ગરુડપુરાણમ્

તપસ્તપ્યતિ યોઽરણ્યે યજેદ્દેવાઞ્જુહોતિ ચ 49.

જે જંગલમાં તપ કરે છે, દેવતાઓની પૂજા કરે છે અને હવન કરે છે.

તપસા કર્શિતોઽત્યર્થં યસ્તુ ધ્યાનપરો ભવેત્ 49.

જે તપથી અત્યંત ક્ષીણ થયો છે, તે ધ્યાનમાં તલીન રહે છે.

યોગાભ્યાસરતો નિત્યમારુરુક્ષુર્જિતેન્દ્રિયઃ 49.

યોગાભ્યાસમાં સતત લાગેલા, ઉન્નતિ ઇચ્છનારા અને ઇન્દ્રિયજિત એવા.

યસ્ત્વાત્મરતિરેવ સ્યાન્નિત્યતૃપ્તો મહામુનિઃ 49.

જેનું આનંદ માત્ર આત્મામાં છે, જે હંમેશાં તૃપ્ત રહે છે, એ મહામુનિ છે.

ભૈક્ષ્યં શ્રુતં ચ મૌનિત્વં તપો ધ્યાનં વિશેષતઃ 49.

ભિક્ષા માગવી, શાસ્ત્રોનું જ્ઞાન મેળવવું, મૌન રહેવું, તપ કરવું અને ખાસ કરીને ધ્યાન કરવું.

જ્ઞાનસન્યાસિનઃ કેચિદ્વેદસન્યાસિનોઽપરે 49.

કેટલાક જ્ઞાનનો સંન્યાસ લે છે, તો કેટલાક વેદનો સંન્યાસ કરે છે.

યોગી ચ ત્રિવિધો જ્ઞેયો ભૌતિકઃ ક્ષત્ત્ર એવં ચ 49.

યોગી ત્રણ પ્રકારના કહેવાય છે: ભૌતિક, ક્ષત્રિય અને તેમ જ અન્ય.

પ્રથમા ભાવના પૂર્વે મોક્ષે ત્વક્ષ(દુષ્ક) રભાવના 49.

પહેલા મુક્તિ માટે વિચાર કરવો સરળ છે, પણ આજના સમયમાં એવો વિચાર કરવો મુશ્કેલ છે.

ધર્માત્સંજાયતે મોક્ષો હ્યર્થાત્કામોઽભિજાયતે 49.

ધર્મથી મુક્તિ મળે છે અને ધનથી ઇચ્છાઓ જન્મે છે.

જ્ઞાનં પૂર્વં નિવૃત્તં સ્યાત્પ્રવૃત્તં ચાગ્નિદેવકૃત્ 49.

જ્ઞાન પહેલા શાંત થાય છે અને પછી અગ્નિદેવના પ્રેરણે ફરીથી પ્રવૃત્તિ પામે છે.

આર્જવં ચાન્સૂયા ચ તીર્થાનુસરણં તથા 49.

સરળતા, ઈર્ષ્યા ન હોવી અને તીર્થયાત્રા કરવી — આ બધું મહત્વપૂર્ણ છે.

દેવતાભ્યર્ચનં પૂજા બ્રાહ્મણાનાં વિશેષતઃ 49.

દેવતાઓની પૂજા અને ખાસ કરીને બ્રાહ્મણોની પૂજા કરવી જોઈએ.

એતે આશ્રમિકા ધર્માશ્ચતુર્વર્ણ્યં બ્રવીમ્યતઃ 49.

આ બધા આશ્રમના ધર્મો છે; હવે હું ચાર વર્ણોની વાત કહું છું.

સ્થાનમૈન્દ્રં ક્ષત્ત્રિયાણાં સંગ્રામેષ્વપલાયિનામ્ 49.

યુદ્ધમાં ન ભાગતા ક્ષત્રિયોને ઇન્દ્રનું સ્થાન મળે છે.

ગાન્ધર્વં શૂદ્રજાતીનાં પરિચારે ચ વર્ત્તતામ્ 49.

શૂદ્રો અને સેવા કરનારા લોકો માટે ગાંધર્વ લોક છે.

સ્મૃતં તેષાં તુ યત્સ્થાનં તદેવ વન (ગુરુ) વાસિનામ્ 49.

જેમનું સ્થાન કહેવાયું છે, એ જ સ્થાન વનવાસી (અથવા ગુરુઓ) માટે છે.

યતીનાં યતચિત્તાનાં ન્યાસિનામૂર્દ્ધ્વરેતસામ્ 49.

યમ પર નિયંત્રણ ધરાવનારા યતિઓ અને ઉર્દ્વરેતસ સંન્યાસીઓ માટે પણ એ જ સ્થાન છે.

યોગિનામમૃતસ્થાનં વ્યોમાખ્યં પરમાક્ષરમ્ 49.

યોગીઓ માટે અમર સ્થાન એ છે, જે 'આકાશ' નામનું પરમ અક્ષર છે.

મુક્તિરષ્ટાઙ્ગવિજ્ઞાનાત્સંક્ષેપાત્તદ્વદે શ્રૃણુ 49.

અષ્ટાંગ જ્ઞાનથી મુક્તિ મળે છે; એનું સંક્ષિપ્ત વર્ણન સાંભળો.

સત્યં ભૂતહિતં વાક્યમસ્તેયં સ્વાગ્રહં પરમ્ 49.

સત્ય, સર્વજીવોના હિત માટેનું વચન, ચોરી ન કરવી અને શ્રેષ્ઠ આત્મસંયમ — આ બધું મહત્વપૂર્ણ છે.

નિયમાઃ પઞ્ચ સત્યાદ્યા બાહ્યમાભ્યન્તરં દ્વિધા 49.

સત્યથી શરૂ થતી પાંચ નિયમો છે, જે બાહ્ય અને આંતરિક એમ બે પ્રકારના છે.

સ્વાધ્યાયઃ સ્યાન્મન્ત્રજાપઃ પ્રણિધાનં હરેર્યજિઃ 49.

સ્વાધ્યાય, મંત્રજાપ અને હરિપ્રતિ ભક્તિરૂપ યજ્ઞ — આ બધું કરવું જોઈએ.

મન્ત્રધ્યાન તો ગર્ભો વિપરીતો હ્યગર્ભકઃ 49.

મંત્રનું ધ્યાન 'ગરભ' કહેવાય છે; અને એના વિપરીતને 'અગરભ' કહે છે.

કુમ્ભકો નિશ્ચલત્વાચ્ચ રેચનાદ્રેચકસ્ત્રિધા 49.

કુંભક શાંત રહેવાને કારણે થાય છે; અને રેચકથી ત્રણ પ્રકારની પ્રવૃત્તિ થાય છે.

ષટ્‌ત્રિંશન્માત્રિકઃ શ્રેષ્ઠઃ પ્રત્યાહારશ્ચ રોધનમ્ 49.

છત્રીસ માત્રાવાળો શ્રેષ્ઠ પ્રતિાહાર છે; પ્રતિાહાર એટલે મનને રોકવું.

અહં બ્રહ્મેત્યવસ્થાનં સમાધિર્બ્રહ્મણઃ સ્થિતિઃ 49.

હું બ્રહ્મ છું એવો ભાવ મનમાં સ્થિર થાય, એ જ સમાધિ છે; એ બ્રહ્મનું વાસ્તવિક નિવાસસ્થાન છે.

બ્રહ્મ વિજ્ઞાનમાનન્દઃ સ તત્ત્વમસિ કેવલમ્ 49.

બ્રહ્મ જ્ઞાન અને આનંદરૂપ છે; એ જ સાચું તત્વ છે—તુ એ જ છે.

અહમ્મનોબુદ્ધિમહદહઙ્કારાદિવર્જિતમ્ 49.

એમાં અહંકાર, મન, બુદ્ધિ, મહત્તત્વ અને આવા બધા ભેદ નથી.

નિત્યં શુદ્ધં બુદ્ધમુક્તં સત્યમાનન્દમદ્વયમ્ ઇતિ ધ્યાયન્વિમુચ્યેત્ બ્રાહ્મણો ભવબન્ધનાત્ ।। 49.

જે સતત શુદ્ધ, જાગૃત, મુક્ત, સત્ય, આનંદમય અને અદ્વિતીય છે—એવું ધ્યાન કરીને બ્રાહ્મણ જન્મમરણના બંધનમાંથી છુટકારો પામે છે.