ગરુડપુરાણમ્

વિવાહમૌંઞ્જીદિવસે મૂઢબુદ્ધે જુગુપ્સિતાન્ધારયિત્વા સુભક્ત્યા । વરારાર્તિકં કાંસ્યપાત્રે નિધાય કૃત્વાર્તિક્યં ઉદઉદૈતિ શબ્દમ્ ॥ ૩,૨૮.

લગ્નમૌંજીના દિવસે, હે મૂર્ખ, ભક્તિપૂર્વક એ અપવિત્ર વસ્તુઓ પહેરીને, કાંસ્યના વાસણમાં શુભ આરતી રાખી, આરતી કરતાં અવાજ થાય છે.

તથૈવ દષ્ટ્વા પિચુમન્દસ્ય પત્રં સુનર્તયિત્વા પરમાદરેણ । યદા તદા યમદૂતૈશ્ચ પાશૈર્બદ્ધ્વા બદ્ધ્વા તાડ્યમાનશ્ચ સમ્યક્ ॥ ૩,૨૮.

એ જ રીતે, પિચુમંદના પાનને જોઈને, ખૂબ આદરપૂર્વક નચાવીને, પછી જયારે યમના દૂતોએ પાશથી બાંધીને, સારી રીતે મારશે—

તવ સ્વામિન્કુલદેવો મહાત્મન્પલાયિતઃ કુત્ર મે તદ્વદસ્વ । સ્વદેહાનાં પૂજયિત્વા ચ સમ્યક્કણ્ઠાભરણૈર્વિધુરાણાં ચ કેશૈઃ ॥ ૩,૨૮.

હે મહાત્મા, તારો કુળદેવતા ક્યાં ભાગી ગયો? એ મને કહો. પોતાના શરીરનાં વંધ્યા સ્ત્રીઓના વાળથી બનેલા ગળાના આભૂષણની પૂજા કરીને—

સંતિષ્ઠમાને યમદૂતા બલિષ્ઠા સંતાડ્યમાને મુસલૈર્ભિન્દિપાલૈઃ । યદા તદા કુત્ર પલાયિતા સા કેશૈર્વિહીના લંબકર્ણં ચ કૃત્વા ॥ ૩,૨૮.

યમના બળવાન દૂતોએ ઊભા રહીને, તને મુસળ અને ભિંડિપાળ વડે મારતા, ત્યારે એ વાળવિહોણી, લટકતા કાનવાળી ક્યાં ભાગી ગઈ?

સ્વવામહસ્તે વેણુપાત્રં નિધાય દીપં ધૃત્વા સવ્યહસ્તે ચ મૂઢઃ । ગૃહેગૃહે ભૈક્ષચર્યાં ચ કૃત્વા સંતિષ્ઠમાને સ્વગૃહં ચૈવ દેવી ॥ ૩,૨૮.

ડાબા હાથમાં વાંસનું વાસણ અને જમણા હાથમાં દીવો લઈને, હે મૂર્ખ, ઘર-ઘર ભિક્ષા માંગતા, જ્યારે દેવી તારા ઘરમાં જ રહે છે—

યદા તદા યમદૂતૈશ્ચ મૂઢ દીપૈઃ સહસ્રૈર્દહ્યમાનશ્ચ સમ્યક્ । નિર્નાસિકા રેણુકા મૂઢબુદ્ધે પલાયિતા કુત્ર સા મે વદસ્વ ॥ ૩,૨૮.

પછી, હે મૂર્ખ, જયારે યમના દૂતોએ તને હજાર દીવાઓથી સારી રીતે દાઝી નાખ્યો, ત્યારે નાકવિહોણી રેણુકા ક્યાં ભાગી ગઈ? મને કહો.

સદા મૂઢં ખડ્ગદેવં ચ ભક્ત્યા તં ભક્તવત્પૂજયિત્વા ચ સમ્યક્ । તૈઃ સાર્ધં ત્વં શ્વાનવદ્ગર્જયિત્વા સંતિષ્ઠમાને સ્વગૃહે ચૈવ નિત્યમ્ ॥ ૩,૨૮.

હંમેશા, હે મૂર્ખ, ભક્તિપૂર્વક ખડ્ગદેવની પૂજા કરીને, ભક્તની જેમ એનું સન્માન કરીને, એ લોકો સાથે તું શ્વાનની જેમ ભૂંકી, પોતાના ઘરમાં જ રહે છે.

યદા તદા યમદૂતૈશ્ચ સમ્યક્સંતાડ્યમાનસ્તત્ર શબ્દં પ્રકુર્વન્ । સંતિષ્ઠમાને ભક્તવર્યં વિહાય તદા દેવઃ કુત્ર પલાયિતોભૂત્ ॥ ૩,૨૮.

પછી, જયારે યમના દૂતોએ તને સારી રીતે મારતા, તું ત્યાં અવાજ કરે છે, અને શ્રેષ્ઠ ભક્ત ઊભો છે, ત્યારે એ દેવ ક્યાં ભાગી ગયો?

સ પાર્થક્યાદ્ભીમસેનપ્રતીકં પઞ્ચામૃતૈઃ પૂજયિત્વા ચ સમ્યક્ । સુવ્યઞ્જને ચાન્નકૌપીનમેવ દત્ત્વા મૂઢસ્તિષ્ઠમાને સ્વગેહે ॥ ૩,૨૮.

પાર્થક્યથી ભીમસેન જેવું રૂપ ધરાવનારની પાંચ અમૃતોથી પૂજા કરીને, સુંદર વાસણમાં થોડું જ અન્ન આપી, એ મૂર્ખ પોતાના ઘરમાં જ રહે છે.

યદા તદા યમદૂતૈશ્ચ સમ્યક્સંતાડ્યમાને યમમાર્ગે ચ મૂઢઃ । ભીમઃ સ વૈ કુત્ર પલાયિતોભૂદતો મૂલં વિષ્ણુપાદં ભજસ્વ ॥ ૩,૨૮.

પછી, જયારે યમના દૂતોએ યમના માર્ગ પર તને સારી રીતે માર્યા, હે મૂર્ખ, ત્યારે એ ભીમ ક્યાં ભાગી ગયો? એટલે મૂળરૂપે વિષ્ણુના ચરણોમાં શરણ જા.

મહાદેવં પૂજયિત્વા ચ સમ્યક્ હરેત્યુક્ત્વા સ્વગૃહે વિદ્યમાને । યદા ગૃહં દહ્યતે વહ્નિના તુ તદા હરઃ કુત્ર પલાયિતોભૂત્ ॥ ૩,૨૮.

મહાદેવની યોગ્ય રીતે પૂજા કરીને, 'હરી' બોલીને, પોતાનાં ઘરમાં હાજર રહી, જયારે તું ઘરમાં અગ્નિથી બળી જાય છે, ત્યારે હર ક્યાં ભાગી ગયો?

શાકંભરીદિવસે સર્વમેવ શાકંભરી સા ચ દેવી મહાત્મન્ । પલાયિતા કુત્ર મે ત્વં વદસ્વ કુલાલદેવં પૂજયિત્વા ચ ભક્ત્યા ॥ ૩,૨૮.

શાકંભરીના દિવસે બધું જ શાકંભરીરૂપ છે, એ મહાન આત્માવાળી દેવી. મને કહો, તું શરણે ક્યાં ભાગી ગઈ, જ્યારે તું ભક્તિપૂર્વક કુંભારદેવની પૂજા કરી હતી?

કાર્પાસં વૈ તેન દત્તં ગૃહીત્વા સંતિષ્ઠમાને યમદૂતૈશ્ચ સમ્યક્ । સંહન્યમાનસ્તીક્ષણધારૈઃ કુઠારૈઃ કુલાલદેવં ચ સુદંષ્ટ્રનેત્રમ્ । વિહાય વૈ કુત્ર પલાયિતોભૂન્ન જ્ઞાયતેઽન્વેષણાચ્ચાપિ કેન ॥ ૩,૨૮.

કપાસ આપ્યા પછી, જ્યારે યમદૂતોએ ઘેરાવ કર્યો હતો અને તીખા કુહાડાથી મારવામાં આવતો હતો, ત્યારે કુંભારદેવ, જેની આંખો અને દાંત ભયાનક હતા, તેને છોડી દીધો—એ ક્યાં ભાગી ગયો અને કોણે શોધ્યો, એ કોઈને ખબર નથી.

યદા પઞ્ચમ્યાં મૃન્મયીં શેષમૂર્તિં સંપૂજ્ય ભક્ત્યા વિદ્યમાને સ્વગેહે । તદા બદ્ધ્વા યમદૂતાશ્ચ સમ્યક્સંનહ્યમાને નાગપાશૈશ્ચ બદ્ધ્વા ॥ ૩,૨૮.

પંચમીના દિવસે, જ્યારે ઘરમાં ભક્તિપૂર્વક માટીની શેષમૂર્તિની પૂજા કરવામાં આવી, ત્યારે યમદૂતોએ સાપના ફાંસાથી તેને મજબૂત રીતે બાંધી રાખ્યો હતો.

સ્વભક્તવર્યં પ્રવિહાય નાગઃ પલાયિતઃ કુત્ર વૈ સંવદ ત્વમ્ । દૂર્વાઙ્કુરૈર્મોદકૈઃ પૂજયિત્વા વિનાયકં પઞ્ચખાદ્યૈસ્તથૈવ ॥ ૩,૨૮.

પોતાના શ્રેષ્ઠ ભક્તને છોડી, એ સાપ ક્યાં ભાગી ગયો? કહીશ? દુર્વા, મિઠાઈ અને પાંચ પ્રકારના ખોરાકથી વિનાયકની પૂજા કર્યા પછી પણ.

સંતિષ્ઠંમાને યમદૂતૈશ્ચ સમ્યક્સંતાડ્યમાને તપ્તદણ્ડૈશ્ચ મૂઢ । દન્તં વિહાયૈવ ચ વિઘ્નરાજઃ પલાયિતઃ કુત્ર મે તં વદત્વમ્ ॥ ૩,૨૮.

યમદૂતોએ ઘેરાવ કર્યો હતો અને ગરમ લાકડાથી મારવામાં આવતો હતો, ત્યારે વિઘ્નરાજ પોતાના ભક્તને છોડી ક્યાં ભાગી ગયો? મને કહો.

વિવાહકાલે પિષ્ટદેવીં સુભક્ત્યા સંપૂજયિત્વા વિદ્યમાનો ગૃહે સ્વે । યદા તદા યમદૂતૈશ્ચ બદ્ધ્વા સંપીડ્યમાનો યમમાર્ગે સ મૂઢઃ ॥ ૩,૨૮.

લગ્ન સમયે, ઘરમાં ભક્તિપૂર્વક પિઠદેવીની પૂજા કર્યા પછી, યમદૂતોએ બાંધીને, એ મૂર્ખ યમના માર્ગે પીડાતો હતો.

વિષ્ઠાદેવી પીડ્યમાનં ચ ભક્તં વિહાય સા કુત્ર પલાયિતાભૂત્ । વિવાહકાલે રજકસ્ય ગેહં ગત્વા સમ્યક્પ્રાર્થયિત્વા ચ મૂઢઃ ॥ ૩,૨૮.

વિષ્ઠાદેવી પોતાના પીડાતા ભક્તને છોડી ક્યાં ભાગી ગઈ? લગ્ન સમયે, એ મૂર્ખ ધોબીના ઘરમાં ગયો અને વિનંતી કરી.

યસ્તંભસૂત્રં કલશે પરીત્ય પૂજાં કૃત્વા વિદ્યમાનો ગૃહે સ્વે । યદા તદા યમદૂતશ્ચ સમ્યક્તં સ્તંભસૂત્રં તસ્ય મુખે નિધાય ॥ ૩,૨૮.

જ્યારે ઘરમાં કળશ પર સ્થંભસૂત્ર બાંધીને પૂજા કરી, ત્યારે યમદૂતોએ એ સ્થંભસૂત્ર તેના મોઢામાં મૂકી દીધું.

સંતાડ્યમાને સ્તંભસૂત્રસ્થદેવી પલાયિતા કુત્ર મે સંવદસ્વ । વિવાહકાલે પૂજયિત્વા ચ સમ્યક્ચણ્ડાલદેવીં ભક્તવશ્યાં ચ તસ્યાઃ ॥ ૩,૨૮.

માર પડાતો હતો ત્યારે સ્થંભસૂત્રમાં વસતી દેવી ક્યાં ભાગી ગઈ? મને કહો. લગ્ન સમયે, ભક્તિથી ચંડાળદેવીની યોગ્ય રીતે પૂજા કરી.

તદ્ભક્તવર્યૈઃ શૂર્પમધ્યે ચ તીરે સંસેવયિત્વા વિદ્યમાનો ગૃહે સ્વે । યદા તદા યમદૂતૈશ્ચ બદ્ધ્વા સંતાડ્યમાનો યમમાર્ગે મહદ્ભિઃ ॥ ૩,૨૮.

શ્રેષ્ઠ ભક્તો સાથે, ઘરમાં, શૂર્પના કિનારે અને વચ્ચે સેવા કરી, ત્યારે યમદૂતોએ બાંધીને, યમના માર્ગે ભારે માર માર્યો.

ચઊલદેવી ક્વ પલાયિતાભૂત્સુમૂઢબુદ્ધે વિષ્ણુપાદં ભજસ્વ । જ્વરાદિભિઃ પીડ્યમાને સ્વપુત્રે ગૃહે સ્થિતં બ્રહ્મદેવં ચ સમ્યક્ ॥ ૩,૨૮.

શૂર્પદેવી ક્યાં ભાગી ગઈ, હે મૂર્ખ? તું વિષ્ણુના ચરણોની ભક્તિ કર. ઘરમાં તારો પુત્ર જ્વર વગેરે રોગોથી પીડાય છે, ત્યારે બ્રહ્માદેવની યોગ્ય રીતે પૂજા કર.

ધૂર્પૈર્દીપૈર્ભક્ષ્યભોજ્યૈશ્ચ પુષ્પૈઃ પૂજાં કૃત્વા વિદ્યમાનશ્ચ ગેહે । યદા તદા યમદૂતૈશ્ચ બદ્ધ્વા સંતાડ્યમાને વેણુપાશાદિભિશ્ચ ॥ ૩,૨૮.

ઘરમાં યોક, દીવો, ખોરાક અને ફૂલો વડે પૂજા કર્યા પછી, યમદૂતોએ વાંસના ફાંસા વગેરેથી બાંધીને અને માર્યા.

સ બ્રહ્મદેવઃ ક્વ પલાયિતોભૂત્સુમૂઢબુદ્ધે વિષ્ણુપાદં ભજસ્વ । સન્તાનાર્થં બૃહતીં પૂજયિત્વા ગલેન બદ્ધ્વા બૃહતીં વૈ ફલં ચ ॥ ૩,૨૮.

એ બ્રહ્માદેવ ક્યાં ભાગી ગયો, હે મૂર્ખ? તું વિષ્ણુના ચરણોની ભક્તિ કર. સંતાન માટે, બૃહતી છોડ અને તેનું ફળ ગળામાં બાંધીને પૂજા કર.

સંતિષ્ઠમાને યમદૂતૈશ્ચ બદ્ધ્વા સંતાડ્યમાને બૃહતીકણ્ટકૈશ્ચ । તદા દેવી બૃહતી મૂઢબુદ્ધે પલાયિતા કુત્ર મે તદ્વદ ત્વમ્ ॥ ૩,૨૮.

યમદૂતોએ બૃહતીના કાંટાથી બાંધીને અને માર્યા ત્યારે, એ બૃહતી દેવી, હે મૂર્ખ, ક્યાં ભાગી ગઈ? મને એ કહો.

ભજસ્વ મૂઢ પરદૈવતં ચ નારાયણં તારકં સર્વદુઃખાત્ । સુક્ષુદ્રદેવેષુ મતિં ચ મા કુરુ ન ચ શૃણુ ત્વં ફલ્ગુવાક્યં તથૈવ ॥ ૩,૨૮.

હે મૂર્ખ, તું સર્વદુખમાંથી છોડાવનાર પરમદેવતા નારાયણની ભક્તિ કર. નાના દેવતાઓમાં મન ન લગાડ અને નિરર્થક વાતો સાંભળતો નહિ.

સુક્ષુદ્રદેવાન્ ભિન્દિપાલે નિધાય વિસર્જયિત્વા દૂરદેશે મહાત્મન્ । સંધાર્ય ત્વં સ્વકુલાચારધર્મં સંપાતને નરકં હેતુભૂતમ્ ॥ ૩,૨૮.

નાના દેવતાઓને શૂર્પમાં મૂકી દૂર મોકલી દે, હે મહાન આત્મા. પોતાના કુળના સારા આચરણ અને ધર્મ પાળજે, જે નરકમાં પડવાનો કારણ બને છે.

પુનીહિ ગાત્રં સર્વદા મૂઢબુદ્ધે મન્ત્રાષ્ટકૈર્જન્મતીર્થે પવિત્રે । હૃદિ સ્થિતાં મૌર્ખ્યમુદ્રાં વિહાય કૃત્વા ભૂષાં વિષ્ણુમુદ્રાભિરગ્ર્યામ્ ॥ ૩,૨૮.

હંમેશા, હે મૂર્ખ, જન્મસ્થળે પવિત્ર અષ્ટમંત્રોથી શરીર શુદ્ધ કર. હૃદયમાં રહેલી મૂર્ખતાની મુદ્રા છોડીને, શ્રેષ્ઠ વિષ્ણુમુદ્રાથી પોતાને શોભાવ.

સદા મૂઢો હરિવાર્તાં ભજસ્વ હ્યાયુર્ગતં વ્યર્થમેવં કુબુદ્ધ્યા । સદ્વૈષ્ણવાનાં સંગમો દુર્લભશ્ચ ક્ષુબ્ધં જ્ઞાનં તારતમ્યસ્વરૂપમ્ ॥ ૩,૨૮.

હંમેશા, હે મૂર્ખ, હરિના કથાનો આસ્વાદ કર. આવી ખોટી સમજણથી તારો જીવન વ્યર્થ ગયો છે. સચ્ચા વૈષ્ણવોની સંગતિ દુર્લભ છે અને જ્ઞાન હંમેશા અશાંત અને ફેરફારથી ભરેલું છે.