ગરુડપુરાણમ્

પશુવત્સ વિશસ્તસ્તૈઃ સ્વવાક્યાશનિયન્ત્રિતઃ 68.

પશુની જેમ, પોતાનાં વચનથી બંધાઈને, તે દેવતાઓ દ્વારા મારવામાં આવ્યો.

તસ્ય સત્ત્વવિશુદ્ધસ્ય વિશુદ્ધેન ચ કર્મણા 68.

તેના શુદ્ધ સ્વભાવ અને સારા કર્મના કારણે,

દેવાનામથ યક્ષાણાં સિદ્ધાનાં પવનાશિનામ્ 68.

તેમાંથી દેવતાઓ, યક્ષો, સિદ્ધો અને વાયુથી જીવતા લોકોના રત્નો ઉત્પન્ન થયા.

તેષાં તુ પતતાં વેગાદ્વિમાનેન વિહાયસા 68.

આ રત્નો જ્યારે વિમાનમાં આકાશમાંથી ઝડપથી પડ્યા,

મહોદધૌ સરિતિ વા પર્વતે કાનનેઽપિ વા 68.

ત્યારે તે મહાસાગર, નદીઓ, પર્વતો કે જંગલોમાં પડ્યા.

તેષુ રક્ષોવિષવ્યાલવ્યાધિઘ્નાન્યઘહાનિ ચ 68.

આ રત્નોમાંથી કેટલાંક રાક્ષસો, ઝેર, જંગલી પ્રાણીઓ અને રોગોનો નાશ કરે છે અને પાપ દૂર કરે છે.

વજ્રં મુક્તામણયઃ સપદ્મરાગાઃ સમરકતાઃ પ્રોક્તાઃ 68.

વજ્ર, મુક્તા, મણિ, પદ્મરાગ અને પન્ના એ રત્નોમાં ગણાય છે.

કર્કેતનં સપુલકં રુધિરાખ્યસમન્વિતં તથા સ્ફટિકમ્ 68.

કર્કેટન, પુલક, રુધિર નામનું રત્ન અને સ્ફટિક પણ તેમાં આવે છે.

આકારવર્ણૌ પ્રથમં ગુણદોષૌ તત્ફલં પરીક્ષ્ય ચ 68.

પ્રથમ તો રત્નનું આકાર અને રંગ, પછી ગુણ-દોષ અને પછી તેનું ફળ તપાસવું જોઈએ.

કુલગ્નેષૂપજાયન્તે યાનિ ચોપહતેઽહનિ 68.

જે રત્નો નષ્ટ થયેલી વંશોમાં કે અશુભ દિવસે ઉત્પન્ન થાય છે,

પરીક્ષાપરિશુદ્ધાનાં રત્નાનાં પૃથિવીભુજા 68.

તપાસથી શુદ્ધ થયેલા રત્નો પણ, રાજાઓએ

શાસ્ત્રજ્ઞાઃ કુશલાશ્ચાપિ રત્નભાજઃ પરીક્ષકાઃ 68.

શાસ્ત્ર જાણનારા, કુશળ અને અનુભવી રત્ન-parikshako પાસેથી જ ચકાસાવા જોઈએ.

મહા પ્રભાવં વિબુધૈર્યસ્યમાદ્વજ્રમુદાહૃતમ્ 68.

વજ્રને વિદ્વાનો બહુ મહાન માન્યું છે,

તસ્યાસ્થિલેશો નિપપાત યેષુ ભુવઃ પ્રદેશેષુ કથઞ્ચિદેવ 68.

તેનું એક ટુકડો પણ જમીન પર જ્યાં પડ્યું,

હૈમમાતઙ્ગસૌરાષ્ટ્રાઃ પૌણ્ડ્રકાલિઙ્ગકોશલાઃ 68.

એ સ્થળો હેમમાતંગ, સૌરાષ્ટ્ર, પૌંડ્ર, કલિંગ અને કોશલ હતા.

આતામ્રા હિમશૈલજાશ્ચ શશિભા વેણ્વાતટીયાઃ સ્મૃતાઃ સૌવીરે ત્વસિતાબ્જમેઘસદૃશાસ્તામ્રાશ્ચ સૌરાષ્ટ્રજાઃ 68.

હિમાલયમાંથી મળતા વજ્રો તાંબાના રંગ જેવા હોય છે. ચંદ્રમાંથી મળતા વજ્રો ચાંદી જેવા ચમકદાર હોય છે. વેંસીના કાંઠે મળતા વજ્રોને સૌવીર કહેવામાં આવે છે. જે વજ્રો કાળા કમળ કે મેઘ જેવા હોય છે અને તાંબાના રંગના હોય છે, એ સૌરાષ્ટ્રમાંથી મળતા ગણાય છે.

અત્યર્થં લઘુ વર્ણતશ્ચ ગુણવત્પાર્શ્વેષુ સમ્યક્ સમંરેખાબિન્દુકલઙ્કકાકપદકત્રાસાદિભિર્વર્જિતમ્ 68.

વજ્ર ખૂબ જ હલકા રંગ અને ગુણવત્તાવાળું હોવું જોઈએ. તેની બાજુઓ સરસ રીતે ઘડાયેલી હોય, રેખાઓ, બિંદુઓ અને ડાઘો સરખા વિતરણવાળા હોય અને કાગડાની પગની જેમના દોષો કે અન્ય ખામી ન હોય.

વજ્રેષુ વર્ણયુક્ત્યા દેવાનામપિ વિગ્રહઃ પ્રોક્તઃ 68.

વજ્રમાં રંગોની રચના પ્રમાણે દેવતાઓના સ્વરૂપ પણ વર્ણવવામાં આવ્યા છે.

હરિતસિતપીતપિંગશ્યામાસ્તામ્રાઃ સ્વભાવતો રુચિરાઃ 68.

લીલા, સફેદ, પીળા, કાંસાના, કાળા અને તાંબાના રંગના વજ્ર સ્વભાવથી જ મનમોહક હોય છે.

વિપ્રસ્ય શઙ્ખકુમુદસ્ફટિકાવદાતઃ સ્યાત્ક્ષત્ત્રિયસ્ય શશબભ્રુવિલોચનાભઃ 68.

બ્રાહ્મણ માટે વજ્ર શંખ, કમળ કે સ્ફટિક જેટલું શુદ્ધ હોવું જોઈએ. ક્ષત્રિય માટે તે સસલાની જેમ, ભૂરું કે આંખના રંગ જેવું હોવું જોઈએ.

દ્વૌ વજ્રવર્ણૌ પૃથિવીપતીનાં સદ્ભિઃ પ્રદિષ્ટૌ ન તુ સાર્વજન્યૌ 68.

પૃથ્વીપતિઓ માટે બે પ્રકારના વજ્રના રંગ જ્ઞાની લોકો દ્વારા નિર્ધારિત કરવામાં આવ્યા છે, પણ એ બધાને લાગુ પડતા નથી.

ઈશત્વાત્સર્વવર્ણાનાં ગુણવત્સાર્વવર્ણિકમ્ 68.

જેમાં બધા રંગોનું પ્રભુત્વ હોય અને સર્વ ગુણોથી યુક્ત હોય, એ સર્વને માટે યોગ્ય ગણાય છે.

અધરોત્તરવૃત્તયા હિ યાદૃક્ સ્યાદ્વર્ણસઙ્કરઃ 68.

નીચા કે ઉપરના ભાગ પ્રમાણે જે રંગોનું મિશ્રણ થાય છે, તે જ પ્રમાણે રંગ પણ થાય છે.

ન ચ માર્ગવિભાગમાત્રવૃત્ત્યા વિદુષા વજ્રપરિગ્રહો વિધેયઃ 68.

માત્ર માર્ગ કે આકારના ભાગથી જ વિદ્વાન વ્યક્તિએ વજ્ર પસંદ કરવું જોઈએ નહીં.

એકમપિ યસ્ય શ્રૃઙ્ગં વિદલિતમવલોક્યતે વિશીર્ણં વા 68.

જો વજ્રનું એક પણ શિખર ફાટેલું કે તૂટેલું દેખાય,

સ્ફુટિતાગ્નિવિશીર્ણશ્રૃઙ્ગદેશં મલવર્ણૈઃ પૃષતૈરુપેતમધ્યમ્ 68.

અગ્નિથી ફાટેલું કે તૂટેલું શિખર હોય, અથવા તેમાં મેલાં રંગના ડાઘો અને ચટકા હોય, તો એ વજ્ર મધ્યમ ગણાય છે.

યસ્યૈકદેશઃ ક્ષતજાવભાસો યદ્વા ભવેલ્લોહિતવર્ણચિત્રમ્ 68.

વજ્રના કોઈ ભાગમાં લોહી જેવા રંગની ઝાંખી દેખાય, અથવા તેમાં લાલ રંગના ચિહ્નો હોય,

કોટ્યઃ પાર્શ્વનિ ધારાશ્ચ ષડષ્ટૌ દ્વાદશેતિ ચ 68.

વજ્રની ધાર, બાજુઓ અને સપાટીઓ છ, આઠ કે બાર હોય છે.

ષટ્કોટિ શુદ્વમમલં સ્ફુટતીક્ષ્ણધારં વર્ણાન્વિતં લઘુ સુપાર્શ્વમપેતદોષમ્ 68.

છ સપાટીઓવાળું, શુદ્ધ, નિર્મળ, તીવ્ર ધારવાળું, રંગીણ, હલકું, સરસ બાજુઓવાળું અને દોષરહિત વજ્ર શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.