ગરુડપુરાણમ્

ઇતિ શ્રીગારુડે મહાપુરાણે પૂર્વખણ્ડે પ્રથમાંશાખ્યે આચારકાણ્ડે વાસ્તુમાનલક્ષણં નામ ષટ્‌ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રી ગરુડ મહાપુરાણના પૂર્વખંડના આચારકાંડમાં 'વાસ્તુ માપનના લક્ષણ' નામે છાલીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

પ્રાસાદાનાં લક્ષણં ચ વક્ષ્યે શૌનક તચ્છૃણુ 47.

હવે હું મહેલોનું લક્ષણ કહું છું, શૌનક, તું ધ્યાનથી સાંભળ.

ચતુષ્કોણં ચતુર્ભિશ્ચ દ્વારાણિ સૂર્ય્યસંખ્યયા 47.

મહેલ ચોરસ હોવો જોઈએ અને ચાર બારણાં હોવા જોઈએ, જે સૂર્યના સંખ્યાને અનુરૂપ છે.

ઊર્દ્ધ્વક્ષેત્રસમા જઙ્ઘા જઙ્ઘાર્ધદ્વિગુણં ભવેત્ 47.

જાંઘ ઉપરના ભાગ જેટલી જ હોવી જોઈએ; જાંઘનો અડધો ભાગ બમણો હોવો જોઈએ.

તત્ત્રિભાગેન કર્ત્તવ્યઃ પઞ્ચભાગેન વા પુનઃ 47.

તેને ત્રણ ભાગમાં કે પાંચ ભાગમાં પણ બનાવી શકાય.

ચતુર્દ્ધા શિખરં કૃત્વા ત્રિભાગે વેદિબન્ધનમ્ 47.

શિખરને ચાર ભાગમાં વિભાજિત કરો અને વેદિકાની આસપાસની બાંધકામને ત્રણ ભાગમાં કરો.

અથ વાપિ સમં વાસ્તું કૃત્વા ષોડશભાગિકમ્ 47.

અથવા, જમીનને સમાન રાખીને તેને સોળ ભાગમાં વહેંચો.

ચતુર્ભાગેન ભિત્તીનામુચ્છ્રાયઃ સ્યાત્પ્રમાણતઃ ।। 47.

ભીંતની ઊંચાઈ કુલ માપના ચોથા ભાગ જેટલી રાખવી જોઈએ.

દ્વિગુણઃ શિખરોચ્છ્રાયો ભિત્ત્યુચ્છાયાચ્ચ માનતઃ 47.

શિખરની ઊંચાઈ ભીંતની માપેલી ઊંચાઈના બમણા જેટલી રાખવી.

ચતુર્દિક્ષુ તથા જ્ઞેયો નિર્ગમસ્તુઃ તથા બુધૈઃ 47.

ચારેય દિશામાં બહાર નીકળવાનો માર્ગ પણ વિદ્વાનો સમજી લેવું જોઈએ.

ભાગમેકં ગૃહીત્વા તુ નિર્ગમં ક્લપયેત્પુનઃ 47.

એક ભાગ લઈ ફરીથી બહાર નીકળવાનો માર્ગ બનાવવો.

એતત્સામાન્યમુદ્દિષ્ટં પ્રાસાદસ્ય હિ લક્ષણમ્ 47.

પ્રાસાદના લક્ષણો માટે આ સામાન્ય વર્ણન આપવામાં આવ્યું છે.

દ્વિગુણેન ભવેદ્રર્ભઃ સમન્તાચ્છૌનક ધ્રુવમ્ 47.

શૌનક, ચારે બાજુ પરિધિ બમણી રાખવી, તેમાં કોઈ શંકા નથી.

દ્વિગુણં શિખરં પ્રોક્તં જઙ્ઘાયાશ્ચૈવ શૌનક 47.

શૌનક, શિખર પગની ઊંચાઈના બમણા જેટલું કહેવાયું છે.

નિર્ગમસ્તુ સમાખ્યાતઃ શેષં પૂર્વવદેવ તુ 47.

બહાર નીકળવાનો માર્ગ સમજાવાયો છે, બાકી બધું પહેલાં જેવું જ રાખવું.

કરાગ્રં વેદવત્કૃત્વા દ્વારં ભાગાષ્ટમં ભવેત્ 47.

અલયના ટોચને વેદિકા જેવું બનાવો અને દ્વાર આઠમા ભાગ જેટલું રાખો.

દ્વારવત્પીઠમધ્યે તુ શેષં શુષિરકં ભવેત્ 47.

પીઠના મધ્યમાં, દ્વારની જેમ, બાકીનું ભાગ ખોખલું રાખવું.

તદ્વિસ્તારસમા જઙ્ઘા શિખરં દ્વિગુણં ભવેત્ 47.

પગની પહોળાઈ સમાન રાખવી અને શિખર બમણું ઊંચું હોવું જોઈએ.

મણ્ડપે માનમેતત્તુ સ્વરૂપં ચાપરં વદે 47.

મંડપ માટે આ માપ છે; હવે હું બીજું સ્વરૂપ કહું છું.

ઇત્થં કૃતેન માનેન બાહ્યભાગવિનિર્ગતમ્ 47.

આ રીતે માપ કરીને બહારનો ભાગ નક્કી થાય છે.

ગર્ભં તુ દ્વિગુણં કુર્ય્યાન્નેમ્યા માનં ભવેદિહ 47.

અંદરની કોઠડી બમણી રાખવી, અહીં માપ કિનારીથી લેવાય છે.

પ્રાસાદાનાં ચ વક્ષ્યામિ માનં યોનિં ચ માનતઃ 47.

હવે હું પ્રાસાદના માપ અને મૂળ વિશે સમજાવું છું.

ત્રિવિષ્ટપં ચ પઞ્ચૈતે પ્રાસાદાઃ સર્વયોનયઃ 47.

ત્રિવિષ્ટપ સહિત પાંચ પ્રકારના પ્રાસાદ છે, બધા વિવિધ મૂળના છે.

વૃત્તો વૃત્તાયતશ્ચાન્યોઽષ્ટાશ્રશ્ચેહ ચ પઞ્ચમઃ 47.

એક ગોળ છે, બીજું લંબાયેલું છે અને પાંચમું અષ્ટકોણ છે.

સર્વપ્રકૃતિભૂતેભ્યશ્ચત્વારિંશત્તથૈવ ચ 47.

બધી મૂળ તત્ત્વોમાંથી ચાળીસ પ્રકાર પણ થાય છે.

ભદ્રકઃ સર્વતા ભદ્રો રુચકો નન્દનસ્તથા 47.

ભદ્રક, સર્વતા, ભદ્ર, રૂચક અને નંદન પણ છે.

ચતુરશ્રાઃ સમુદ્ભૂતા વૈરાજાદિતિ ગમ્યતામ્ 47.

ચોરસ આકાર વાળા વૈરાજ કહેવાય છે, એ જાણવું.

વિમાનં ચ તથા બ્રહ્મમન્દિરં ભવનં તથા 47.

એ જ રીતે વિમાન, બ્રહ્મમંદિર અને ભવન પણ છે.

વલયો દુન્દુભિઃ પદ્મો મહાપદ્મસ્તથાપરઃ 47.

વળય, ડુંડળી, કમળ અને બીજું મહાકમળ કહેવાય છે.