકો માટે તરત જ સ્નાન અને સંયમથી શુદ્ધિ થાય છે.

ક્રીતલબ્ધાશના ભૂમૌ સ્વપેયુસ્તે પૃથક્પૃથક્ । પિણ્ડયજ્ઞકૃતા દેયં પ્રેતાયાન્નં દિનત્રયમ્ ॥ ૧,૧૦૬.

જે ભોજન ખરીદી લાવે છે, તેમણે જમીન પર અલગ અલગ સુવું. પિંડદાન માટે તૈયાર કરેલું ભોજન ત્રણ દિવસ સુધી મૃતને અર્પણ કરવું.

જલમેકાહમાકાશે સ્થાપ્યં ક્ષીરં તુ મૃન્મયે । વૈતાનોપાસનાઃ કાર્યાઃ ક્રિયાશ્ચ શ્રુતિચોદિતાઃ ॥ ૧,૧૦૬.

પાણી એક દિવસ ખુલ્લામાં રાખવું, અને દૂધ માટલામાં મૂકવું. વૈતાન પૂજા અને શાસ્ત્રોમાં જણાવેલી વિધિઓ કરવી.

આદન્તજન્મનઃ સદ્યઃ આચૂડં નૈશિકી સ્મૃતા । ત્રિરાત્રમા વ્રતાદેશાદ્દશરાત્રમતઃ પરમ્ ॥ ૧,૧૦૬.

દાંત લઈને જન્મેલા માટે તરત શુદ્ધિ કહેવાય છે. મુંડન માટે રાત્રીભર અશુદ્ધિ ગણાય છે. નિયમ પ્રમાણે ત્રણ રાત, પછી દસ રાત સુધી.

ત્રિરાત્રં દશરાત્રં વા શાવમાશૌચમુચ્યતે । ઊનદ્વિવર્ષ ઉભયોઃ સૂતકં માતુરેવ હિ ॥ ૧,૧૦૬.

મૃત્યુ માટે ત્રણ કે દસ રાત સુધી અશુદ્ધિ કહેવાય છે. બે વર્ષથી નાના બાળક માટે જન્મ અને મૃત્યુ બંનેની અશુદ્ધિ માત્ર માતાને જ હોય છે.

અન્તરા જન્મમરણે શેષાહોભિર્વિશુધ્યતિ । દશ દ્વાદશ વર્ણાનાં તથા પઞ્ચદશૈવ ચ ॥ ૧,૧૦૬.

જન્મ અને મૃત્યુ વચ્ચે, બાકી રહેલા દિવસોમાં શુદ્ધિ થાય છે. વિવિધ વર્ણો માટે દસ, બાર અને પંદર દિવસ સુધી.

ત્રિંશદ્દિનાનિ ચ તથા ભવતિ પ્રેતસૂતકમ્ । અહસ્ત્વદત્તકન્યાસુ બાલેષુ ચ વિશોધનમ્ ॥ ૧,૧૦૬.

નાનાં બાળકોના મૃત્યુ માટે ત્રીસ દિવસ સુધી અશુદ્ધિ ગણાય છે. વિધિવિહિન લગ્ન થયેલી છોકરીઓ અને બાળકો માટે પણ શુદ્ધિ કરવી.

ગુર્વન્તેવાસ્યનૂચાનમાતુલશ્રોત્રિયેષુ ચ । અનૌરસેષુ પુત્રેષુ ભાર્યાસ્વન્યગતાસુ ચ ॥ ૧,૧૦૬.

ગુરુ, શિષ્ય, મામા, શાસ્ત્રજ્ઞ બ્રાહ્મણ, પત્નીથી ન જન્મેલા પુત્રો અને ઘર છોડીને ગયેલી પત્ની માટે પણ.

નિવાસરાજનિ તથા તદહઃ શુદ્ધિકાર(ણ)મ્ । હતાનાં નૃપગોવિપ્રૈરન્વક્ષં ચાત્મઘાતિનામ્ ॥ ૧,૧૦૬.

રહેઠાણ કે રાજપદના દિવસે જ શુદ્ધિ થાય છે. રાજા, ગાય કે બ્રાહ્મણ દ્વારા મારાયેલા અને આત્મહત્યાના કિસ્સામાં તરત જ શુદ્ધિ થાય છે.

વિષાદ્યૈશ્ચ હતાનાં ચ નાશૌચં પૃથિવીપતેઃ । સત્રિવ્રતિબ્રહ્મચારિદાતૃબ્રહ્મવિદાં તથા ॥ ૧,૧૦૬.

વિષ વગેરેથી મૃત્યુ પામેલા માટે અશુદ્ધિ નથી, હે પૃથ્વીના રાજા. યજ્ઞકર્તા, વ્રતધારી, બ્રહ્મચારી, દાન આપનાર અને બ્રહ્મજ્ઞાની માટે પણ અશુદ્ધિ નથી.

દાને વિવાહે યજ્ઞે ચ સંગ્રામે દેશવિપ્લવે । આપદ્યપિ ચ કષ્ટાયાં સદ્યઃ શૌચં વિધીયતે ॥ ૧,૧૦૬.

દાન, લગ્ન, યજ્ઞ, યુદ્ધ કે દેશમાં અશાંતિના સમયે અને ભારે મુશ્કેલીમાં પણ તરત જ શુદ્ધિ કહેવાય છે.

કાલોઽગ્નિઃ કર્મમૃદ્વાયુર્મનો જ્ઞાનં તપો જપઃ (લમ્) । પશ્ચાત્તાષો નિરાહારઃ સર્વેષાં શુદ્ધિહેતવઃ ॥ ૧,૧૦૬.

સમય, અગ્નિ, વિધિ, પૃથ્વી, વાયુ, મન, જ્ઞાન, તપ, જપ, પશ્ચાતાપ અને ઉપવાસ — આ બધું સર્વ માટે શુદ્ધિનું કારણ બને છે.

અકાર્યકારિણાં દાનં વેગો નદ્યાસ્તુ શુદ્ધિકૃત્ । ક્ષાત્ત્રેણ કર્મણા જીવેદ્વિશાં વાપ્યાપદિ દ્વિજઃ ॥ ૧,૧૦૬.

અયોગ્ય કાર્ય કરનારા વ્યક્તિનું દાન પણ, અને નદીનો પ્રવાહ, શુદ્ધિ લાવે છે. દ્વિજને મુશ્કેલીમાં ક્ષત્રિય કે વૈશ્યનું કામ કરીને જીવન ગુજારવું યોગ્ય છે.

ફલસોમક્ષૌમવીરુદ્દધિ ક્ષીરં ઘૃતં જલમ્ । તિલોદનરસક્ષારમધુ લાક્ષા શૃતં હવિઃ ॥ ૧,૧૦૬.

ફળ, સોમરસ, વસ્ત્ર, શાકભાજી, દહીં, દૂધ, ઘી, પાણી, તલના ભાત, રસ, મીઠું, મધ, લાખ, રસોઈનું ખોરાક અને હવનના પદાર્થો—

વસ્ત્રોપલાસવં પુષ્પં શાકમૃચ્ચર્મપાદુકમ્ । એણત્વચં ચ કૌશેયં લવણં માસમેવ ચ ॥ ૧,૧૦૬.

વસ્ત્ર, પથ્થર, મદિરા, ફૂલ, શાકભાજી, માટી, ચામડાની પાદુકા, કૃત્ના ચામડી, રેશમ, મીઠું અને દાળ—

પિણ્યાકમૂલગન્ધાંશ્ચ વૈશ્યવૃત્તો ન વિક્રયેત્ । ધર્માર્થં વિક્રયં નેયાસ્તિલા ધાન્યેન તત્સમાઃ ॥ ૧,૧૦૬.

વૈશ્યએ પિંડ, મૂળ અને સુગંધિત વસ્તુઓ વેચવી નહીં. તલ અને અનાજ પણ માત્ર ધર્મ કે જીવન નિર્વાહ માટે જ વેચવા જોઈએ.

લવણાદિ ન વિક્રીયાત્તથા ચાપદ્ગતો દ્વિજઃ । હીનાદ્વિપ્રો વિગૃહ્ણંશ્ચ લિપ્યતે નાર્કવદ્દ્વિજઃ ॥ ૧,૧૦૬.

મીઠું અને એવી જ વસ્તુઓ વેચવી નહીં. તેમ જ, મુશ્કેલીમાં પડેલો દ્વિજ નીચ લોકો પાસેથી લે તો પણ, તે સૂર્ય જેવો નિર્દોષ રહે છે.

કુર્યાત્કૃષ્યાદિકં તદ્વદવિક્રેયા હયાસ્તથા । બુભુક્ષિતસ્ત્ર્યં સ્થિત્વા દૃષ્ટ્વા વૃત્તિવિવર્જિતમ્ । રાજા ધર્મ્યાં પ્રકુર્વીત વૃત્તિં વિપ્રાદિકસ્ય ચ ॥ ૧,૧૦૬.

કૃષિ અને એ જેવી મહેનત કરી શકે, પણ ઘોડા વેચવા નહીં. જો બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય કે વૈશ્ય નિર્વાહ વગર હોય, તો રાજાએ તેને યોગ્ય જીવન ગુજારવાની વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૧૦૭ સૂત ઉવાચ । પરાશરોઽબ્રવીદ્વ્યાસં ધર્મં વર્ણાશ્રમાદિકમ્ । કલ્પેકલ્પે ક્ષયોત્પત્ત્યા ક્ષીયન્તે નુ પ્રજાદયઃ ॥ ૧,૧૦૭.

સૂતે કહ્યું: પરાશરે વ્યાસને વર્ણ અને આશ્રમ સંબંધિત ધર્મ વિશે પૂછ્યું—દરેક કલ્પમાં, વિનાશ અને ઉત્પત્તિ સાથે, પ્રજાઓ ઘટે છે કે વધે છે?

શ્રુતિઃ સ્મૃતિઃ સદાચરો યઃ કશ્ચિદ્વે દકર્તૃકઃ । વેદાઃ સ્મૃતા બ્રાહ્મણાદૌ ધર્મા મન્વાદિભિઃ સદા ॥ ૧,૧૦૭.

વેદ, સ્મૃતિ અને સારા આચાર—જે કંઈ વેદથી નિર્ધારિત છે—બ્રાહ્મણ અને અન્ય માટે મનુ વગેરે દ્વારા હંમેશા ધર્મ રૂપે માનવામાં આવે છે.

દાનં કલિયુગે ધર્મઃ કર્તારં ચ કલૌ ત્યજેત્ । પાપકૃત્યં તુ તત્રૈવ શાપં ફલતિ વર્ષતઃ ॥ ૧,૧૦૭.

કળીયુગમાં દાન ધર્મ છે, પણ કળીયુગમાં કરનારને ત્યાગી દે છે; ત્યાં પાપ કર્મ વર્ષો સુધી શાપ રૂપે ફળ આપે છે.

આચારાત્પ્રાપ્નુયાત્સર્વં ષટ્કર્માણિ દિનેદિને । સન્ધ્યા સ્નાનં જપો હોમો દેવાતિથ્યાદિપૂજનમ્ ॥ ૧,૧૦૭.

સારા આચારથી, છ દૈનિક કર્મો પ્રાપ્ત થાય છે: સંધ્યા, સ્નાન, જપ, હોમ், દેવ, અતિથિ અને અન્યની પૂજા.

અપૂર્વઃ સુવ્રતી વિપ્રો હ્યપૂર્વા યતયસ્તદા । ક્ષત્ત્રિયઃ પરસૈન્યાનિ જિત્વા પૃથ્વીં પ્રપાલયેત્ ॥ ૧,૧૦૭.

સુવ્રતી બ્રાહ્મણ અનોખો હોય છે, તેમ જ યતિઓ પણ. ક્ષત્રિયએ દુશ્મન સેના જીતીને પૃથ્વીનું પાલન કરવું જોઈએ.

વણિક્કૃષ્યાદિ વૈશ્યે સ્યાદ્દ્વિજભક્તિશ્ચ શૂદ્રકે । અભક્ષ્યભક્ષણાચ્ચૌર્યાદગમ્યા ગમનાત્પતેત્ ॥ ૧,૧૦૭.

વૈશ્યએ વેપાર અને કૃષિ કરવી, શૂદ્રએ દ્વિજોની ભક્તિ કરવી. અખાદ્ય ખાવાથી, ચોરીથી કે અયોગ્ય સાથે સંબંધથી પતન થાય છે.

કૃષિં કુર્વન્દ્વિજઃ શ્રાન્તં બલીવર્દં ન વાહયેત્ । દિનાર્ધં સ્નાનયોગાદિકારી વિપ્રાંશ્ચ ભોજયેત્ ॥ ૧,૧૦૭.

દ્વિજ કૃષિ કરતા થાકેલા બળદને વધુ કામ ન કરાવે. અડધો દિવસ સ્નાન અને સંબંધિત કર્મોમાં વિતાવે અને બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવે.

નિર્વપેત્પઞ્ચ યજ્ઞાનિ ક્રૂરે નિન્દાં ચ કારયેત્ । તિલાજ્યં ન વિક્રીણિત સૂનાયજ્ઞમઘાન્વિતઃ ॥ ૧,૧૦૭.

પાંચ યજ્ઞો કરે, કઠોર નિંદા ટાળે અને તલનું ઘી ન વેચે; કસાઈખાનામાં કરેલો યજ્ઞ પાપદાયક છે.