ગરુડપુરાણમ્

નોચ્ચાશ્ચ તે હરિભક્તેર્વિહીનાસ્તેષાં સંગો નૈવ કાર્યઃ સદાપિ । પુરાણસંપર્કવિસર્જિનં ચ પુરાણતાલં ચ પુરાણવસ્ત્રમ્

જે લોકો હરિની ભક્તિથી વંચિત છે, તેમના સંગથી હંમેશા દૂર રહેવું; જે પુરાણના સંપર્કને છોડે છે, જૂના તોલ અને જૂના કપડાંનો પણ ત્યાગ કરવો.

સુજીર્ણકન્થાજિનમેખલં ચ યજ્ઞોપવીતં ચ કલિપ્રિયં ચ । પ્રિયં ગૃહં ચોર્ણવિતાનકં ચ સમિત્કુશૈઃ પૂરિતં કુત્સિતં ચ

ઘસાઈ ગયેલું કપડું, પશુઓની ચામડી, કમરપટ્ટા, યજ્ઞોપવીત અને કળીના પ્રિય વસ્તુઓ, મનગમતું ઘર, ચૂર્ણવાળું છાપરું અને કુશાથી ભરેલા સમિદ્ધ—all આ બધું નિંદનીય ગણાય છે.

સર્વં ચેત્કલિભાર્યાપ્રિયં ચ નૈવ પ્રિયં શાર્ઙ્ગપાણેઃ કદાચિત્ । કાંસ્યે સુપક્વં યાવનાલસ્ય ચાન્નં તુષઃ પિણ્યાકં તુમ્બબિલ્વે પલાણ્ડુઃ

કળીની પત્નીને જે કંઈ પ્રિય છે, તે કદી પણ શારંગધારી ભગવાનને પ્રિય નથી; કાંસ્યમાં સારી રીતે રાંધેલું ભોજન, જૌ, છોડ, તેલની ખલ, દુધી, ડુંગળી—

દીર્ઘં તક્રં સ્વાદુહીનં કટૂષ્ણમેતે સર્વે કલિભાર્યાપ્રિયાશ્ચ । સુદુર્મુખં નિન્દનં ચાર્યજાનાં સતોવમત્યાત્મજાનાં પ્રસહ્ય

લાંબા સમય સુધી રાખેલું છાશ, સ્વાદ વિનાનું, તીખું અને ગરમ—all આ બધું કળીની પત્નીને પ્રિય છે; ખૂબ જ દુર્ગંધયુક્ત, નિંદનીય અને સારા લોકો દ્વારા ત્યજાયેલું, પોતાના સંતાનો પણ તેને દુર કરે છે.

સુપીડનં સર્વદા ભર્તૃવર્ગે ગૃહસ્થિતવ્રીહિવસ્ત્રાદિચૌર્યાત્ । પ્રકીર્ણભૂતાન્મૂર્ધજાન્સંદધાનં કરૈર્યુતં દેવકલિપ્રિયં ચ

હંમેશા પતિઓમાં કલહ ઊપજાવવું, ઘરમાંથી ચોખા, કપડાં અને સામાનની ચોરી કરવી; વાળ છૂટા કરીને હાથથી ગૂંથવું—આ બધું દેવતાઓ અને કળીના પ્રિય ગણાય છે.

ઇત્યાદિ સર્વં કલિભાર્યાપ્રિયઞ્ચ સુનિર્મલં પ્રકરોત્યેવ સર્વમ્ । અતશ્ચ સા શ્યામલેતિ સ્વસંજ્ઞામવાપ સા દેવકી સંબભૂવ

આવી બધી કળીની પત્નીને પ્રિય વસ્તુઓ, આખરે સંપૂર્ણપણે શુદ્ધ બની જાય છે; તેથી તેને શ્યામલા નામ મળ્યું અને તે દેવકી તરીકે પ્રસિદ્ધ થઈ.

યુધિષ્ઠિરસ્યૈવ બભૂવ પત્નીસંભાવિતા તત્ર ચ દેવકી સા । ચન્દ્રસ્ય ભાર્યા રોહિણી વૈ તદેયમશ્વિન્યાદિભ્યોઽહ્યધિકા સર્વદૈવ

તે યુધિષ્ઠિરની માન્ય પત્ની બની અને ત્યાં દેવકી હાજર હતી; ચંદ્રની પત્ની રોહિણી છે અને તે હંમેશા અશ્વિની વગેરે કરતાં શ્રેષ્ઠ છે.

રોણીં ધૃત્વા રોહતિ યોગ્યસ્થાનં તસ્માચ્ચ સા રોહિણીતિ પ્રસિદ્ધા । આદિત્યભાર્યા નામ સંજ્ઞા ખગેન્દ્ર જ્ઞેયા સા નારાયણસ્ય સ્વરૂપા

જ્યારે તે ગર્ભ ધારણ કરે છે ત્યારે યોગ્ય સ્થાન પર જાય છે, તેથી તેને રોહિણી નામ મળ્યું; હે પંખીઓના રાજા, સૂર્યની પત્નીનું નામ સંજ્ઞા છે અને તે નારાયણનું સ્વરૂપ છે.

સંજાનાતીત્યેવ સંજ્ઞામવાપ સંજ્ઞેતિ લોકે સૂર્ય ભાર્યા ખગેન્દ્ર । બ્રહ્માણ્ડસ્ય હ્યભિમાની તુ દેવો વિરાડિતિ હ્યભિધામાપ તેન

કારણ કે તે ઓળખે છે, તેથી તેને સંજ્ઞા નામ મળ્યું; દુનિયામાં સૂર્યની પત્નીને સંજ્ઞા કહે છે, હે પંખીઓના રાજા; બ્રહ્માંડના અધિપતિ દેવને વિરાટ કહે છે.

ગઙ્ગાદિષટ્કં સમમેવ નિત્યં પરસ્પરં નોત્તમં નાધમં ચ । પ્રધાનાગ્નેઃ પાવિકાન્યૈવ ગઙ્ગા સદા શુભા નાત્ર વિચાર્યમસ્તિ

ગંગા સહિતની છ નદીઓ હંમેશા એકસમાન છે; કોઈ મોટી કે નાની નથી; મુખ્ય અગ્નિની પત્ની પાવિકા છે અને ગંગા હંમેશા શુભ છે—આમાં કોઈ સંશય નથી.

આસાં જ્ઞાનત્પુણ્યમાપ્નોતિ નિત્યં સદા હરિઃ પ્રીયતે કેશવોલમ્ । ગઙ્ગાદિભ્યો હ્યવરાહ્યગ્નિજાયા સ્વાહાસંજ્ઞાધિગુણા નૈવ હીના

આ બધાનું જ્ઞાન મેળવવાથી હંમેશા પુણ્ય મળે છે અને હરી કેશવથી પ્રસન્ન થાય છે; ગંગા વગેરેમાં અગ્નિની પત્ની સ્વાહા ગુણોમાં કદી પણ ઓછી નથી.

સ્વાહાકારો મન્ત્રરૂપાભિમાની સ્વાહેતિ સંજ્ઞામાપ સદૈવ વીન્દ્ર । અગ્નેર્ભાર્યાતો બુદ્ધિમાન્ સંબભૂવ બ્રહ્માભિમાની ચન્દ્રપુત્રો બુધશ્ચ

મંત્રરૂપ સ્વાહા હંમેશા સ્વાહા નામથી જાણીતી છે, હે ઇન્દ્ર; અગ્નિની પત્નીથી બુદ્ધિમાન જન્મ્યો, જે બ્રહ્માના અધિપતિ છે અને ચંદ્રપુત્ર બુધ છે.

બુદ્ધ્યાહરદ્વૈ રાષ્ટ્રજાતં ચ સર્વં ધૃતં ત્વતો બુધસંજ્ઞામવાપ । એવં ચાભૂદભિમન્યુર્મહાત્મા સુભદ્રાયા જઠરે હ્યર્જુનાચ્ચ

તે બુદ્ધિથી સમગ્ર રાજ્યમાં જન્મેલા બધું મેળવ્યું, તેથી તેનું નામ બુધ પડ્યું; એ રીતે મહાન આત્માવાળા અભિમન્યુનું જન્મ સુભદ્રાના ગર્ભમાંથી અર્જુનથી થયું.

કૃષ્ણસ્ય ચન્દ્રસ્ય યમસ્ય ચાંશૈઃ સ સંયુતસ્ત્વશ્વિનોર્વૈ હરસ્ય । સ્વાહાધમશ્ચન્દ્રપુત્રો બુધસ્તુ પાદારવિન્દે વિષ્ણુદેવસ્ય ભક્તઃ

તે કૃષ્ણ, ચંદ્ર, યમ, અશ્વિનીકુમાર અને શિવના અંશો સાથે યુક્ત હતો; ચંદ્રપુત્ર બુધ, સ્વાહાથી નાનો, ભગવાન વિષ્ણુના પદપદ્મમાં ભક્ત છે.

નામાત્મિકા ત્વશ્વિભાર્યા ઉષા નામ પ્રકીર્તિતા । બુધાધમા સા વિજ્ઞેયા સ્વાહા દશગુણાધમા

અશ્વિનીકુમારોની પત્ની ઉષા નામે પ્રસિદ્ધ છે, જે નામરૂપથી યુક્ત છે; તે બુધથી ઓછી છે અને સ્વાહા તો દસગણી ઓછી છે.

નકુલસ્ય ભાર્યા માગધસ્યૈવ પુત્રી શલ્યાત્મજા સહદેવસ્ય ભાર્યા । ઉભે હ્યેતે અશ્વિભાર્યા હ્યુષાપિ ઉપાસતે ષડ્ગુણં વિષ્ણુમાદ્યમ્ । અતોઽપ્યુષાસંજ્ઞકા સા ખગેન્દ્ર અનન્તરાઞ્છૃણુ વક્ષ્યે મહાત્મન્

નકુલની પત્ની માગધની દીકરી હતી અને શલ્યની દીકરી સહદેવની પત્ની બની. આ બન્ને સ્ત્રીઓ અશ્વિનીકુમારોની પત્નીઓ ગણાય છે. ઉષા પણ છ ગુણવાળા પ્રાચીન વિષ્ણુની ઉપાસના કરે છે. હવે, ખગરાજ, 'ઉષા' નામે ઓળખાતા બીજા લોકો વિશે પણ હું તને કહું છું, મહાત્મા, ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ.

તતઃ શક્તિઃ પૃથિવ્યાત્મા શનૈશ્ચરતિ સર્વદા । અતઃ શનૈશ્ચરો નામ ઉષાયાશ્ચ દશાધમાઃ

પછી શક્તિ, જે પૃથ્વીનું સ્વરૂપ છે, હંમેશા ધીમે ધીમે ચાલે છે. તેથી તેને 'શનૈશ્ચર' કહેવામાં આવે છે અને તે ઉષાઓમાં દસમા અને સૌથી નીચા ગણાય છે.

કર્માત્મા પુષ્કરો જ્ઞેયઃ શનેરથ યમો મતઃ । નયાભિમાની પુરુષઃ કિઞ્ચિન્નમ્રો દશાવરઃ

પુષ્કર કર્મનો સ્વરૂપ છે અને યમને શનિનો રથચાલક માનવામાં આવે છે. જે માણસ પોતાના સદાચાર પર ગર્વ કરે છે અને થોડો નમ્ર હોય છે, તે દસમા સ્થાન પર આવે છે.

હરિપ્રીતિકરો નિત્યં પુષ્કરે ક્રીડતે યતઃ । અતસ્તુ પુષ્કલો નામ લોકે સ પરિકીર્તિતઃ

હંમેશા હરિને પ્રસન્ન કરનાર અને પુષ્કરમાં રમનાર હોવાથી, તેને દુનિયામાં 'પુષ્કલ' નામે ઓળખવામાં આવે છે.

હરિ પ્રીતિકરાન્ધર્માન્વક્ષ્યે શૃણુ ખગાધિપ । પ્રાતઃ કાલે સમુત્થાય સ્મરેન્નારાયણં હરિમ્

હવે, ખગાધિપતિ, હું તને એવા ધર્મો વિશે કહું છું જે હરિને પ્રસન્ન કરે છે. સવારે વહેલા ઊઠીને નારાયણ, હરિનું સ્મરણ કરવું જોઈએ.

તુલસીવન્દનં કુર્યાચ્છ્રીવિષ્ણું સંસ્મરેત્ખગ । વિણ્મૂત્રોત્સર્ગકાલે ચ હ્યપાનાત્મકકેશવમ્

તુલસીનું વંદન કરવું અને શ્રીવિષ્ણુનું સ્મરણ કરવું, ખગરાજ. અને જ્યારે શૌચક્રિયા થાય ત્યારે પણ, આપાનવાયુના સ્વામી કેશવનું સ્મરણ કરવું જોઈએ.

ત્રિવિક્રમં શૌચકાલે ગઙ્ગાપાનકરં હરિમ્ । દન્તધાવનકાલે તુ ચન્દ્રાન્તર્યામિણં હરિમ્

શૌચ સમયે ત્રિવિક્રમનું, ગંગાજળ પીવનાર હરિનું સ્મરણ કરવું. દાંત ઘસતી વખતે ચંદ્રમાં રહેલા અંતર્યામી હરિનું સ્મરણ કરવું.

મુખપ્રક્ષાલને કાલે માધવં સંસ્મરેત્ખગ । ગવાં કણ્ડૂયને ચૈવ સ્મરેદ્ગોવર્ધનં હરિમ્

મુખ ધોતા સમયે માધવનું સ્મરણ કરવું, ખગરાજ. ગાયને ખંજવાળતી વખતે ગોવર્ધનધારી હરિનું સ્મરણ કરવું.

સદા ગોદોહને કાલે સ્મરેદ્ગોપાલવલ્લભમ્ । અનન્તપુણ્યાર્જિતજન્મકર્મણાં સુપક્વકાલે ચ ખગેન્દ્રસત્તમ

ગાય દોહતી વખતે હંમેશા ગોપીઓના પ્રિયતમનું સ્મરણ કરવું. અને, ખગેન્દ્ર, અસંખ્ય પુણ્યથી પ્રાપ્ત થયેલા જન્મના ફળ પકતી વખતે પણ તેમનું સ્મરણ કરવું.

સ્પર્શે ગવાં ચૈવ સદા નૃણાં વૈ ભવત્યતો નાત્ર વિચાર્યમસ્તિ । યસ્મિન્ ગૃહે નાસ્તિ સદોત્તમા ચ ગૌર્યઙ્ગણે શ્રીતુલસી ચ નાસ્તિ

ગાય અને માણસનો સ્પર્શ હંમેશા લાભદાયક છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી. એ ઘર, જ્યાં આંગણે ઉત્તમ ગાય નથી અને શ્રી તુલસી પણ નથી,

યસ્મિન્ ગૃહે દેવમહોત્સવશ્ચ યસ્મિન્ ગૃહે શ્રવણં નાસ્તિ વિષ્ણોઃ । તત્સંસર્ગાદ્યાતિ દુઃખાદિકં ચ તસ્ય સ્પર્શો નૈવ કાર્યઃ કદાપિ

જે ઘરમાં દેવોના મહોત્સવ થતા નથી અને જ્યાં વિષ્ણુના ગુણગાન સાંભળાતા નથી, એવા ઘરની સંગતિ દુઃખ આપે છે; એ ઘરનાં વસ્તુઓનો સ્પર્શ ક્યારેય કરવો નહીં.

ગોસ્પર્શનવિહીનસ્ય ગોદોહનમજાનતઃ । ગોપોષણવિહીનસ્ય પ્રાહુર્જન્મ નિરર્થકમ્

જે માણસ ગાયને સ્પર્શતો નથી, દોહવું આવડતું નથી અને ગાયની સંભાળ લેતો નથી, તેના જીવનને નિષ્ફળ ગણવામાં આવે છે.

ગોગ્રાસમપ્રદાતુશ્ચ ગોપુષ્ટિં ચાપ્યકુર્વતઃ । ગતિર્નાસ્ત્યેવ નાસ્ત્યેવ ગ્રામચાણ્ડાલવત્સ્મૃતઃ

જે ગાયને ઘાસ આપતો નથી અને તેની પરવાહ રાખતો નથી, તેને કોઈ મુક્તિ મળતી નથી; એ ગામમાં ચાંદાળ સમાન ગણાય છે.

વત્સ્યસ્ય સ્તનપાને ચ બાલકૃષ્ણં તુ સંસ્મરેત્ । દધિનિર્મન્થને ચૈવ મન્થાધારં સ્મરેદ્ધરિમ્

વાછડી દૂધ પીતી હોય ત્યારે બાળકૃષ્ણનું સ્મરણ કરવું. દહીં મથતી વખતે મથાણને આધાર આપનારા હરિનું સ્મરણ કરવું.