ગરુડપુરાણમ્

તતઃ પ્રભૃત્યેવ ચ શર્વરીષુ કૂલાનિ રત્નૈર્નિચિતાનિ તસ્યાઃ 70.

અને ત્યારથી, રાત્રીના સમયે, એ નદીના કાંઠા રત્નોથી ભરાઈ ગયા.

તસ્યાસ્તટેપૂજ્જ્વચારુરાગા ભવન્તિ તોયેષુ ચ પદ્મરાગાઃ 70.

એ નદીના કિનારે સુંદર મણિ દેખાય છે અને તેના પાણીમાં પદ્મરાગ રત્નો મળે છે.

બન્ધૂ કગુંજાસકલેન્દ્રગોપજવાસમાસૃક્સમવર્ણશોભાઃ 70.

આ રત્નો બંધૂક, ગુંજ, ઇન્દ્રગોપ અને જવા ફૂલો જેવી સરખી અને તેજસ્વી લાલાઈ ધરાવે છે.

સિન્દુરપદ્મોત્પલકુંકુમાનાં લાક્ષારસસ્યાપિ સમાનવર્ણઃ 70.

એ રત્નોનું રંગ સિંધીૂર, કમળ, નિલોત્પલ, કુંકુમ અને લાખના રસ જેવું જ હોય છે.

ભાનોશ્ચ ભાસામનુવેધયોગામાસાદ્ય રશમિ પ્રકરેણ દૂરમ્ 70.

સૂર્યના કિરણોનું સ્પર્શ મળતાં, એ રત્નો દૂર સુધી ઝળહળતા તેજ પામે છે.

કુસુમ્ભનીલવ્યતિમિશ્રરાગપ્રત્યુગ્રરક્તાબુજતુલ્યભાસઃ 70.

એનું રંગ કુંસુંબી લાલ અને ઘાટો વાદળી એમ મિશ્રિત છે, જે તીવ્ર લાલ કમળની જેમ દેખાય છે.

ચકોરપુંસ્કોકિલસારસાનાં નેત્રાવભાસશ્ચ ભવન્તિ કેચિત્ 70.

કેટલાંયના નેત્રો ચકોર અને કોયલના રસ જેવી ઝાંખી આપે છે.

પ્રભાવકાઠિન્યગુરુત્વયોગૈઃ પ્રાયઃ સમાનાઃ સ્ફટિકોદ્ભવાનામ્ 70.

તે ચમક, કઠિનતા અને વજનમાં સામાન્ય રીતે સ્ફટિકમાંથી ઉત્પન્ન થયેલાં રત્નો જેવી જ હોય છે.

કામં તુ રાગઃ કુરુવિન્દજેષુ સ નૈવ યાદૃક્ સ્ફટિકોદ્ભવેષુ 70.

કુરુવિંદ પથ્થરોમાં લાલપણ તો હોય છે, પણ એ સ્ફટિકમાંથી ઉત્પન્ન થયેલાં જેવું નથી.

યે તુ રાવણગઙ્ગાયાં જાયન્તે કુરુવિન્દકાઃ 70.

રાવણગંગા નદીમાં જે કુરુવિંદ રત્નો થાય છે—

વર્ણાનુયાયિનસ્તેષા માન્ધ્રદેશે તથા પરે 70.

માંધ્ર પ્રદેશ અને બીજા વિસ્તારોમાં પણ એના રંગ પ્રમાણે જ હોય છે.

તથૈવ સ્ફાટિકોત્થાનાં દેશે તુમ્બુરુસંજ્ઞકે 70.

એ જ રીતે, સ્ફટિકમાંથી ઉત્પન્ન થયેલાં રત્નો તુમ્બુરુ નામના પ્રદેશમાં મળે છે.

વર્ણાધિક્યં ગુરુત્વં ચ સ્નિગ્ધતા સમતાચ્છતા 70.

વધારે રંગ, ભારેપણું, ચીકાશ અને સંપૂર્ણ પારદર્શકતા—

યે કર્કરચ્છિદ્રમલોપદિગ્ધાઃ પ્રભાવિમુક્તાઃ પરુષા વિવર્ણાઃ 70.

જેમાં ફાટ, છિદ્ર, માટી, ચમકનો અભાવ, ખડબચીતરાશ કે રંગ ઊંડો ન હોય—

દોષોપસૃષ્ટં મણિમપ્રબોધાદ્વિભર્ત્તિ યઃ કશ્ચન કઞ્ચિદેવ 70.

જે રત્નમાં દોષ હોવાને કારણે તેની મૂળ ચમક થોડું જ દેખાય—

કામં ચારુતરાઃ પંચ જાતીના પ્રતિરૂપકાઃ 70.

કેટલાંક ખૂબ જ સુંદર હોવા છતાં, પાંચ જાતના નકલી પણ હોય છે.

કલશપુરોદ્ભવસિંહલતુમ્બુરુદેશોત્થમુક્તપાણીયાઃ 70.

કલશ, પુરોદ્ભવ, સિંહલ, તુમ્બુરુ અને મુક્તાપાણી પ્રદેશમાં ઉત્પન્ન થયેલાં રત્નો—

તુષોપસર્ગાત્કલશાભિધાનમાતામ્રભાવાદપિ તુમ્બુરૂત્થમ્ 70.

કઠોળના કારણે તેને કલશ કહે છે; તાંબાની ઝાંખી હોવાને કારણે તેને તુમ્બુરુ કહે છે.

શ્રીપૂર્ણકં દીપ્તિવિનાકૃતત્વાદ્વિજાતિલિઙ્ગાશ્રય એવ ભેદઃ 70.

શ્રીપૂર્ણક નામ ચમકના અભાવથી પડ્યું છે; જાતિની ઓળખ તેના લક્ષણથી થાય છે.

સ્નેહપ્રદિગ્ધઃ પ્રતિભાતિ યશ્ચ યો વા પ્રઘૃષ્ટઃ પ્રજહાતિ દીપ્તિમ્ 70.

જે રત્ને તેલ લગાડેલું હોય તે તેવું જ લાગે છે, અને જે વધારે ઘસાયું હોય તે તેની ચમક ગુમાવે છે.

સંપ્રાપ્ય ચોત્ક્ષિપ્ય યથાનુવૃત્તિં વિભર્તિયઃ સર્વગુણાનતીવ પ્રાપ્યાપિ રત્નાકરજા સ્વજાતિં લક્ષેદ્ગુરુત્વેન ગુણેન વિદ્વાન્ ॥ 70.

જે રત્ન મળે તેને ઉઠાવી અને તેની ગુણવત્તા પ્રમાણે તપાસવું, પછી તેનું વજન અને ગુણથી જ્ઞાનવાન એના સ્વરૂપને ઓળખે—even જો તે રત્ન સાગરથી મળ્યું હોય.

અપ્રણશ્યતિ સન્દેહે શાણે તુ પરિલેખયેત્ 70.

શંકા હોય તો પણ એ નાશ પામતું નથી; તેને શાણ પર ઘસી તપાસવું જોઈએ.

વજ્રં વા કુરુવિન્દં વા વિમુચ્યાનેન કેનચિત્ 70.

વજ્ર હોય કે કુરુવિંદ, આ રીતથી તેનું સાચું સ્વરૂપ જાણી શકાય છે.

જાત્યસ્ય સર્વેઽપિ મણેર્ન જાતુ વિજાતયઃ સન્તિ સમાનવર્ણાઃ 70.

એક જ જાતના બધા રત્નો ક્યારેય અલગ પ્રકારના હોતા નથી; એ બધાં એકસરખા રંગના જ હોય છે.

ગુણોપપન્નેન સહાવબદ્ધોમેણિર્ન ધાર્યો વિગુણો હિ જાત્યા 70.

રત્નમાં ગુણ ન હોય તો, ભલે એ સારી વંશનો હોય, પહેરવું જોઈએ નહીં; ગુણવત્તાવાળું રત્ન જ યોગ્ય ગણાય છે.

ચાણ્ડાલ એકોઽપિ યથા દ્વિજાતીન્સમેત્ય ભૂરીનપિ હન્ત્યયત્નાત્ 70.

જેમ એક ચંડાળ, અનેક દ્વિજોમાં જઈને, સરળતાથી બધાને વિનાશ કરી શકે છે,

સપત્નમધ્યેઽપિ કૃતાધિવાસં પ્રમાદવૃત્તાવપિ વર્ત્તમાનમ્ 70.

એવી રીતે, દુશ્મનો વચ્ચે રહેતો કે બેદરકારીથી વર્તતો માણસ પણ,

દોષોપસર્ગપ્રભવાશ્ચ યે તે નોપદ્રવાસ્તં સમભિદ્રવન્તિ 70.

દોષથી ઊપજતા બધા કષ્ટો તેને તકલીફ આપી શકતા નથી.

વજ્રસ્ય યત્તણ્ડુલસંખ્યયોક્તં મૂલ્યં સમુત્પાદિતગૌરવસ્ય 70.

વજ્રનું મૂલ્ય તેના તોળાવ પ્રમાણે, એટલે કે ચોખાના દાણાથી માપીને, નક્કી થાય છે.