ગરુડપુરાણમ્

યદિ ષોડશભિર્ભવેદનૂનંધરણં તત્પ્રવદન્તિ દાર્વિકાખ્યમ્ 69.

જો એનું વજન સોળથી ઓછું હોય, તો જાણકારો તેને 'દાર્વિક' કહે છે.

દ્વિગુણૈર્દશભિર્ભવેદનૂનં ધરણં તદ્ભવકં વદન્તિ તજ્જ્ઞાઃ 69.

જો એનું વજન વીસથી ઓછું હોય, તો જાણકારો તેને 'ભવક' કહે છે.

ત્રિંશતા ધરણં પૂર્ણં શિક્યં તસ્યેતિ કીર્ત્ત્યતે 69.

ત્રીસનું પૂર્ણ વજન 'શિક્ય' કહેવાય છે, એમ કહેવાય છે.

ચત્વારિંશદ્ર ભવેત્તસ્યાસ્ત્રિંશન્મૂલ્યં લભેત્ સા 69.

જો એનું વજન ચાળીસ હોય, તો એનું મૂલ્ય ત્રીસ ગણાય છે.

ષષ્ટિર્નિકરશીર્ષં સ્યાત્તસ્યા મૂલ્યં ચતુર્દશ એકાદશ સ્યાન્નવ ચ તયોર્મૂલ્યમનુક્રમાત્ ॥ 69.

સાઠનું વજન 'નિકરશીર્ષ' કહેવાય છે; તેનું મૂલ્ય ચૌદ છે. અગિયાર અને નવ, એનું મૂલ્ય ક્રમશઃ છે.

આદાય તત્સકલમેવ તતોઽન્નભાણ્ડં જમ્બીરજાતરસયોજનયા વિપક્રમ્ 69.

બધું એકઠું લઈને, પછી અન્નના વાસણમાં, જાંબીરાના રસ સાથે ઉકાળવું.

મૃલ્લિપ્તમત્સ્યપુટમધ્યગતં તુ કૃત્વા પશ્ચાત્પચેત્તનુ તતશ્ચ બિડાલપુટ્યા 69.

માટીથી લપેટેલા માછલીના વાસણમાં મૂકી, પછી એ ઉકાળવું; ત્યારબાદ બિલાડીના મલના વાસણમાં રાખવું.

શુદ્ધં તતો વિમલવસ્ત્રનિઘર્ષણેન સ્યાન્મૌક્તિકં વિપુલસદ્ગુણકાન્તિયુક્તમ્ 69.

પછી શુદ્ધ અને નિર્મળ કપડાંથી મોતીને ઘસવાથી તે એકદમ ચોખ્ખું બની જાય છે અને તેમાં ઉત્તમ ગુણો અને તેજસ્વી ઝળહળાટ આવી જાય છે.

શ્વેતકાચસમં તારં હેમાંશશતયોજિતમ્ 69.

જ્યારે ચાંદીમાં સો ભાગ સોનું મિક્સ કરવામાં આવે છે, ત્યારે તે સફેદ કાચ જેવી દેખાય છે.

એવં હિ સિંહલે દેશે કુર્વન્તિ કુશલા જનાઃ 69.

આ રીતે, સિંહલ દેશના કુશળ લોકો એમ જ કરે છે.

ઉષ્ણે સલવણે સ્નેહે નિશાં તદ્વાસયેજ્જલે 69.

રાતે, તેને ગરમ, ખારું અને તેલવાળું પાણીમાં ભીંજવવું જોઈએ.

યત્તુ નાયાતિ વૈવર્ણ્યં વિજ્ઞેયં તદકૃત્રિમમ્ 69.

જે મોતીનો રંગ બદલાતો નથી, તે સાચો અને કુદરતી છે એમ સમજવું.

તેજોઽધિકં સુવૃત્તં ચ મૌક્તિકં ગુણવત્સ્મૃતમ્ ॥ 69.

જે મોતી ખૂબ તેજસ્વી અને ગોળ હોય, તેને શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.

પ્રમાણવદ્ગૌરવરશ્મિયુક્તં સિતં સુવૃત્તં સમસૂક્ષ્મવેધમ્ 69.

જે મોતી યોગ્ય માપનું, ભારે, તેજવાળું, સફેદ, ગોળ અને સરખા સૂક્ષ્મ છિદ્રવાળું હોય—

એવં સમસ્તેન ગુણોદયેન યન્મૌક્તિકં યોગમુપાગતં સ્યાત્ 69.

આ બધા ગુણો એકસાથે હોય, તો એવો મોતી સંપૂર્ણ ગણાય છે.

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે મુક્તાફલપ્રમાણાદિવર્ણનં નામ મુક્તાફલપરીક્ષા નામૈકોનસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રી ગરુડ મહાપુરાણના પૂર્વખંડના આચારકાંડમાં મોતીના માપ અને ગુણોની વિગતવાળી 'મોતીની પરીક્ષા' નામની ઉગણસિત્તેરમી અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.

દિવાકરસ્તસ્ય મહામહિમ્નો મહાસુરસ્યોત્તમરત્નબીજમ્ 70.

સૂર્યદેવ, જે મહાન મહિમાવાળા છે, તે મહાદેવતાઓમાં શ્રેષ્ઠ રત્નોના મૂળરૂપ છે.

જેત્ત્રા સુરાણાં સમરેષ્વજસ્રં વીર્ય્યાવલેપોદ્ધતમાનસેન 70.

જે દેવતાઓને યુદ્ધમાં હંમેશા જીતે છે અને પોતાની શક્તિના ગર્વથી મનમાં ઉન્નતિ પામે છે—

તત્સિંહલીચારુનિતમ્બબિમ્બવિક્ષો ભિતાગાધમહાહ્રદાયામ્ 70.

તે સિંહલ દેશની સ્ત્રીના કમરની સુંદરતા જોઈને ભયભીત થઈ, મહાસરોબરના ઊંડાણમાં પ્રવેશી ગયો.

તતઃ પ્રભૃતિ સા ગઙ્ગા તુલ્યપુણ્યફલોદયા 70.

ત્યાંથી એ નદી ગંગા જેટલી પવિત્ર ફળ આપનારી બની.

તતઃ પ્રભૃત્યેવ ચ શર્વરીષુ કૂલાનિ રત્નૈર્નિચિતાનિ તસ્યાઃ 70.

અને ત્યારથી, રાત્રીના સમયે, એ નદીના કાંઠા રત્નોથી ભરાઈ ગયા.

તસ્યાસ્તટેપૂજ્જ્વચારુરાગા ભવન્તિ તોયેષુ ચ પદ્મરાગાઃ 70.

એ નદીના કિનારે સુંદર મણિ દેખાય છે અને તેના પાણીમાં પદ્મરાગ રત્નો મળે છે.

બન્ધૂ કગુંજાસકલેન્દ્રગોપજવાસમાસૃક્સમવર્ણશોભાઃ 70.

આ રત્નો બંધૂક, ગુંજ, ઇન્દ્રગોપ અને જવા ફૂલો જેવી સરખી અને તેજસ્વી લાલાઈ ધરાવે છે.

સિન્દુરપદ્મોત્પલકુંકુમાનાં લાક્ષારસસ્યાપિ સમાનવર્ણઃ 70.

એ રત્નોનું રંગ સિંધીૂર, કમળ, નિલોત્પલ, કુંકુમ અને લાખના રસ જેવું જ હોય છે.

ભાનોશ્ચ ભાસામનુવેધયોગામાસાદ્ય રશમિ પ્રકરેણ દૂરમ્ 70.

સૂર્યના કિરણોનું સ્પર્શ મળતાં, એ રત્નો દૂર સુધી ઝળહળતા તેજ પામે છે.

કુસુમ્ભનીલવ્યતિમિશ્રરાગપ્રત્યુગ્રરક્તાબુજતુલ્યભાસઃ 70.

એનું રંગ કુંસુંબી લાલ અને ઘાટો વાદળી એમ મિશ્રિત છે, જે તીવ્ર લાલ કમળની જેમ દેખાય છે.

ચકોરપુંસ્કોકિલસારસાનાં નેત્રાવભાસશ્ચ ભવન્તિ કેચિત્ 70.

કેટલાંયના નેત્રો ચકોર અને કોયલના રસ જેવી ઝાંખી આપે છે.

પ્રભાવકાઠિન્યગુરુત્વયોગૈઃ પ્રાયઃ સમાનાઃ સ્ફટિકોદ્ભવાનામ્ 70.

તે ચમક, કઠિનતા અને વજનમાં સામાન્ય રીતે સ્ફટિકમાંથી ઉત્પન્ન થયેલાં રત્નો જેવી જ હોય છે.

કામં તુ રાગઃ કુરુવિન્દજેષુ સ નૈવ યાદૃક્ સ્ફટિકોદ્ભવેષુ 70.

કુરુવિંદ પથ્થરોમાં લાલપણ તો હોય છે, પણ એ સ્ફટિકમાંથી ઉત્પન્ન થયેલાં જેવું નથી.