ગરુડપુરાણમ્

તૈઃ સાર્ધં ત્વં શ્વાનશબ્દં કુરુષ્વ હરિદ્રાચૂર્ણં સર્વદા ત્વં દધસ્વ । કુરુષ્વ ત્વં ભીમસેનસ્ય પૂજાં પઞ્ચામૃતૈઃ ષોડશભિશ્ચોપચારૈઃ ॥ ૩,૨૮.

તેમની સાથે મળીને કૂતરાની જેમ અવાજ કરો; હંમેશા હળદરનો છાંટો કરો; ભીમસેનની પાંચ પ્રકારના અમૃત અને સોળ ઉપચારોથી પૂજા કરો.

તત્કૌપીનં રૌપ્યજં કારયિત્વા સમર્પયિત્વા દીપમાલાં કુરુષ્વ । તદ્દાસવર્યાન્ ભોજયસ્વાદ્ય ભક્ત્યા ગર્જસ્વ ત્વં ભીમભીમેતિ સુષ્ઠુ ॥ ૩,૨૮.

ચાંદીનું કૌપીન બનાવડાવી અર્પણ કરો અને દીપમાળ ગોઠવો; પછી તેના શ્રેષ્ઠ સેવકોને ભક્તિપૂર્વક ભોજન કરાવો અને ઉંચે અવાજે કહો: 'હે ભીમ, હે ભયાનક!'

તદ્દાસવર્યાન્મોદયસ્વ સ્વવસ્ત્રૈર્મદ્યૈર્માંસદ્રવ્યજાલેન નિત્યમ્ । મહાદેવં પૂજયસ્વાદ્ય સમ્યગ્મહારુદ્રૈરતિરુદ્રૈશ્ચ સમ્યક્ ॥ ૩,૨૮.

તે શ્રેષ્ઠ સેવકોને તમારા પોતાના કપડાં, દારૂ અને ઘણાં માંસથી પ્રસન્ન કરો; હવે મહાદેવની મહારુદ્રો અને અનેક રુદ્રો સાથે યોગ્ય રીતે પૂજા કરો.

હરેત્યુક્ત્વા જઙ્ગમાન્પૂજયસ્વ શૈવાગમે નિપુણાઞ્છૂદ્રજાતાન્ । શાકંભરીં વિવશઃ સર્વશાકાન્સુપાચયિત્વા ચ ગૃહે ગૃહે ચ ॥ ૩,૨૮.

'હરિ' કહીને, શૈવાગમમાં નિપુણ એવા શૂદ્ર જાતિના ભટકતા શૈવોની પૂજા કરો; દરેક ઘરમાં બધાં શાક સારી રીતે રાંધીને આપો.

દદસ્વ ભક્ત્યા પરમાદરેણ સ્વલઙ્કૃત્ય પ્રાસ્તુવંસ્તદ્ગુણાંશ્ચ । કુલાદેવં પૂજયસ્વાદ્ય ભક્ત્યા ત્વં દૃગ્ભ્યાં વૈ તદ્દિને શંભુબુદ્ધ્યા ॥ ૩,૨૮.

ભક્તિ અને શ્રદ્ધાથી, પોતાને શણગારીને, તેમને દાન આપો અને તેમના ગુણોનું સ્તુતિ કરો; હવે કુળદેવની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરો અને એ દિવસે તેમને પોતાની આંખે શિવ સમજીને જુઓ.

તદ્ભક્તવર્યાન્પૂજયસ્વાદ્ય સમ્યક્તત્પાદમૂલે વન્દનં ત્વં કુરુષ્વ । સુપઞ્ચમ્યાં મૃન્મયીં શેષમૂર્તિં પૂજાં કુરુષ્વ ક્ષીરલાજાદિકૈશ્ચ ॥ ૩,૨૮.

હવે એ દેવના ચરણોમાં શ્રેષ્ઠ ભક્તોની પૂજા કરો અને વંદન કરો; શુભ પંચમીના દિવસે માટીની મૂર્તિની દૂધ, લાજ અને અન્ય પદાર્થોથી પૂજા કરો.

સુનાગપાશં હિ ગલે ચ બદ્ધ્વા તચ્છેષાન્નં ભોજયેર્ભોઃ પુનસ્ત્વમ્ । દિને ચતુર્થે ભોજયસ્વાદ્ય ભક્ત્યા નૈવેદ્યાન્નં ભોજયસ્વાદ્ય સુષ્ઠુ ॥ ૩,૨૮.

સુંદર નાગપાશ ગળામાં બાંધો, પછી બચેલું ભોજન ખવડાવો; ચોથા દિવસે ભક્તિપૂર્વક પ્રસાદનું ભોજન આપો અને એ યોગ્ય રીતે કરો.

ઇત્યાદિકં પ્રેરયિત્વા પતિં સા જીવેન નષ્ટં પ્રકરોત્યેવ નિત્યમ્ । તસ્યાઃ સંગાજ્જીવરૂપઃ પતિસ્ત્વાં સમ્યગ્દષ્ટામિહલોકે પરત્ર ॥ ૩,૨૮.

આ રીતે પતિને આ બધું કરાવવા માટે પ્રેરણા આપીને, એ સ્ત્રી હંમેશા ગુમાવેલું જીવન પાછું લાવે છે; તેની સંગતથી પતિને આ લોક અને પરલોકમાં સાચું જીવન મળે છે.

તસ્યાઃ સંગં સુવિદૂરં વિસૃજ્ય ચેષ્ટ્વા સમગ્રં કુરુ સર્વદા ત્વમ્ । સુબુદ્ધિરૂપા ત્વીરયન્તી જગાદ ભજસ્વ વિષ્ણું પરમાદરેણ ॥ ૩,૨૮.

તેની સંગતને દૂરથી છોડી, હંમેશા સર્વ રીતે યોગ્ય વર્તન કરો; જે સુબુદ્ધિરૂપા છે, એ કહે છે: 'વિષ્ણુની પરમ શ્રદ્ધાથી પૂજા કરો.'

હરિં વિનાન્યં ન ભજસ્વ નિત્યં સા રેણુકા ત્વાં તુ ન પાલયિષ્યતિ । અદૃષ્ટનામા હરિરેવં હિ નિત્યં ફલપ્રદો યદિ ન સ્યાત્ખગેન્દ્ર ॥ ૩,૨૮.

હરિ સિવાય ક્યારેય બીજાની પૂજા ન કરો; એ રેણુકા તમને બચાવશે નહીં. હરિ, જેનું નામ પણ અદૃશ્ય છે, એ જ હંમેશા ફળ આપે છે, પંખીઓના રાજા, જો એ નહીં આપે તો બીજું કોણ આપશે?

જુગુપ્સિતાં શ્રુત્યનુક્તાં ચ દેવીં પતિદ્રુહાં સર્વદા સેવયિત્વા । તસ્યાઃ પ્રસાદાત્કુષ્ઠભગન્દરાદ્યૈર્ભુક્ત્વા દુઃખં સંયમિનીં પ્રયાહિ ॥ ૩,૨૮.

જે દેવી નિંદનીય છે, શાસ્ત્રોમાં ઉલ્લેખિત નથી અને પતિની વિરોધી છે, તેની હંમેશા સેવા કરવાથી, તેના પ્રસાદથી કુષ્ઠરોગ, ભાગંદર વગેરે દુઃખો ભોગવીને સંયમની લોકમાં જવું પડે છે.

તદા કુદેવી કુત્ર ગતા વદસ્વ મે હ્યતઃ પતે ત્વં ન ભજસ્વ દેવીમ્ । પતે ભજ ત્વં બ્રાહ્મણાન્વૈષ્ણવાંશ્ચ સંસારદુઃખાત્તારન્સુષ્ઠુરૂપાન્ ॥ ૩,૨૮.

કહો, એ ખોટી દેવી ક્યાં ગઈ? તેથી, પતિ, એ દેવીની પૂજા ન કરો; પતિ, બ્રાહ્મણો અને વૈષ્ણવોની પૂજા કરો, જે સંસારના દુઃખમાંથી સાચા અર્થમાં મુક્તિ આપે છે.

સેવાદિકં પ્રવિહાયૈવ સ્વચ્છં માયાદેવ્યા ભજનાત્કિં વદસ્વ । જ્યેષ્ઠાષ્ટમ્યાં જ્યેષ્ઠદેવીં હ્યલક્ષ્મીં લક્ષ્મીતિ બુદ્ધ્યા પૂજયિત્વા ચ સમ્યક્ ॥ ૩,૨૮.

આવી સેવા છોડીને, કહો તો, માયાદેવીની પૂજા કરીને શું મળે છે? જેઠ માસની અષ્ટમીના દિવસે, જેઠદેવી અલક્ષ્મીને લક્ષ્મી સમજીને યોગ્ય રીતે પૂજો.

તસ્યાઃ સૂત્રં ગલબદ્ધં ચ કૃત્વા નાનાદુઃખં હ્યનુભૂયાઃ પતે ત્વમ્ । યદા પતે યમદૂતૈશ્ચ પાશૈર્બદ્ધ્વા ચ સમ્યક્ તાડ્યમાનૈઃ કશાભિઃ ॥ ૩,૨૮.

એના દોરો ગળે બાંધીને, હે સ્વામી, તું અનેક દુઃખો અનુભવશે. જયારે યમના દૂતોએ તને પાશથી મજબૂતીથી બાંધીને, કશા વડે મારશે—

તદા હ્યલક્ષ્મીઃ કુત્ર પલાયતેઽસાવતો મૂલં વિષ્ણુપાદં ભજસ્વ । પતે ભજ ત્વં સર્વદા વાયુતત્ત્વં ન ચાશ્રયેસ્ત્વં સૂક્ષ્મસ્કન્દં ચ મૂઢ ॥ ૩,૨૮.

ત્યારે તો દુર્ભાગ્ય ક્યાં ભાગી જાય છે? એટલે મૂળરૂપે વિષ્ણુના ચરણોમાં શરણ જા. હે સ્વામી, હંમેશા વાયુતત્વને શરણ જા; અને મૂર્ખ, સૂક્ષ્મ સ્કંદ પર આધાર ન રાખ.

તદ્વત્તં ત્વં નવનીતં ચ ભક્ત્યા તદુચ્છિષ્ટં ભક્ષયિત્વા પતે હિ । તસ્યાશ્ચ સૂત્રં ગલબદ્ધં ચ કૃત્વા ઇહૈવ દુઃખાન્યનુભૂયાઃ પતે ત્વમ્ ॥ ૩,૨૮.

એ જ રીતે, ભક્તિપૂર્વક નવનીતનું ઉચ્છિષ્ટ ખાઈને અને એના દોરો ગળે બાંધીને, હે સ્વામી, તું અહીં જ દુઃખો અનુભવશે.

યદા પતે યમદૂતૈશ્ચ પાશૈર્બદ્ધ્વા ચ સમ્યક્ તાડ્યમાનઃ કશાભિઃ । તદા સ્કન્દઃ કુત્ર પલાયતેઽસાવતો મૂલં વિષ્ણુપાદં ભજસ્વ ॥ ૩,૨૮.

જયારે યમના દૂતોએ તને પાશથી મજબૂતીથી બાંધીને, કશા વડે મારશે, ત્યારે સ્કંદ ક્યાં ભાગી જાય છે? એટલે મૂળરૂપે વિષ્ણુના ચરણોમાં શરણ જા.

દીપસ્તંભં દાપયિત્વા પતે ત્વં સૂત્રં ચ બદ્ધ્વા સ્વગલે ચ ભક્ત્યા । તદા બદ્ધ્વા યમદૂતૈશ્ચ પાશૈર્દીપસ્તંભૈસ્તાડ્યમાનસ્તુ સમ્યક્ ॥ ૩,૨૮.

દીપસ્તંભ ઊભો કરાવીને, હે સ્વામી, ભક્તિપૂર્વક દોરો ગળે બાંધીને, પછી જયારે યમના દૂતોએ પાશથી બાંધીને, દીપસ્તંભ વડે તને સારી રીતે મારશે—

દીપસ્તંભઃ કુત્ર પલાયિતોભૂદતો મૂલં વિષ્ણુપાદં ભજસ્વ । લક્ષ્મીદિને પૂજયિત્વા ચ લક્ષ્મીં સૂત્રં તસ્યાઃ સ્વગલે ધારય ત્વમ્ ॥ ૩,૨૮.

ત્યારે એ દીપસ્તંભ ક્યાં ભાગી જાય છે? એટલે મૂળરૂપે વિષ્ણુના ચરણોમાં શરણ જા. લક્ષ્મીદિને લક્ષ્મીજીની પૂજા કરીને, એનો દોરો તું ગળે પહેરજે.

યદા પતે યમદૂતૈશ્ચ પાશૈર્બધ્વા સમ્યક્ તાડ્યમાનઃ કશાભિઃ । તદા લક્ષ્મીઃ કુત્ર પલાયતેઽસાવતો મૂલં વિષ્ણુપાદં ભજસ્વ ॥ ૩,૨૮.

જયારે યમના દૂતોએ તને પાશથી મજબૂતીથી બાંધીને, કશા વડે મારશે, ત્યારે લક્ષ્મી ક્યાં ભાગી જાય છે? એટલે મૂળરૂપે વિષ્ણુના ચરણોમાં શરણ જા.

વિવાહમૌંઞ્જીદિવસે મૂઢબુદ્ધે જુગુપ્સિતાન્ધારયિત્વા સુભક્ત્યા । વરારાર્તિકં કાંસ્યપાત્રે નિધાય કૃત્વાર્તિક્યં ઉદઉદૈતિ શબ્દમ્ ॥ ૩,૨૮.

લગ્નમૌંજીના દિવસે, હે મૂર્ખ, ભક્તિપૂર્વક એ અપવિત્ર વસ્તુઓ પહેરીને, કાંસ્યના વાસણમાં શુભ આરતી રાખી, આરતી કરતાં અવાજ થાય છે.

તથૈવ દષ્ટ્વા પિચુમન્દસ્ય પત્રં સુનર્તયિત્વા પરમાદરેણ । યદા તદા યમદૂતૈશ્ચ પાશૈર્બદ્ધ્વા બદ્ધ્વા તાડ્યમાનશ્ચ સમ્યક્ ॥ ૩,૨૮.

એ જ રીતે, પિચુમંદના પાનને જોઈને, ખૂબ આદરપૂર્વક નચાવીને, પછી જયારે યમના દૂતોએ પાશથી બાંધીને, સારી રીતે મારશે—

તવ સ્વામિન્કુલદેવો મહાત્મન્પલાયિતઃ કુત્ર મે તદ્વદસ્વ । સ્વદેહાનાં પૂજયિત્વા ચ સમ્યક્કણ્ઠાભરણૈર્વિધુરાણાં ચ કેશૈઃ ॥ ૩,૨૮.

હે મહાત્મા, તારો કુળદેવતા ક્યાં ભાગી ગયો? એ મને કહો. પોતાના શરીરનાં વંધ્યા સ્ત્રીઓના વાળથી બનેલા ગળાના આભૂષણની પૂજા કરીને—

સંતિષ્ઠમાને યમદૂતા બલિષ્ઠા સંતાડ્યમાને મુસલૈર્ભિન્દિપાલૈઃ । યદા તદા કુત્ર પલાયિતા સા કેશૈર્વિહીના લંબકર્ણં ચ કૃત્વા ॥ ૩,૨૮.

યમના બળવાન દૂતોએ ઊભા રહીને, તને મુસળ અને ભિંડિપાળ વડે મારતા, ત્યારે એ વાળવિહોણી, લટકતા કાનવાળી ક્યાં ભાગી ગઈ?

સ્વવામહસ્તે વેણુપાત્રં નિધાય દીપં ધૃત્વા સવ્યહસ્તે ચ મૂઢઃ । ગૃહેગૃહે ભૈક્ષચર્યાં ચ કૃત્વા સંતિષ્ઠમાને સ્વગૃહં ચૈવ દેવી ॥ ૩,૨૮.

ડાબા હાથમાં વાંસનું વાસણ અને જમણા હાથમાં દીવો લઈને, હે મૂર્ખ, ઘર-ઘર ભિક્ષા માંગતા, જ્યારે દેવી તારા ઘરમાં જ રહે છે—

યદા તદા યમદૂતૈશ્ચ મૂઢ દીપૈઃ સહસ્રૈર્દહ્યમાનશ્ચ સમ્યક્ । નિર્નાસિકા રેણુકા મૂઢબુદ્ધે પલાયિતા કુત્ર સા મે વદસ્વ ॥ ૩,૨૮.

પછી, હે મૂર્ખ, જયારે યમના દૂતોએ તને હજાર દીવાઓથી સારી રીતે દાઝી નાખ્યો, ત્યારે નાકવિહોણી રેણુકા ક્યાં ભાગી ગઈ? મને કહો.

સદા મૂઢં ખડ્ગદેવં ચ ભક્ત્યા તં ભક્તવત્પૂજયિત્વા ચ સમ્યક્ । તૈઃ સાર્ધં ત્વં શ્વાનવદ્ગર્જયિત્વા સંતિષ્ઠમાને સ્વગૃહે ચૈવ નિત્યમ્ ॥ ૩,૨૮.

હંમેશા, હે મૂર્ખ, ભક્તિપૂર્વક ખડ્ગદેવની પૂજા કરીને, ભક્તની જેમ એનું સન્માન કરીને, એ લોકો સાથે તું શ્વાનની જેમ ભૂંકી, પોતાના ઘરમાં જ રહે છે.

યદા તદા યમદૂતૈશ્ચ સમ્યક્સંતાડ્યમાનસ્તત્ર શબ્દં પ્રકુર્વન્ । સંતિષ્ઠમાને ભક્તવર્યં વિહાય તદા દેવઃ કુત્ર પલાયિતોભૂત્ ॥ ૩,૨૮.

પછી, જયારે યમના દૂતોએ તને સારી રીતે મારતા, તું ત્યાં અવાજ કરે છે, અને શ્રેષ્ઠ ભક્ત ઊભો છે, ત્યારે એ દેવ ક્યાં ભાગી ગયો?

સ પાર્થક્યાદ્ભીમસેનપ્રતીકં પઞ્ચામૃતૈઃ પૂજયિત્વા ચ સમ્યક્ । સુવ્યઞ્જને ચાન્નકૌપીનમેવ દત્ત્વા મૂઢસ્તિષ્ઠમાને સ્વગેહે ॥ ૩,૨૮.

પાર્થક્યથી ભીમસેન જેવું રૂપ ધરાવનારની પાંચ અમૃતોથી પૂજા કરીને, સુંદર વાસણમાં થોડું જ અન્ન આપી, એ મૂર્ખ પોતાના ઘરમાં જ રહે છે.