ગરુડપુરાણમ્

પૃથક્ સાન્તપનૈર્દ્રવ્યૈઃ ષડહઃ સોપવાસકઃ 105.

પૃથક પવિત્રતા લાવતાં પદાર્થો સાથે, છ દિવસ સુધી ઉપવાસ રાખવો.

પર્ણોદુમ્બરરાજીવબીલ્વપત્રકુશોદકૈઃ 105.

અંજીર, ઉદુંબર, કમળ, બેલ અને કુશના પાનના પાણીથી કરવું.

તપ્તક્ષીરઘૃતામ્બૂનામેકૈકં પ્રત્યહં પિબેત્ 105.

દરરોજ ગરમ દૂધ, ઘી અને પાણીમાંથી એક-એક પીવું.

એકભક્તેન નક્તેન તથૈવાયાચિતેન ચ 105.

એક જ વખત ભોજન કરવું, રાત્રે જમવું અને ભિક્ષામાં મળ્યું હોય તે પણ સ્વીકારવું.

યથા કથઞ્ચિત્ત્રિગુણઃ પ્રજાપત્યોઽયમુચ્યતે 105.

જે રીતે બને તે રીતે, આ ત્રિગુણ પ્રજાપત્ય વ્રત કહેવાય છે.

કૃચ્છ્રાતિકૃચ્છ્રં પયસા દિવસાનેકવિંશતિમ્ 105.

અતિકૃચ્છ્ર વ્રત એકવીસ દિવસ સુધી માત્ર દૂધથી કરવું.

પિણ્યાકાચામતક્રામ્બુસક્તૂનાં પ્રતિવાસરમ્ 105.

દરરોજ પિંયાક, ચણા, ખાટું છાશ અને સત્તુમાંથી એક-એક લેવું.

એષાં ત્રિરાત્રમભ્યાસાદેકૈકં સ્યાદ્યથાક્રમાત્ 105.

આમાંથી દરેકને ત્રણ-ત્રણ રાત સુધી ક્રમશઃ આચરવું.

તિથિપિણ્ડાંશ્ચરેદ્વૃદ્ધ્યા શુક્લે શિખ્યણ્ડસમ્મિતાન્ 105.

શુક્લ પક્ષમાં, શિખંડ પક્ષીની સંખ્યાને અનુરૂપ, વધતી જતી સંખ્યામાં તિથિ-પિંડ અર્પણ કરવું.

યથાકથઞ્ચિત્પિણ્ડાનાં ચત્વારિંશચ્છતદ્વયમ્ 105.

જે રીતે બને તે રીતે, એકસો ચાલીસ પિંડનું દાન કરવું.

કૃત્વા ત્રિષવણં સ્નાનં પિણ્ડં ચાન્દ્રાયણં ચરેત્ 105.

દિવસમાં ત્રણ વખત સ્નાન કરીને, પિંડ સાથે ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું.

અનાદિષ્ટેષુ પાપેષુ શુદ્ધિશ્ચાન્દ્રાયણેન તુ 105.

જે પાપો માટે નિર્દિષ્ટ વિધિ ન હોય, તેમાં ચાંદ્રાયણ વ્રતે શુદ્ધિ થાય છે.

કૃચ્છ્રકૃદ્ધર્મકામસ્તુ મહતીં શ્રિયમશ્નુતે ॥ 105.

જે ધર્મની ઈચ્છાથી કૃચ્છ્ર વ્રત કરે છે, તે મહાન સમૃદ્ધિ પામે છે.

ઇતિ શ્રાગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે યાજ્ઞવલ્ક્યોક્તપ્રાયશ્ચિત્તવિવેકો નામ પઞ્ચોત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રી ગરુડ મહાપુરાણના પૂર્વખંડના આચારકાંડમાં, યાજ્ઞવલ્ક્ય કહે છે તે પ્રાયશ્ચિત્ત વિવેક નામના એકસો પાંચમા અધ્યાયનો અંત આવે છે.

યાજ્ઞવલ્ક્ય ઉવાચ । પ્રેતા (ત) શૌચં પ્રવક્ષ્યામિ તચ્છૃણુધ્વં યતવ્રતાઃ । ઊનદ્વિવર્ષં નિખનેન્ન કુર્યાદુ દકં તતઃ ॥ ૧,૧૦૬.

યાજ્ઞવલ્ક્ય બોલ્યા: હવે હું મૃતક માટેની શુદ્ધિ વિધિ કહું છું, એ યથાવ્રત લોકો સાંભળો. બે વર્ષથી ઓછા બાળક માટે દફન વિધિ કે જળ તર્પણ કરવું નહીં.

આ શ્મશાનાદનુવ્રજ્ય ઇતરૈર્જ્ઞાતિભિર્યુતઃ । યમસૂક્તં તથા જપ્યં જપદ્ભિર્લૌકિકાગ્નિના ॥ ૧,૧૦૬.

જ્યારે અન્ય સગાઓ સાથે સ્મશાનથી પાછા આવે, ત્યારે યમ સૂક્તનું પાઠ કરવું, અને સામાન્ય અગ્નિથી વિધિ કરવી.

સ દગ્ધવ્ય ઉપેતશ્ચૈદાહિતાગ્ન્યાવૃતાર્થવત્ । સપ્તમાદ્દશમાદ્વાપિ જ્ઞાતયોઽભ્યુપયાન્ત્યપઃ ॥ ૧,૧૦૬.

તેને દાહ કરવો, અને જો તે ઉપનયન કરાવેલું હોય અથવા અગ્નિ સ્થાપિત કરેલું હોય તો યોગ્ય વિધિથી કરવું. સાતમા કે દસમો દિવસે સગાઓ જળ પાસે જાય છે.

અપનઃ શોશુચદઘમનેન પિતૃદિઙ્મુખાઃ । એવં માતામહાચાર્યપત્નીનાં ચોદકક્રિયાઃ ॥ ૧,૧૦૬.

પિતૃઓ પાપના કારણે દુઃખી થાય છે અને પિતૃદિશામાં મોઢું ફેરવે છે. એ જ રીતે, માતાના પિતા, ગુરુ અને તેમની પત્નીઓ માટે પણ પાણી આપવાની વિધિ કરવી જોઈએ.

કામોદકાઃ પુત્રસખિસ્વસ્ત્રીયશ્વશુરર્ત્વિજઃ । નામગોત્રેણ હ્યુદકં સકૃત્સિઞ્ચન્તિ વાગ્યતાઃ ॥ ૧,૧૦૬.

પુત્ર, મિત્ર, પત્ની, સસરા અને યજ્ઞકર્મ કરાવનાર પુરોહિત, જો પાણી આપવાની ઇચ્છા રાખે, તો નામ અને કુળ બોલીને, મૌન રહીને એકવાર પાણી અર્પણ કરે છે.

પાષણ્ડપતિતાનાં તુ ન કુર્યુરુદકક્રિયાઃ । નબ્રહ્મચારિણો વ્રાત્યા યોષિતઃ કામગાસ્તથા ॥ ૧,૧૦૬.

પરંતુ પાખંડી અને પતિત લોકો માટે પાણી આપવાની વિધિ કરવી નહીં. જેમણે બ્રહ્મચર્ય ન પાળ્યું હોય, જાતિ બહારના, સ્ત્રીઓ અને કામના વશ થયેલા માટે પણ એ વિધિ નથી.

સુરાપ્યસ્ત્વાત્મઘાતિન્યો નાશૌચોદકભાજનાઃ । તતો ન રોદિતવ્યં હિ ત્વનિત્યા જીવસં સ્થિતિઃ ॥ ૧,૧૦૬.

મદિરા પીવનાર અને આત્મહત્યા કરનાર માટે શુદ્ધિ કે પાણી આપવાની વિધિ યોગ્ય નથી. તેથી શોક કરવો નહીં, કારણ કે જીવવાનું સદા રહેતું નથી.

ક્રિયા કાર્યા યથાશક્તિ તતો ગચ્છેદ્ગૃહાન્પ્રતિ । વિદશ્ય નિમ્બપત્રાણિ નિયતા દ્વારિ વેશ્મનઃ ॥ ૧,૧૦૬.

જેટલી શક્તિ હોય એ પ્રમાણે વિધિ પૂરી કરીને પછી ઘેર જવું. ઘરના દ્વાર પર નિયમ પ્રમાણે લીમડાના પાંદડા મૂકવા.

આચમ્યાથાગ્નિમુદકં ગોમયં ગૌરસર્ષપાન્ । પ્રવિશેયુઃ સમાલભ્ય કૃત્વાશ્મનિ પદં શનૈઃ ॥ ૧,૧૦૬.

મોઢું ધોઈ, પછી અગ્નિ, પાણી, ગાયનું લોટ, ગાયનું મૂત્ર અને રાયના દાણા સ્પર્શ કર્યા પછી, પથ્થર પર પગ મૂકી ધીમે ધીમે ઘરમાં પ્રવેશવું.

પ્રવેશનાદિકં કર્મ પ્રેતસંસ્પર્શનાદપિ । ઈક્ષતાં તત્ક્ષણાચ્છુદ્ધિઃ પરેષાં સ્નાનસંયમાત્ ॥ ૧,૧૦૬.

મૃતદેહને સ્પર્શ કર્યા પછી ઘરમાં પ્રવેશવું અને સંબંધિત ક્રિયાઓ કરવાથી, બીજા લોકો માટે તરત જ સ્નાન અને સંયમથી શુદ્ધિ થાય છે.

ક્રીતલબ્ધાશના ભૂમૌ સ્વપેયુસ્તે પૃથક્પૃથક્ । પિણ્ડયજ્ઞકૃતા દેયં પ્રેતાયાન્નં દિનત્રયમ્ ॥ ૧,૧૦૬.

જે ભોજન ખરીદી લાવે છે, તેમણે જમીન પર અલગ અલગ સુવું. પિંડદાન માટે તૈયાર કરેલું ભોજન ત્રણ દિવસ સુધી મૃતને અર્પણ કરવું.

જલમેકાહમાકાશે સ્થાપ્યં ક્ષીરં તુ મૃન્મયે । વૈતાનોપાસનાઃ કાર્યાઃ ક્રિયાશ્ચ શ્રુતિચોદિતાઃ ॥ ૧,૧૦૬.

પાણી એક દિવસ ખુલ્લામાં રાખવું, અને દૂધ માટલામાં મૂકવું. વૈતાન પૂજા અને શાસ્ત્રોમાં જણાવેલી વિધિઓ કરવી.

આદન્તજન્મનઃ સદ્યઃ આચૂડં નૈશિકી સ્મૃતા । ત્રિરાત્રમા વ્રતાદેશાદ્દશરાત્રમતઃ પરમ્ ॥ ૧,૧૦૬.

દાંત લઈને જન્મેલા માટે તરત શુદ્ધિ કહેવાય છે. મુંડન માટે રાત્રીભર અશુદ્ધિ ગણાય છે. નિયમ પ્રમાણે ત્રણ રાત, પછી દસ રાત સુધી.

ત્રિરાત્રં દશરાત્રં વા શાવમાશૌચમુચ્યતે । ઊનદ્વિવર્ષ ઉભયોઃ સૂતકં માતુરેવ હિ ॥ ૧,૧૦૬.

મૃત્યુ માટે ત્રણ કે દસ રાત સુધી અશુદ્ધિ કહેવાય છે. બે વર્ષથી નાના બાળક માટે જન્મ અને મૃત્યુ બંનેની અશુદ્ધિ માત્ર માતાને જ હોય છે.

અન્તરા જન્મમરણે શેષાહોભિર્વિશુધ્યતિ । દશ દ્વાદશ વર્ણાનાં તથા પઞ્ચદશૈવ ચ ॥ ૧,૧૦૬.

જન્મ અને મૃત્યુ વચ્ચે, બાકી રહેલા દિવસોમાં શુદ્ધિ થાય છે. વિવિધ વર્ણો માટે દસ, બાર અને પંદર દિવસ સુધી.