ગરુડપુરાણમ્

પાત્રેણ કાઞ્ચનમયેન તુ વેષ્ટયિત્વા તપ્તં યદા હુતવહે ભવતિ પ્રકાશમ્ 75.

જ્યારે તેને સોનાની વાસણમાં રાખીને અગ્નિમાં ગરમ કરવામાં આવે છે, ત્યારે તે વધુ તેજસ્વી બને છે.

એવંવિધં બહુગુણં મણિમાવહન્તિ કર્કેતનં શુભલઙ્કૃતયે નરા યે 75.

આવા અનેક ગુણો ધરાવતો મણિ શુભ શણગાર માટે લોકો લાવે છે.

એકેઽપનહ્ય વિકૃતાકુલનીલભાસઃ પ્રમ્લાનરાગલુલિતાઃ કલુષા વિરૂપાઃ 75.

કેટલાક મણિ પહેરવામાં ન આવતા, વાંકાં, ભાંગેલા, અસ્પષ્ટ, ઘાટા, રંગહીન, અશુદ્ધ અને વિકૃત દેખાય છે.

કર્કેતનં યદિ પરીક્ષિતવર્ણરૂપં પ્રત્યગ્રભાસ્વરદિવાકરસુપ્રકાશમ્ 75.

કર્કેતન રત્ન જો તપાસવામાં આવે અને તેમાં વર્ણ અને આકાર પૂર્વે જણાવ્યા મુજબ હોય, તથા તે તાજી અને તેજસ્વી પ્રકાશથી સૂર્ય જેવી ઝળહળતું હોય, તો તે શ્રેષ્ઠ ગણાય.

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે કર્કેતનપરીક્ષણં નામ પઞ્ચસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીગરુડ મહાપુરાણના પૂર્વખંડના પ્રથમાંશાખા, આચારકાંડમાં 'કર્કેતન પરીક્ષણ' નામે પચોતેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.

સૂત ઉવાચ સંપ્રાપ્તમુત્તમાનામાકરતાં ભીષ્મરત્નાનામ્ ॥ 76.

સૂતજી બોલ્યા: હવે શ્રેષ્ઠ ભીષ્મ રત્નોની વિશેષતાઓ વર્ણવાઈ ગઈ છે.

શુક્લાઃ શઙ્ખાબ્જનિભાઃ સ્યોનાકસન્નિભાઃ પ્રભાવન્તઃ 76.

આ રત્નો સફેદ હોય છે, શંખ અને કમળ જેવી કાંઈક, અથવા સ્યોનાક ફૂલ જેવી છટા ધરાવે છે અને ખૂબ તેજ ધરાવે છે.

હેમાદિપ્રતિબદ્ધાઃ શુદ્ધમપિ શ્રદ્ધયા વિધત્તે યઃ 76.

આ રત્નો સોનાં કે અન્ય ધાતુમાં બાંધવામાં આવે તો પણ, શુદ્ધ હોવા છતાં, શ્રદ્ધાથી ધારણ કરનારને લાભ આપે છે.

નિરીક્ષ્ય પલાયન્તે યં તમરણ્યનિવાસિનઃ સમીપેઽપિ 76.

જે વ્યક્તિ પાસે આવું રત્ન હોય, તેને જોતા જ જંગલમાં રહેતા પ્રાણીઓ પણ નજીક હોય તો ભાગી જાય છે.

તસોયત્કલતષ્ટતરોર્ભવતિ ભયં ન ચાસ્તીશમુપહસન્તિ 76.

તેને વનસ્પતિઓ કે વૃક્ષોથી કોઈ ભય રહેતું નથી અને પ્રદેશના શાસકો પણ તેને ઉપહાસ કરતા નથી.

પિતૄતર્પણે પિતૄણાં તૃપ્તિર્બહુવાર્ષિકી ભવતિ સલિલાગ્નિવૈરિતસ્કરભયાનિ ભીમાનિ નશ્યન્તિ ॥ 76.

પિતૃ તર્પણમાં આ રત્ન અર્પણ કરવાથી પિતૃઓ ઘણા વર્ષો સુધી તૃપ્ત રહે છે; પાણી, અગ્નિ, દુશ્મન અને ચોર જેવા ભયો દૂર થાય છે.

શૈવલબલાહકાભં પુરુષં પીતપ્રભં પ્રભાહીનમ્ 76.

જે મનુષ્ય શૈવળ અથવા મેઘ જેવી કાળી છાયા ધરાવે છે, પીળો પડછાયો હોય અને તેજ વિનાનો હોય—

મૂલ્યં પ્રકલ્પ્યમેષાં વિબુધવરૈર્દૈશકાલવિજ્ઞાનાત્ 76.

આ રત્નોની કિંમત વિદ્વાનોએ પ્રદેશ અને સમય અનુસાર નક્કી કરવી જોઈએ.

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે વૈદૂર્ય્યપરીક્ષણં નામ ષટ્સપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીગરુડ મહાપુરાણના પૂર્વખંડના પ્રથમાંશાખા, આચારકાંડમાં 'વૈદૂર્ય પરીક્ષણ' નામે છહોતેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.

પુણ્યેષુ પર્વતવરેષુ ચ નિમ્નગાસુ સ્થાનાન્તરેષુ ચ તથોત્તરદેશગત્વાત્ 77.

પવિત્ર સ્થળોએ, ઉત્તમ પર્વતો પર, નદીઓમાં અને અન્ય સ્થળોએ તથા ઉત્તર પ્રદેશોમાં—

દાશાર્ણવાગદર (વ) મેકલકાલગાદૌ ગુઞ્જાઞ્જનક્ષૌદ્રમૃણાલવર્ણાઃ 77.

દશાર્ણ, વાગદર, મેકલ, કાળગા અને અન્ય સ્થળોએ, ગુંજાની દાણા, કાજળ, મધ અને મૃણાળ જેવી રંગત ધરાવતાં મળી આવે છે.

શઙ્ખાબ્જભૃઙ્ગાર્કવિચિત્રભઙ્ગા સૂત્રૈરુ (ર્વ્ય) પેતાઃ પરમાઃ પવિત્રાઃ 77.

શંખ, કમળ, ભમરો અને સૂર્ય જેવી વિવિધ આકારવાળા, દોરામાં ગાંઠાયેલા, આ રત્નો સર્વોત્તમ અને પવિત્ર ગણાય છે.

કાકા (ક.) શ્વરાસભસૃગાલવૃકોગ્રરૂપૈર્ગૃધ્રૈઃ સમાંસરુધિરાર્દ્રમુખૈરુપેતાઃ 77.

કાગડા, શ્વાન, સૃગાળ, વાઘ અને ગૃધ્ર જેવા ભયાનક રૂપ ધરાવનારા, માંસ અને લોહીથી ભીના મુખવાળાં પ્રાણીઓ સાથે જોવા મળે છે.

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે પુલકપરીક્ષણં નામ સપ્તસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીગરુડ મહાપુરાણના પૂર્વખંડના પ્રથમાંશાખા, આચારકાંડમાં 'પુલક પરીક્ષણ' નામે સિત્તેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.

હુતભુગ્રૂપમાદાય દાનવસ્ય યથેપ્સિતમ્ 78.

દૈત્ય અગ્નિનું રૂપ ધારણ કરીને પોતાની ઈચ્છા પ્રમાણે વર્તે છે.

તત્રેન્દ્રગોપકલિતં શુકવક્રવર્ણં સંસ્થાનતઃ પ્રકટપીનસમાનમાત્રમ્ 78.

ત્યાં, ઇન્દ્રગોપ જીવથી શોભિત, શુકના ચાંચ જેવો રંગ ધરાવતું અને આકારમાં ગોળ તથા મજબૂત હોય છે.

મધ્યેન્દુપાણ્ડુરમતીવ વિશુદ્ધવર્ણં તચ્ચેન્દ્રનીલસદૃશં પટલં તુલે સ્યાત્ 78.

એના મધ્યમાં ચાંદની જેવી સફેદી અને અત્યંત શુદ્ધ રંગ હોય છે; એ સ્તર નીલમણિ જેવી ઝળહળતી વાદળી છાયાવાળું દેખાય છે.

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે રુધિરાક્ષરત્નપરીક્ષણં નામાષ્ટસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીગારુડ મહાપુરાણના પૂર્વખંડની પ્રથમ શાખાના આચારકાંડમાં 'રક્તમણિની તપાસ' નામે અઠ્ઠોતેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

કાવેરવિન્ધ્યયવનચીનનેપાલભૂમિષુ 79.

કાવેરી, વિંધ્ય, યવન, ચીન અને નેપાળના પ્રદેશોમાં—

આકાશશુદ્ધં તૈલાખ્યમુત્પન્નં સ્ફટિકં તતઃ 79.

—ત્યાં આકાશ જેટલું શુદ્ધ અને 'તૈલ' નામે ઓળખાતું સ્ફટિક ઉત્પન્ન થાય છે.

ન ત્તુલ્યં હિ રત્નાનામથવા પાપનાશનમ્ 79.

એ અન્ય મણિઓ જેટલું તો નથી, પણ પાપનો નાશ કરનાર છે.

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે સ્ફટિકપરીક્ષણં નામૈકોનાશીતિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીગારુડ મહાપુરાણના પૂર્વખંડની પ્રથમ શાખાના આચારકાંડમાં 'સ્ફટિકની તપાસ' નામે ઓગણાંસીઠમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

આદાય શેષસ્તસ્યાન્ત્રં બલસ્ય કેરલાદિષુ 80.

કેરળ વગેરે પ્રદેશોમાં, તેની આંતરડાંમાંથી બચેલું ભાગ લઈ—

તત્ર પ્રધાનં શશલોહિતાભં ગુઞ્જાજવાપુષ્પનિભં પ્રદિષ્ટમ્ 80.

—ત્યાં, મુખ્ય તો એ છે જે શશકના લોહી અથવા ગુંજાની કે જાબા ફૂલની જેમ લાલ રંગનું હોય છે.