ગરુડપુરાણમ્

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે જ્યોતિઃ શાસ્ત્રે લગ્નઘટિકા પ્રમાણાદિનિરૂપણં નામ દ્વિષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીગરૂડ મહાપુરાણના પૂર્વખંડના આચારકાંડમાં, જ્યોતિષશાસ્ત્રના લઘ્ન, ઘડિકા અને માપના નિર્ધારણ નામના બાસઠમા અધ્યાયનો અંત થાય છે.

નરસ્ત્રીલક્ષણં વક્ષ્યે સંક્ષપાચ્છૃણુ શઙ્કર 63.

હવે હું પુરુષ અને સ્ત્રીના લક્ષણો સંક્ષિપ્તમાં કહું છું, સાંભળો શંકર.

શ્લિષ્ટાઙ્ગુલી તામ્રનખૌ સુગુલ્ફૌ શિરયોજ્ઝિતૌ 63.

જેઓની આંગળીઓ એકબીજાને અડેલી હોય, નખ તાંબાના રંગના હોય, પગના ગુલ્ફા સુંદર હોય અને શિરાઓ દેખાતી ન હોય—

વિરૂક્ષપાણ્ડુરનખૌ વક્રૌ ચૈવ શિરાનતૌ 63.

જેના નખ વિકૃત, ફિક્કા, વાંકાં અને શિરાઓ ઊંચી દેખાય છે—

દુઃ ખદારિદ્યદૌ સ્યાતા નાત્ર કાર્ય્યાં વિચારણા 63.

એવી લાક્ષણિકતાઓ ગરીબી અને દુઃખ બતાવે છે; અહીં વધુ વિચાર કરવાની જરૂર નથી.

રોમૈકૈકં કૂપકે સ્યાદ્ભૂપાનાં તુ મહાત્મનામ્ 63.

દરેક રૂમકુપમાં એક-એક વાળ રાજાઓ અને મહાન આત્માઓમાં જોવા મળે છે.

રોમત્રયં દરિદ્રાણાં રોગી નિર્માંસજાનુકઃ 63.

રૂમકુપમાં ત્રણ વાળ ગરીબી બતાવે છે; ઘૂંટણમાં માંસ ન હોવું રોગનું લક્ષણ છે.

સ્થૂલલિઙ્ગો દરિદ્રઃ સ્યાદુખ્યેકવૃષ્ણી ભવેત્ 63.

મોટું લિંગ ગરીબીનું, અને એક વૃશણ દુઃખનું કારણ બને છે.

પ્રલમ્બવૃષણોઽલ્પાયુર્નિર્દ્રવ્યઃ કુમણિર્ભવેત્ 63.

લટકતા વૃશણવાળો માણસ ટૂંકા આયુષ્યનો, ધનવિહિન અને દુર્ભાગ્યશાળી હોય છે.

નિઃ સ્વાઃ સશબ્દમૂત્રાઃ સ્યુર્નૃપા નિશ્શબ્દધારયા 63.

જેનાં મૂત્રમાં અવાજ ન આવે તે રાજા બને છે; અવાજ સાથે હોય તે નથી.

સર્પોદરા દરિદ્રાઃ સ્યૂ રેખાભિસ્ચાયુરુચ્યતે 63.

સર્પ જેવી પેટવાળા ગરીબ હોય છે; રેખાઓથી આયુષ્ય જાણી શકાય છે.

સુખી પુત્રસમાયુક્તઃ સ ષષ્ટિં જીવતે નરઃ 63.

જે પુરુષ સુખી હોય અને પુત્રવંત હોય, તે સાઠ વર્ષ જીવશે.

વિંશત્યબ્દં ત્વેકરેખા આકર્ણાન્તાઃ શતાયુષઃ ॥ 63.

એક રેખા કાન સુધી પહોંચતી હોય તો તે વ્યક્તિને સો વર્ષનું આયુષ્ય મળે છે.

સપ્તત્યાયુર્દ્વિરેખા તુ ષષ્ટ્યાયુસ્તિસૃભિર્ભવેત્ 63.

બે રેખાઓ હોય તો સિત્તેર વર્ષનું આયુષ્ય મળે છે; ત્રણ રેખાઓ હોય તો સાઠ વર્ષનું આયુષ્ય મળે છે.

ચત્વારિંશચ્ચ વર્ષાણિ હીનરેખસ્તુ જીવતિ 63.

જેઓની રેખાઓ ઓછી હોય, તેઓ ચાળીસ વર્ષ જીવે છે.

ત્રિશૂલં પટ્ટિશં વાપિ લલાટે યસ્ય દૃશ્યતે 63.

જેનાં કપાળ પર ત્રિશૂલ કે ભાલા જેવું ચિહ્ન દેખાય,

તર્જન્યા મધ્યમાઙ્ગુલ્યા આયૂરેખા તુ મધ્યતઃ 63.

આયુષ્યની રેખા તर्जની અને મધ્યમા આંગળીની વચ્ચે હોય છે.

પ્રથમા જ્ઞાનરેખા તુ હ્યંગુષ્ઠાદનુવર્ત્તતે 63.

પહેલી, જ્ઞાનરેખા, અંગૂઠાથી શરૂ થાય છે.

કનિષ્ઠિકાં સમાશ્રિત્ય આયૂરેખા સમાવિશેત્ 63.

આયુષ્ય રેખા નાની આંગળી પાસે આરામ પામે છે અને ત્યાં પ્રવેશ કરે છે.

યસ્ય પાણિતલે રેખા આયુસ્તસ્ય પ્રકાશયેત્ 63.

હથેળી પરની રેખા વ્યક્તિનું આયુષ્ય બતાવે છે.

કનિષ્ઠિકાં સમાશ્રિત્ય મધ્યમાયામુપાગતા 63.

નાની આંગળી પાસે આરામ પામીને, જો તે મધ્યમા આંગળી સુધી પહોંચે,

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે જ્યોતિઃ શાસ્ત્રે સામુદ્રિકે પુઁલ્લક્ષણનિરૂપણં નામ ત્રિષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીગરુડ મહાપુરાણના પૂર્વખંડના આચારકાંડના જ્યોતિષશાસ્ત્રના સામુદ્રિક વિભાગના ત્રેસઠમા અધ્યાય, 'શરીરનાં લક્ષણોની વિગત', પૂર્ણ થાય છે.

યસ્યાસ્તુ કુઞ્ચિતાઃ કેશા મુખં ચ પરિમણ્ડલમ્ 64.

જે સ્ત્રીના વાળ વાંકાચૂકા હોય અને ચહેરો ગોળ હોય,

યા ચ કાઞ્ચનવર્ણાભા રક્તહસ્તસરોરુહા 64.

જેની ત્વચા સોનાની જેમ ચમકે અને હાથ કમળ જેવાં લાલ હોય,

વક્રકેશા ચ યા કન્યા મણ્ડલાક્ષી ચ યા ભવેત્ 64.

જે કન્યાના વાળ વાંકાચૂકા હોય અને આંખો ગોળ હોય,

પૂર્ણચન્દ્રમુખી કન્યા બાલસૂર્ય્યસમપ્રભા 64.

જે કન્યાનું ચહેરું પૂર્ણચંદ્ર જેવું અને તેજ બાળક સૂર્ય જેવું હોય,

રેખાભિર્બહુભિઃ ક્લેશં સ્વલ્પાભિર્ધનહીનતા 64.

ઘણી રેખાઓ હોય તો દુઃખ મળે છે; ઓછી રેખાઓ હોય તો ધનની તંગી રહે છે.

કાર્ય્યે ચ મન્ત્રી સત્સ્ત્રી સ્યાત્સતી (ખી) સ્યાત્કરણેષુ ચ 64.

કાર્યમાં એવી સ્ત્રી સલાહકાર બને છે, ગુણમાં પવિત્ર હોય છે અને કામકાજમાં નિપુણ હોય છે.

અઙ્કુશં કુણ્ડલં ચક્રં યસ્યાઃ પાણિતલે ભવેત્ 64.

જેની હથેળી પર અંકુશ, કુંડળ કે ચક્રનું ચિહ્ન હોય,