ગરુડપુરાણમ્

લિખ્યાભાવાત્કાચં લઘુભાવાચ્છૈસુપાલકં વિદ્યાત્ 73.

લખાણ ન હોવું અને હલકાપણું, એથી નવકાચને ઓળખી શકાય.

યદિન્દ્રનીલસ્ય મહાગુણસ્ય સુવર્ણસંખ્યાકલિતસ્ય મૂલ્યમ્ 73.

ઉત્તમ ગુણવત્તાવાળા ઇન્દ્રનીલની કિંમત સોનાના સિક્કા પ્રમાણે ગણાય છે.

જાત્યસ્ય સર્વેઽપિ મણેસ્તુ યાદૃગ્વિજાતયઃ સન્તિ સમાનવર્ણાઃ 73.

દરેક રત્નની જાતમાં, જે પણ સમાન રંગની વિવિધ જાતો હોય છે.

સુખોપલક્ષ્યશ્ચ સદા વિચાર્ય્યો હ્યયં પ્રભેદો વિદુષા નરેણ 73.

આ ભેદ સમજવો અને હંમેશા ધ્યાનથી જુદો પાડવો, વિદ્વાન માણસ માટે સહેલું છે.

કુશલાકુશલૈઃ પ્રપૂર્ય્યમાણાઃ પ્રતિબદ્ધાઃ પ્રતિસત્ક્રિયાપ્રયોગૈઃ 73.

પારંગત અને અપરિચિત લોકો દ્વારા, યોગ્ય કે અયોગ્ય રીતે, એમાં વિવિધ પ્રકારની ભરણા કરવામાં આવે છે.

ક્રમશઃ સમતીતવર્ત્તમાનાઃ પ્રતિબદ્ધા મણિબન્ધકેન યત્નાત્ 73.

ગયા, હાલના અને આવનારા, એ બધા રત્નો મહેનતપૂર્વક મણિબાંધની મદદથી એકસાથે બાંધવામાં આવ્યા છે.

આકરાન્સમતીતાનામુદધેસ્તીરસન્નિધૌ 73.

ગયા રત્નોના ખાણો દરિયાના કિનારે મળે છે.

સુવર્ણો મનુના યસ્તુ પ્રોક્તઃ ષોડશમાષકઃ 73.

મનુએ જે સોનાનું વર્ણન કર્યું છે, તેનું વજન સોળ માષા છે.

શાણશ્ચતુર્માષમાનો માષકઃ પંચકૃષ્ણલઃ 73.

એક શાણનું વજન ચાર માષા છે; એક માષા પાંચ કૃષ્ણલાનો થાય છે.

ઇત્થં મણિવિધિઃ પ્રોક્તો રત્નાનાં મૂલ્યનિશ્ચયે ॥ 73.

આ રીતે રત્નોના મૂલ્ય નક્કી કરવા માટે મણિની રીત સમજાવવામાં આવી છે.

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે વૈદૂર્ય્યપરીક્ષણં નામ ત્રિસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીગરુડ મહાપુરાણના પૂર્વખંડના પ્રથમ અંશના આચારકાંડમાં વૈદૂર્યની તપાસ નામે ત્રેપનમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

પતિતાયા હિમાદ્રૌ તુ ત્વચસ્તસ્ય સુરદ્વિષઃ 74.

હિમાલય પર દેવોના દુશ્મનની ચામડી પડી ગઈ હતી.

આપીતપાણ્ડુરુચિરઃ પાષાણઃ પદ્મરાગસંજ્ઞસ્તુ 74.

ફિક્કું અને તેજસ્વી રંગ ધરાવતો પથ્થર પદ્મરાગ તરીકે ઓળખાય છે.

આલોહિતસ્તુ પીતઃ સ્વચ્છઃ કાષાયકઃ સ એકોક્તઃ 74.

જે પથ્થર લાલચટ્ટો, પીળો, પારદર્શક અને કાશાય રંગનો હોય, તે એક જ પ્રકારનો ગણાય છે.

અત્યન્તલોહિતો યઃ સ એવ ખલુ પદ્મરાગસંજ્ઞઃ સ્યાત્ 74.

જે પથ્થર બહુ જ લાલ હોય, તેને સાચું પદ્મરાગ કહે છે.

મૂલ્યં વૈદૂર્ય્યમણેરિવ ગદિતં હ્યસ્ય રત્નસારવિદા 74.

જેમ વૈદૂર્યમણિનું મૂલ્ય રત્નવિદો દ્વારા જણાવાયું છે, તેમ આ પદ્મરાગનું મૂલ્ય પણ નિષ્ણાતો કહે છે.

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે પુષ્પરાગપરીક્ષણં નામ ચતુઃ સપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીગરુડ મહાપુરાણના પૂર્વખંડના પ્રથમ અંશના આચારકાંડમાં પદ્મરાગની તપાસ નામે ચૌસઠમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

વાયુર્નખાન્દૈત્યપતેર્ગૃહીત્વા ચિક્ષેપ સત્પદ્મવનેષુ હૃષ્ટઃ 75.

પવનદેવે દૈત્યપતિના નખ લઈ આનંદપૂર્વક તેમને કમળના વનોમાં છટકાવ્યા.

વર્ણેન તદ્રુધિરસોમમધુપ્રકાશમાતામ્રપીતદહનોજ્જ્વલિતં વિભાતિ 75.

તે પથ્થર લોહી, સોમ, મધ, તાંબું, પીળો અને અગ્નિ જેવી તેજસ્વી ઝાંખીથી ચમકે છે.

સ્નિગ્ધા વિશુદ્ધાઃ સમરાગિણશ્ચ આપીતવર્ણા ગુરવો વિચિત્રાઃ 75.

જે પથ્થર ચીકણા, શુદ્ધ, લાલાશયુક્ત, પીળા, ભારે અને વિવિધ રંગના હોય છે.

પાત્રેણ કાઞ્ચનમયેન તુ વેષ્ટયિત્વા તપ્તં યદા હુતવહે ભવતિ પ્રકાશમ્ 75.

જ્યારે તેને સોનાની વાસણમાં રાખીને અગ્નિમાં ગરમ કરવામાં આવે છે, ત્યારે તે વધુ તેજસ્વી બને છે.

એવંવિધં બહુગુણં મણિમાવહન્તિ કર્કેતનં શુભલઙ્કૃતયે નરા યે 75.

આવા અનેક ગુણો ધરાવતો મણિ શુભ શણગાર માટે લોકો લાવે છે.

એકેઽપનહ્ય વિકૃતાકુલનીલભાસઃ પ્રમ્લાનરાગલુલિતાઃ કલુષા વિરૂપાઃ 75.

કેટલાક મણિ પહેરવામાં ન આવતા, વાંકાં, ભાંગેલા, અસ્પષ્ટ, ઘાટા, રંગહીન, અશુદ્ધ અને વિકૃત દેખાય છે.

કર્કેતનં યદિ પરીક્ષિતવર્ણરૂપં પ્રત્યગ્રભાસ્વરદિવાકરસુપ્રકાશમ્ 75.

કર્કેતન રત્ન જો તપાસવામાં આવે અને તેમાં વર્ણ અને આકાર પૂર્વે જણાવ્યા મુજબ હોય, તથા તે તાજી અને તેજસ્વી પ્રકાશથી સૂર્ય જેવી ઝળહળતું હોય, તો તે શ્રેષ્ઠ ગણાય.

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે કર્કેતનપરીક્ષણં નામ પઞ્ચસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીગરુડ મહાપુરાણના પૂર્વખંડના પ્રથમાંશાખા, આચારકાંડમાં 'કર્કેતન પરીક્ષણ' નામે પચોતેરમો અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.

સૂત ઉવાચ સંપ્રાપ્તમુત્તમાનામાકરતાં ભીષ્મરત્નાનામ્ ॥ 76.

સૂતજી બોલ્યા: હવે શ્રેષ્ઠ ભીષ્મ રત્નોની વિશેષતાઓ વર્ણવાઈ ગઈ છે.

શુક્લાઃ શઙ્ખાબ્જનિભાઃ સ્યોનાકસન્નિભાઃ પ્રભાવન્તઃ 76.

આ રત્નો સફેદ હોય છે, શંખ અને કમળ જેવી કાંઈક, અથવા સ્યોનાક ફૂલ જેવી છટા ધરાવે છે અને ખૂબ તેજ ધરાવે છે.

હેમાદિપ્રતિબદ્ધાઃ શુદ્ધમપિ શ્રદ્ધયા વિધત્તે યઃ 76.

આ રત્નો સોનાં કે અન્ય ધાતુમાં બાંધવામાં આવે તો પણ, શુદ્ધ હોવા છતાં, શ્રદ્ધાથી ધારણ કરનારને લાભ આપે છે.

નિરીક્ષ્ય પલાયન્તે યં તમરણ્યનિવાસિનઃ સમીપેઽપિ 76.

જે વ્યક્તિ પાસે આવું રત્ન હોય, તેને જોતા જ જંગલમાં રહેતા પ્રાણીઓ પણ નજીક હોય તો ભાગી જાય છે.