ગરુડપુરાણમ્

જુગુપ્સિતાં શ્રુત્યનુક્તાં ચ દેવીં પતિદ્રુહાં સર્વદા સેવયિત્વા । તસ્યાઃ પ્રસાદાત્કુષ્ઠભગન્દરાદ્યૈર્ભુક્ત્વા દુઃખં સંયમિનીં પ્રયાહિ ॥ ૩,૨૮.

જે દેવી નિંદનીય છે, શાસ્ત્રોમાં ઉલ્લેખિત નથી અને પતિની વિરોધી છે, તેની હંમેશા સેવા કરવાથી, તેના પ્રસાદથી કુષ્ઠરોગ, ભાગંદર વગેરે દુઃખો ભોગવીને સંયમની લોકમાં જવું પડે છે.

તદા કુદેવી કુત્ર ગતા વદસ્વ મે હ્યતઃ પતે ત્વં ન ભજસ્વ દેવીમ્ । પતે ભજ ત્વં બ્રાહ્મણાન્વૈષ્ણવાંશ્ચ સંસારદુઃખાત્તારન્સુષ્ઠુરૂપાન્ ॥ ૩,૨૮.

કહો, એ ખોટી દેવી ક્યાં ગઈ? તેથી, પતિ, એ દેવીની પૂજા ન કરો; પતિ, બ્રાહ્મણો અને વૈષ્ણવોની પૂજા કરો, જે સંસારના દુઃખમાંથી સાચા અર્થમાં મુક્તિ આપે છે.

સેવાદિકં પ્રવિહાયૈવ સ્વચ્છં માયાદેવ્યા ભજનાત્કિં વદસ્વ । જ્યેષ્ઠાષ્ટમ્યાં જ્યેષ્ઠદેવીં હ્યલક્ષ્મીં લક્ષ્મીતિ બુદ્ધ્યા પૂજયિત્વા ચ સમ્યક્ ॥ ૩,૨૮.

આવી સેવા છોડીને, કહો તો, માયાદેવીની પૂજા કરીને શું મળે છે? જેઠ માસની અષ્ટમીના દિવસે, જેઠદેવી અલક્ષ્મીને લક્ષ્મી સમજીને યોગ્ય રીતે પૂજો.

તસ્યાઃ સૂત્રં ગલબદ્ધં ચ કૃત્વા નાનાદુઃખં હ્યનુભૂયાઃ પતે ત્વમ્ । યદા પતે યમદૂતૈશ્ચ પાશૈર્બદ્ધ્વા ચ સમ્યક્ તાડ્યમાનૈઃ કશાભિઃ ॥ ૩,૨૮.

એના દોરો ગળે બાંધીને, હે સ્વામી, તું અનેક દુઃખો અનુભવશે. જયારે યમના દૂતોએ તને પાશથી મજબૂતીથી બાંધીને, કશા વડે મારશે—

તદા હ્યલક્ષ્મીઃ કુત્ર પલાયતેઽસાવતો મૂલં વિષ્ણુપાદં ભજસ્વ । પતે ભજ ત્વં સર્વદા વાયુતત્ત્વં ન ચાશ્રયેસ્ત્વં સૂક્ષ્મસ્કન્દં ચ મૂઢ ॥ ૩,૨૮.

ત્યારે તો દુર્ભાગ્ય ક્યાં ભાગી જાય છે? એટલે મૂળરૂપે વિષ્ણુના ચરણોમાં શરણ જા. હે સ્વામી, હંમેશા વાયુતત્વને શરણ જા; અને મૂર્ખ, સૂક્ષ્મ સ્કંદ પર આધાર ન રાખ.

તદ્વત્તં ત્વં નવનીતં ચ ભક્ત્યા તદુચ્છિષ્ટં ભક્ષયિત્વા પતે હિ । તસ્યાશ્ચ સૂત્રં ગલબદ્ધં ચ કૃત્વા ઇહૈવ દુઃખાન્યનુભૂયાઃ પતે ત્વમ્ ॥ ૩,૨૮.

એ જ રીતે, ભક્તિપૂર્વક નવનીતનું ઉચ્છિષ્ટ ખાઈને અને એના દોરો ગળે બાંધીને, હે સ્વામી, તું અહીં જ દુઃખો અનુભવશે.

યદા પતે યમદૂતૈશ્ચ પાશૈર્બદ્ધ્વા ચ સમ્યક્ તાડ્યમાનઃ કશાભિઃ । તદા સ્કન્દઃ કુત્ર પલાયતેઽસાવતો મૂલં વિષ્ણુપાદં ભજસ્વ ॥ ૩,૨૮.

જયારે યમના દૂતોએ તને પાશથી મજબૂતીથી બાંધીને, કશા વડે મારશે, ત્યારે સ્કંદ ક્યાં ભાગી જાય છે? એટલે મૂળરૂપે વિષ્ણુના ચરણોમાં શરણ જા.

દીપસ્તંભં દાપયિત્વા પતે ત્વં સૂત્રં ચ બદ્ધ્વા સ્વગલે ચ ભક્ત્યા । તદા બદ્ધ્વા યમદૂતૈશ્ચ પાશૈર્દીપસ્તંભૈસ્તાડ્યમાનસ્તુ સમ્યક્ ॥ ૩,૨૮.

દીપસ્તંભ ઊભો કરાવીને, હે સ્વામી, ભક્તિપૂર્વક દોરો ગળે બાંધીને, પછી જયારે યમના દૂતોએ પાશથી બાંધીને, દીપસ્તંભ વડે તને સારી રીતે મારશે—

દીપસ્તંભઃ કુત્ર પલાયિતોભૂદતો મૂલં વિષ્ણુપાદં ભજસ્વ । લક્ષ્મીદિને પૂજયિત્વા ચ લક્ષ્મીં સૂત્રં તસ્યાઃ સ્વગલે ધારય ત્વમ્ ॥ ૩,૨૮.

ત્યારે એ દીપસ્તંભ ક્યાં ભાગી જાય છે? એટલે મૂળરૂપે વિષ્ણુના ચરણોમાં શરણ જા. લક્ષ્મીદિને લક્ષ્મીજીની પૂજા કરીને, એનો દોરો તું ગળે પહેરજે.

યદા પતે યમદૂતૈશ્ચ પાશૈર્બધ્વા સમ્યક્ તાડ્યમાનઃ કશાભિઃ । તદા લક્ષ્મીઃ કુત્ર પલાયતેઽસાવતો મૂલં વિષ્ણુપાદં ભજસ્વ ॥ ૩,૨૮.

જયારે યમના દૂતોએ તને પાશથી મજબૂતીથી બાંધીને, કશા વડે મારશે, ત્યારે લક્ષ્મી ક્યાં ભાગી જાય છે? એટલે મૂળરૂપે વિષ્ણુના ચરણોમાં શરણ જા.

વિવાહમૌંઞ્જીદિવસે મૂઢબુદ્ધે જુગુપ્સિતાન્ધારયિત્વા સુભક્ત્યા । વરારાર્તિકં કાંસ્યપાત્રે નિધાય કૃત્વાર્તિક્યં ઉદઉદૈતિ શબ્દમ્ ॥ ૩,૨૮.

લગ્નમૌંજીના દિવસે, હે મૂર્ખ, ભક્તિપૂર્વક એ અપવિત્ર વસ્તુઓ પહેરીને, કાંસ્યના વાસણમાં શુભ આરતી રાખી, આરતી કરતાં અવાજ થાય છે.

તથૈવ દષ્ટ્વા પિચુમન્દસ્ય પત્રં સુનર્તયિત્વા પરમાદરેણ । યદા તદા યમદૂતૈશ્ચ પાશૈર્બદ્ધ્વા બદ્ધ્વા તાડ્યમાનશ્ચ સમ્યક્ ॥ ૩,૨૮.

એ જ રીતે, પિચુમંદના પાનને જોઈને, ખૂબ આદરપૂર્વક નચાવીને, પછી જયારે યમના દૂતોએ પાશથી બાંધીને, સારી રીતે મારશે—

તવ સ્વામિન્કુલદેવો મહાત્મન્પલાયિતઃ કુત્ર મે તદ્વદસ્વ । સ્વદેહાનાં પૂજયિત્વા ચ સમ્યક્કણ્ઠાભરણૈર્વિધુરાણાં ચ કેશૈઃ ॥ ૩,૨૮.

હે મહાત્મા, તારો કુળદેવતા ક્યાં ભાગી ગયો? એ મને કહો. પોતાના શરીરનાં વંધ્યા સ્ત્રીઓના વાળથી બનેલા ગળાના આભૂષણની પૂજા કરીને—

સંતિષ્ઠમાને યમદૂતા બલિષ્ઠા સંતાડ્યમાને મુસલૈર્ભિન્દિપાલૈઃ । યદા તદા કુત્ર પલાયિતા સા કેશૈર્વિહીના લંબકર્ણં ચ કૃત્વા ॥ ૩,૨૮.

યમના બળવાન દૂતોએ ઊભા રહીને, તને મુસળ અને ભિંડિપાળ વડે મારતા, ત્યારે એ વાળવિહોણી, લટકતા કાનવાળી ક્યાં ભાગી ગઈ?

સ્વવામહસ્તે વેણુપાત્રં નિધાય દીપં ધૃત્વા સવ્યહસ્તે ચ મૂઢઃ । ગૃહેગૃહે ભૈક્ષચર્યાં ચ કૃત્વા સંતિષ્ઠમાને સ્વગૃહં ચૈવ દેવી ॥ ૩,૨૮.

ડાબા હાથમાં વાંસનું વાસણ અને જમણા હાથમાં દીવો લઈને, હે મૂર્ખ, ઘર-ઘર ભિક્ષા માંગતા, જ્યારે દેવી તારા ઘરમાં જ રહે છે—

યદા તદા યમદૂતૈશ્ચ મૂઢ દીપૈઃ સહસ્રૈર્દહ્યમાનશ્ચ સમ્યક્ । નિર્નાસિકા રેણુકા મૂઢબુદ્ધે પલાયિતા કુત્ર સા મે વદસ્વ ॥ ૩,૨૮.

પછી, હે મૂર્ખ, જયારે યમના દૂતોએ તને હજાર દીવાઓથી સારી રીતે દાઝી નાખ્યો, ત્યારે નાકવિહોણી રેણુકા ક્યાં ભાગી ગઈ? મને કહો.

સદા મૂઢં ખડ્ગદેવં ચ ભક્ત્યા તં ભક્તવત્પૂજયિત્વા ચ સમ્યક્ । તૈઃ સાર્ધં ત્વં શ્વાનવદ્ગર્જયિત્વા સંતિષ્ઠમાને સ્વગૃહે ચૈવ નિત્યમ્ ॥ ૩,૨૮.

હંમેશા, હે મૂર્ખ, ભક્તિપૂર્વક ખડ્ગદેવની પૂજા કરીને, ભક્તની જેમ એનું સન્માન કરીને, એ લોકો સાથે તું શ્વાનની જેમ ભૂંકી, પોતાના ઘરમાં જ રહે છે.

યદા તદા યમદૂતૈશ્ચ સમ્યક્સંતાડ્યમાનસ્તત્ર શબ્દં પ્રકુર્વન્ । સંતિષ્ઠમાને ભક્તવર્યં વિહાય તદા દેવઃ કુત્ર પલાયિતોભૂત્ ॥ ૩,૨૮.

પછી, જયારે યમના દૂતોએ તને સારી રીતે મારતા, તું ત્યાં અવાજ કરે છે, અને શ્રેષ્ઠ ભક્ત ઊભો છે, ત્યારે એ દેવ ક્યાં ભાગી ગયો?

સ પાર્થક્યાદ્ભીમસેનપ્રતીકં પઞ્ચામૃતૈઃ પૂજયિત્વા ચ સમ્યક્ । સુવ્યઞ્જને ચાન્નકૌપીનમેવ દત્ત્વા મૂઢસ્તિષ્ઠમાને સ્વગેહે ॥ ૩,૨૮.

પાર્થક્યથી ભીમસેન જેવું રૂપ ધરાવનારની પાંચ અમૃતોથી પૂજા કરીને, સુંદર વાસણમાં થોડું જ અન્ન આપી, એ મૂર્ખ પોતાના ઘરમાં જ રહે છે.

યદા તદા યમદૂતૈશ્ચ સમ્યક્સંતાડ્યમાને યમમાર્ગે ચ મૂઢઃ । ભીમઃ સ વૈ કુત્ર પલાયિતોભૂદતો મૂલં વિષ્ણુપાદં ભજસ્વ ॥ ૩,૨૮.

પછી, જયારે યમના દૂતોએ યમના માર્ગ પર તને સારી રીતે માર્યા, હે મૂર્ખ, ત્યારે એ ભીમ ક્યાં ભાગી ગયો? એટલે મૂળરૂપે વિષ્ણુના ચરણોમાં શરણ જા.

મહાદેવં પૂજયિત્વા ચ સમ્યક્ હરેત્યુક્ત્વા સ્વગૃહે વિદ્યમાને । યદા ગૃહં દહ્યતે વહ્નિના તુ તદા હરઃ કુત્ર પલાયિતોભૂત્ ॥ ૩,૨૮.

મહાદેવની યોગ્ય રીતે પૂજા કરીને, 'હરી' બોલીને, પોતાનાં ઘરમાં હાજર રહી, જયારે તું ઘરમાં અગ્નિથી બળી જાય છે, ત્યારે હર ક્યાં ભાગી ગયો?

શાકંભરીદિવસે સર્વમેવ શાકંભરી સા ચ દેવી મહાત્મન્ । પલાયિતા કુત્ર મે ત્વં વદસ્વ કુલાલદેવં પૂજયિત્વા ચ ભક્ત્યા ॥ ૩,૨૮.

શાકંભરીના દિવસે બધું જ શાકંભરીરૂપ છે, એ મહાન આત્માવાળી દેવી. મને કહો, તું શરણે ક્યાં ભાગી ગઈ, જ્યારે તું ભક્તિપૂર્વક કુંભારદેવની પૂજા કરી હતી?

કાર્પાસં વૈ તેન દત્તં ગૃહીત્વા સંતિષ્ઠમાને યમદૂતૈશ્ચ સમ્યક્ । સંહન્યમાનસ્તીક્ષણધારૈઃ કુઠારૈઃ કુલાલદેવં ચ સુદંષ્ટ્રનેત્રમ્ । વિહાય વૈ કુત્ર પલાયિતોભૂન્ન જ્ઞાયતેઽન્વેષણાચ્ચાપિ કેન ॥ ૩,૨૮.

કપાસ આપ્યા પછી, જ્યારે યમદૂતોએ ઘેરાવ કર્યો હતો અને તીખા કુહાડાથી મારવામાં આવતો હતો, ત્યારે કુંભારદેવ, જેની આંખો અને દાંત ભયાનક હતા, તેને છોડી દીધો—એ ક્યાં ભાગી ગયો અને કોણે શોધ્યો, એ કોઈને ખબર નથી.

યદા પઞ્ચમ્યાં મૃન્મયીં શેષમૂર્તિં સંપૂજ્ય ભક્ત્યા વિદ્યમાને સ્વગેહે । તદા બદ્ધ્વા યમદૂતાશ્ચ સમ્યક્સંનહ્યમાને નાગપાશૈશ્ચ બદ્ધ્વા ॥ ૩,૨૮.

પંચમીના દિવસે, જ્યારે ઘરમાં ભક્તિપૂર્વક માટીની શેષમૂર્તિની પૂજા કરવામાં આવી, ત્યારે યમદૂતોએ સાપના ફાંસાથી તેને મજબૂત રીતે બાંધી રાખ્યો હતો.

સ્વભક્તવર્યં પ્રવિહાય નાગઃ પલાયિતઃ કુત્ર વૈ સંવદ ત્વમ્ । દૂર્વાઙ્કુરૈર્મોદકૈઃ પૂજયિત્વા વિનાયકં પઞ્ચખાદ્યૈસ્તથૈવ ॥ ૩,૨૮.

પોતાના શ્રેષ્ઠ ભક્તને છોડી, એ સાપ ક્યાં ભાગી ગયો? કહીશ? દુર્વા, મિઠાઈ અને પાંચ પ્રકારના ખોરાકથી વિનાયકની પૂજા કર્યા પછી પણ.

સંતિષ્ઠંમાને યમદૂતૈશ્ચ સમ્યક્સંતાડ્યમાને તપ્તદણ્ડૈશ્ચ મૂઢ । દન્તં વિહાયૈવ ચ વિઘ્નરાજઃ પલાયિતઃ કુત્ર મે તં વદત્વમ્ ॥ ૩,૨૮.

યમદૂતોએ ઘેરાવ કર્યો હતો અને ગરમ લાકડાથી મારવામાં આવતો હતો, ત્યારે વિઘ્નરાજ પોતાના ભક્તને છોડી ક્યાં ભાગી ગયો? મને કહો.

વિવાહકાલે પિષ્ટદેવીં સુભક્ત્યા સંપૂજયિત્વા વિદ્યમાનો ગૃહે સ્વે । યદા તદા યમદૂતૈશ્ચ બદ્ધ્વા સંપીડ્યમાનો યમમાર્ગે સ મૂઢઃ ॥ ૩,૨૮.

લગ્ન સમયે, ઘરમાં ભક્તિપૂર્વક પિઠદેવીની પૂજા કર્યા પછી, યમદૂતોએ બાંધીને, એ મૂર્ખ યમના માર્ગે પીડાતો હતો.

વિષ્ઠાદેવી પીડ્યમાનં ચ ભક્તં વિહાય સા કુત્ર પલાયિતાભૂત્ । વિવાહકાલે રજકસ્ય ગેહં ગત્વા સમ્યક્પ્રાર્થયિત્વા ચ મૂઢઃ ॥ ૩,૨૮.

વિષ્ઠાદેવી પોતાના પીડાતા ભક્તને છોડી ક્યાં ભાગી ગઈ? લગ્ન સમયે, એ મૂર્ખ ધોબીના ઘરમાં ગયો અને વિનંતી કરી.

યસ્તંભસૂત્રં કલશે પરીત્ય પૂજાં કૃત્વા વિદ્યમાનો ગૃહે સ્વે । યદા તદા યમદૂતશ્ચ સમ્યક્તં સ્તંભસૂત્રં તસ્ય મુખે નિધાય ॥ ૩,૨૮.

જ્યારે ઘરમાં કળશ પર સ્થંભસૂત્ર બાંધીને પૂજા કરી, ત્યારે યમદૂતોએ એ સ્થંભસૂત્ર તેના મોઢામાં મૂકી દીધું.