ગરુડપુરાણમ્

ક્વ ચાશ્વત્થઃ ક્વ ચ સ્નાનં ક્વ શૌચમેતત્સર્વં નામ નાશં કરોતિ । મૂઢં પતિં રેણુકાં પૂજયસ્વ માયાદેવ્યા દીપદાનં કુરુષ્વ ॥ ૩,૨૮.

અશ્વત્થ ક્યાં, સ્નાન ક્યાં, શુદ્ધિ ક્યાં? આ બધું એ નાશ પામાડે છે. મૂર્ખ પતિની પૂજા કર, રેણુકાની પૂજા કર, માયાદેવીને દીવો અર્પણ કર.

સુભૈરવાદીન્ ભજ મૂઢ ત્વમન્ધ હારિદ્રચૂર્ણન્ધારયેઃ સર્વદાપિ । જ્યેષ્ઠાષ્ટમ્યાં જ્યેષ્ઠદેવીં ભજસ્વ ભક્ત્યા સૂત્રં ગલબન્ધં કુરુષ્વ ॥ ૩,૨૮.

હે મૂર્ખ, સુભૈરવ અને બીજા દેવતાઓની પૂજા કર, હંમેશા હળદરનો લોટ પહેર; જ્યેષ્ઠ માસની અષ્ટમીના દિવસે જ્યેષ્ઠાદેવીની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કર અને ગળામાં સૂત્ર બાંધ.

મરિગન્ધાષ્ટમ્યાં મરિગન્ધં ભજસ્વ તથા સૂત્રં સ્વગલે ધારયસ્વ । દીપસ્તંભં સુદિને પૂજયસ્વ તત્સૂત્રમેવ સ્વગલે ધારયસ્વ ॥ ૩,૨૮.

માર્ગશીર્ષ મહિનાની અષ્ટમીના દિવસે મરિગંધાની પૂજા કર અને એ જ રીતે ગળામાં સૂત્ર પહેર; શુભ દિવસે દીપસ્તંભની પૂજા કર અને એ સૂત્ર પણ ગળામાં પહેર.

મહાલક્ષ્મીં ચાદ્યલક્ષ્મીં ચ સમ્યક્પૂજાં કુરુ ત્વં હિ ભક્ત્યાથ જીવ । લક્ષ્મીસૂત્રં સ્વાગલે ધારયસ્વ મહાલક્ષ્મીવાન્ ભવસીત્યુત્તરત્ર ॥ ૩,૨૮.

મહાલક્ષ્મી અને અલક્ષ્મીની યોગ્ય રીતે ભક્તિપૂર્વક પૂજા કર, હે જીવ; ગળામાં લક્ષ્મીનું સૂત્ર પહેર, પછી તું મહાલક્ષ્મીવાળો બનશે.

વિહાય મૌઞ્જીદિવસે ભાગ્યકામઃ સુગુગ્ગુલાન્ધારયસ્વાતિભક્ત્યા । સુવાસિનીઃ પૂજયસ્વાશુ ભક્ત્યા ગન્ધૈઃ પુષ્પૈર્ધૂપદીપૈઃ પ્રતોષ્ય ॥ ૩,૨૮.

મૌંજિ વિધિના દિવસે, શુભકામનાથી, શ્રદ્ધાપૂર્વક સુગંધિત ગુગ્ગળ પહેર; તરત જ ભક્તિપૂર્વક સુવાસિની સ્ત્રીઓની પૂજા કર, સુગંધ, ફૂલ, ધૂપ અને દીવાઓથી તેમને પ્રસન્ન કર.

વરાર્તિક્યં કાંસ્યપાત્રે નિધાય કુર્વાર્તિક્યં દેવતાદેવતાનામ્ । પિચુમન્દપત્રાણિ વિતત્ય ભૂમૌ નમસ્વ ત્વં ક્ષમ્યતાં ચેતિ ચોક્ત્વા ॥ ૩,૨૮.

દેવતાઓ માટેનું દીપક કાંસ્યના વાસણમાં મૂકો, પિચુમંદના પાન જમીન પર વિછાવો, અને નમન કરીને કહો: 'માફ કરો.'

મહાદેવીં પૂજયસ્વાદ્ય ભક્ત્યા સદ્વૈષ્ણવાનાં મા દદસ્વાપ્યથાન્નમ્ । સદ્વૈષ્ણવાનાં યદિ વાન્નં દદાસિ ભાગ્યં ચ તે પશ્યતો નાશમેતિ ॥ ૩,૨૮.

હવે મહાદેવીની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરો; સાચા વૈષ્ણવ સિવાય બીજાને ક્યારેય ભોજન આપશો નહીં. જો તમે સાચા વૈષ્ણવને ભોજન આપશો તો તમારું ભાગ્ય તમારી આંખો સામે ક્યારેય નાશ પામશે નહીં.

સ્વવામહસ્તે વેણુપાત્રે નિધાય દીપં ધૃત્વા સવ્યહસ્તે પતે ત્વમ્ । ઉત્તિષ્ઠ ભોઃ પઞ્ચગૃહેષુ ભિક્ષાં કુરુષ્વ સમ્યક્પ્રવિહાયૈવ લજ્જામ્ ॥ ૩,૨૮.

તમારા ડાબા હાથમાં વાંસની વાટકીમાં દીવો રાખો, જમણા હાથથી પકડીને કહો: 'ઉઠો, પતિ, પાંચ ઘરમાં ભિક્ષા માંગો, અને દરેક સંકોચ છોડો.'

આદૌ ગૃહે ષડ્રસાન્નં ચ કુત્વા જગદ્ગોપ્યં ભોજનં ત્વં કુરુષ્વ । તચ્છેષાન્નં ભોજયિત્વા પતે ત્વં તાસાં ચ રે શરણં ત્વં કુરુષ્વ ॥ ૩,૨૮.

સૌપ્રથમ ઘરમાં છ રસવાળું ભોજન જગતની રક્ષક દેવીઓ માટે બનાવો; પછી તેમને ભોજન આપ્યા પછી જે બચ્યું છે, એ પતિ, તમે સ્વીકારો અને તેમનો આશરો લો.

તાસાં હસ્તં પુસ્તકે સ્તાપયિત્વા ત્રાહીત્યેવં તન્મુખૈર્વાચયસ્વ । ત્વં ખડ્ગદેવં પૂજયસ્વાદ્યભર્તસ્તત્સેવકાન્પૂજયસ્વાદ્ય સમ્યક્ ॥ ૩,૨૮.

તેમના હાથ પુસ્તક પર રાખી તેમને પોતે જ 'અમને બચાવો' એમ બોલાવો; પછી, પતિ, ખડગદેવની પૂજા કરો અને તેના સેવકોનું પણ યોગ્ય સન્માન કરો.

તૈઃ સાર્ધં ત્વં શ્વાનશબ્દં કુરુષ્વ હરિદ્રાચૂર્ણં સર્વદા ત્વં દધસ્વ । કુરુષ્વ ત્વં ભીમસેનસ્ય પૂજાં પઞ્ચામૃતૈઃ ષોડશભિશ્ચોપચારૈઃ ॥ ૩,૨૮.

તેમની સાથે મળીને કૂતરાની જેમ અવાજ કરો; હંમેશા હળદરનો છાંટો કરો; ભીમસેનની પાંચ પ્રકારના અમૃત અને સોળ ઉપચારોથી પૂજા કરો.

તત્કૌપીનં રૌપ્યજં કારયિત્વા સમર્પયિત્વા દીપમાલાં કુરુષ્વ । તદ્દાસવર્યાન્ ભોજયસ્વાદ્ય ભક્ત્યા ગર્જસ્વ ત્વં ભીમભીમેતિ સુષ્ઠુ ॥ ૩,૨૮.

ચાંદીનું કૌપીન બનાવડાવી અર્પણ કરો અને દીપમાળ ગોઠવો; પછી તેના શ્રેષ્ઠ સેવકોને ભક્તિપૂર્વક ભોજન કરાવો અને ઉંચે અવાજે કહો: 'હે ભીમ, હે ભયાનક!'

તદ્દાસવર્યાન્મોદયસ્વ સ્વવસ્ત્રૈર્મદ્યૈર્માંસદ્રવ્યજાલેન નિત્યમ્ । મહાદેવં પૂજયસ્વાદ્ય સમ્યગ્મહારુદ્રૈરતિરુદ્રૈશ્ચ સમ્યક્ ॥ ૩,૨૮.

તે શ્રેષ્ઠ સેવકોને તમારા પોતાના કપડાં, દારૂ અને ઘણાં માંસથી પ્રસન્ન કરો; હવે મહાદેવની મહારુદ્રો અને અનેક રુદ્રો સાથે યોગ્ય રીતે પૂજા કરો.

હરેત્યુક્ત્વા જઙ્ગમાન્પૂજયસ્વ શૈવાગમે નિપુણાઞ્છૂદ્રજાતાન્ । શાકંભરીં વિવશઃ સર્વશાકાન્સુપાચયિત્વા ચ ગૃહે ગૃહે ચ ॥ ૩,૨૮.

'હરિ' કહીને, શૈવાગમમાં નિપુણ એવા શૂદ્ર જાતિના ભટકતા શૈવોની પૂજા કરો; દરેક ઘરમાં બધાં શાક સારી રીતે રાંધીને આપો.

દદસ્વ ભક્ત્યા પરમાદરેણ સ્વલઙ્કૃત્ય પ્રાસ્તુવંસ્તદ્ગુણાંશ્ચ । કુલાદેવં પૂજયસ્વાદ્ય ભક્ત્યા ત્વં દૃગ્ભ્યાં વૈ તદ્દિને શંભુબુદ્ધ્યા ॥ ૩,૨૮.

ભક્તિ અને શ્રદ્ધાથી, પોતાને શણગારીને, તેમને દાન આપો અને તેમના ગુણોનું સ્તુતિ કરો; હવે કુળદેવની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરો અને એ દિવસે તેમને પોતાની આંખે શિવ સમજીને જુઓ.

તદ્ભક્તવર્યાન્પૂજયસ્વાદ્ય સમ્યક્તત્પાદમૂલે વન્દનં ત્વં કુરુષ્વ । સુપઞ્ચમ્યાં મૃન્મયીં શેષમૂર્તિં પૂજાં કુરુષ્વ ક્ષીરલાજાદિકૈશ્ચ ॥ ૩,૨૮.

હવે એ દેવના ચરણોમાં શ્રેષ્ઠ ભક્તોની પૂજા કરો અને વંદન કરો; શુભ પંચમીના દિવસે માટીની મૂર્તિની દૂધ, લાજ અને અન્ય પદાર્થોથી પૂજા કરો.

સુનાગપાશં હિ ગલે ચ બદ્ધ્વા તચ્છેષાન્નં ભોજયેર્ભોઃ પુનસ્ત્વમ્ । દિને ચતુર્થે ભોજયસ્વાદ્ય ભક્ત્યા નૈવેદ્યાન્નં ભોજયસ્વાદ્ય સુષ્ઠુ ॥ ૩,૨૮.

સુંદર નાગપાશ ગળામાં બાંધો, પછી બચેલું ભોજન ખવડાવો; ચોથા દિવસે ભક્તિપૂર્વક પ્રસાદનું ભોજન આપો અને એ યોગ્ય રીતે કરો.

ઇત્યાદિકં પ્રેરયિત્વા પતિં સા જીવેન નષ્ટં પ્રકરોત્યેવ નિત્યમ્ । તસ્યાઃ સંગાજ્જીવરૂપઃ પતિસ્ત્વાં સમ્યગ્દષ્ટામિહલોકે પરત્ર ॥ ૩,૨૮.

આ રીતે પતિને આ બધું કરાવવા માટે પ્રેરણા આપીને, એ સ્ત્રી હંમેશા ગુમાવેલું જીવન પાછું લાવે છે; તેની સંગતથી પતિને આ લોક અને પરલોકમાં સાચું જીવન મળે છે.

તસ્યાઃ સંગં સુવિદૂરં વિસૃજ્ય ચેષ્ટ્વા સમગ્રં કુરુ સર્વદા ત્વમ્ । સુબુદ્ધિરૂપા ત્વીરયન્તી જગાદ ભજસ્વ વિષ્ણું પરમાદરેણ ॥ ૩,૨૮.

તેની સંગતને દૂરથી છોડી, હંમેશા સર્વ રીતે યોગ્ય વર્તન કરો; જે સુબુદ્ધિરૂપા છે, એ કહે છે: 'વિષ્ણુની પરમ શ્રદ્ધાથી પૂજા કરો.'

હરિં વિનાન્યં ન ભજસ્વ નિત્યં સા રેણુકા ત્વાં તુ ન પાલયિષ્યતિ । અદૃષ્ટનામા હરિરેવં હિ નિત્યં ફલપ્રદો યદિ ન સ્યાત્ખગેન્દ્ર ॥ ૩,૨૮.

હરિ સિવાય ક્યારેય બીજાની પૂજા ન કરો; એ રેણુકા તમને બચાવશે નહીં. હરિ, જેનું નામ પણ અદૃશ્ય છે, એ જ હંમેશા ફળ આપે છે, પંખીઓના રાજા, જો એ નહીં આપે તો બીજું કોણ આપશે?

જુગુપ્સિતાં શ્રુત્યનુક્તાં ચ દેવીં પતિદ્રુહાં સર્વદા સેવયિત્વા । તસ્યાઃ પ્રસાદાત્કુષ્ઠભગન્દરાદ્યૈર્ભુક્ત્વા દુઃખં સંયમિનીં પ્રયાહિ ॥ ૩,૨૮.

જે દેવી નિંદનીય છે, શાસ્ત્રોમાં ઉલ્લેખિત નથી અને પતિની વિરોધી છે, તેની હંમેશા સેવા કરવાથી, તેના પ્રસાદથી કુષ્ઠરોગ, ભાગંદર વગેરે દુઃખો ભોગવીને સંયમની લોકમાં જવું પડે છે.

તદા કુદેવી કુત્ર ગતા વદસ્વ મે હ્યતઃ પતે ત્વં ન ભજસ્વ દેવીમ્ । પતે ભજ ત્વં બ્રાહ્મણાન્વૈષ્ણવાંશ્ચ સંસારદુઃખાત્તારન્સુષ્ઠુરૂપાન્ ॥ ૩,૨૮.

કહો, એ ખોટી દેવી ક્યાં ગઈ? તેથી, પતિ, એ દેવીની પૂજા ન કરો; પતિ, બ્રાહ્મણો અને વૈષ્ણવોની પૂજા કરો, જે સંસારના દુઃખમાંથી સાચા અર્થમાં મુક્તિ આપે છે.

સેવાદિકં પ્રવિહાયૈવ સ્વચ્છં માયાદેવ્યા ભજનાત્કિં વદસ્વ । જ્યેષ્ઠાષ્ટમ્યાં જ્યેષ્ઠદેવીં હ્યલક્ષ્મીં લક્ષ્મીતિ બુદ્ધ્યા પૂજયિત્વા ચ સમ્યક્ ॥ ૩,૨૮.

આવી સેવા છોડીને, કહો તો, માયાદેવીની પૂજા કરીને શું મળે છે? જેઠ માસની અષ્ટમીના દિવસે, જેઠદેવી અલક્ષ્મીને લક્ષ્મી સમજીને યોગ્ય રીતે પૂજો.

તસ્યાઃ સૂત્રં ગલબદ્ધં ચ કૃત્વા નાનાદુઃખં હ્યનુભૂયાઃ પતે ત્વમ્ । યદા પતે યમદૂતૈશ્ચ પાશૈર્બદ્ધ્વા ચ સમ્યક્ તાડ્યમાનૈઃ કશાભિઃ ॥ ૩,૨૮.

એના દોરો ગળે બાંધીને, હે સ્વામી, તું અનેક દુઃખો અનુભવશે. જયારે યમના દૂતોએ તને પાશથી મજબૂતીથી બાંધીને, કશા વડે મારશે—

તદા હ્યલક્ષ્મીઃ કુત્ર પલાયતેઽસાવતો મૂલં વિષ્ણુપાદં ભજસ્વ । પતે ભજ ત્વં સર્વદા વાયુતત્ત્વં ન ચાશ્રયેસ્ત્વં સૂક્ષ્મસ્કન્દં ચ મૂઢ ॥ ૩,૨૮.

ત્યારે તો દુર્ભાગ્ય ક્યાં ભાગી જાય છે? એટલે મૂળરૂપે વિષ્ણુના ચરણોમાં શરણ જા. હે સ્વામી, હંમેશા વાયુતત્વને શરણ જા; અને મૂર્ખ, સૂક્ષ્મ સ્કંદ પર આધાર ન રાખ.

તદ્વત્તં ત્વં નવનીતં ચ ભક્ત્યા તદુચ્છિષ્ટં ભક્ષયિત્વા પતે હિ । તસ્યાશ્ચ સૂત્રં ગલબદ્ધં ચ કૃત્વા ઇહૈવ દુઃખાન્યનુભૂયાઃ પતે ત્વમ્ ॥ ૩,૨૮.

એ જ રીતે, ભક્તિપૂર્વક નવનીતનું ઉચ્છિષ્ટ ખાઈને અને એના દોરો ગળે બાંધીને, હે સ્વામી, તું અહીં જ દુઃખો અનુભવશે.

યદા પતે યમદૂતૈશ્ચ પાશૈર્બદ્ધ્વા ચ સમ્યક્ તાડ્યમાનઃ કશાભિઃ । તદા સ્કન્દઃ કુત્ર પલાયતેઽસાવતો મૂલં વિષ્ણુપાદં ભજસ્વ ॥ ૩,૨૮.

જયારે યમના દૂતોએ તને પાશથી મજબૂતીથી બાંધીને, કશા વડે મારશે, ત્યારે સ્કંદ ક્યાં ભાગી જાય છે? એટલે મૂળરૂપે વિષ્ણુના ચરણોમાં શરણ જા.

દીપસ્તંભં દાપયિત્વા પતે ત્વં સૂત્રં ચ બદ્ધ્વા સ્વગલે ચ ભક્ત્યા । તદા બદ્ધ્વા યમદૂતૈશ્ચ પાશૈર્દીપસ્તંભૈસ્તાડ્યમાનસ્તુ સમ્યક્ ॥ ૩,૨૮.

દીપસ્તંભ ઊભો કરાવીને, હે સ્વામી, ભક્તિપૂર્વક દોરો ગળે બાંધીને, પછી જયારે યમના દૂતોએ પાશથી બાંધીને, દીપસ્તંભ વડે તને સારી રીતે મારશે—

દીપસ્તંભઃ કુત્ર પલાયિતોભૂદતો મૂલં વિષ્ણુપાદં ભજસ્વ । લક્ષ્મીદિને પૂજયિત્વા ચ લક્ષ્મીં સૂત્રં તસ્યાઃ સ્વગલે ધારય ત્વમ્ ॥ ૩,૨૮.

ત્યારે એ દીપસ્તંભ ક્યાં ભાગી જાય છે? એટલે મૂળરૂપે વિષ્ણુના ચરણોમાં શરણ જા. લક્ષ્મીદિને લક્ષ્મીજીની પૂજા કરીને, એનો દોરો તું ગળે પહેરજે.