ગરુડપુરાણમ્

અત્ર સ્નાનં યઃ કરોતિ સ યાતિ પરમાં ગતિમ્ । સ્નાનં ચકાર સા કન્યા જલે પરમપાવને ॥ ૩,૨૭.

જે અહીં સ્નાન કરે છે, તે પરમ ગતિ પામે છે. કન્યાએ પણ આ પવિત્ર જળમાં સ્નાન કર્યું.

દાનાદિકં તથા જ્ઞાત્વા જજાપ પરમં મનુમ્ । શ્રીનિવાસસમીપં તુ પુનરાગત્ય ભામિની ॥ ૩,૨૭.

દાન અને અન્ય કૃત્યો કરીને, મહામંત્રનો જાપ કરીને, તે ભામિની ફરી શ્રીનિવાસ પાસે આવી.

અઙ્ગપ્રદક્ષિણં ચક્રે ભક્ત્યા વેઙ્કટનાયકમ્ । બ્રાહ્મણાદીન્પ્રીણયિત્વા વસ્ત્રગન્ધાદિભૂષણૈઃ ॥ ૩,૨૭.

તેણીએ ભક્તિપૂર્વક વેંકટનાયકની પરિક્રમા કરી, અને બ્રાહ્મણો તથા અન્યને વસ્ત્ર, સુગંધ અને આભૂષણોથી પ્રસન્ન કર્યા.

પુનઃ પરદિને પ્રાતઃ સ્વામિપુષ્કરિણીજલે । સ્નાનં કૃત્વા મહાભાગા યયૌ તુંબુરુસંજ્ઞિકામ્ ॥ ૩,૨૭.

પછી બીજે દિવસે સવારે, સ્વામીની પુષ્કરિણીના જળમાં સ્નાન કરીને, હે મહાભાગ્યવતી, તે તુંબુરુ નામના સ્થળે ગઈ.

પપ્રચ્છ તં ગુરું દેવી નાથં કિન્નામિકા ત્વયમ્ । જૈગીષવ્ય ઉવાચ । ઇયં તુંબરુકાભિજ્ઞા નારી વૈ વરવર્ણિની ॥ ૩,૨૭.

દેવીએ ગુરુને પૂછ્યું: 'હે નાથ, આ સ્થાનનું નામ શું છે?' જયગીષવ્ય બોલ્યા: 'આ તુંબરુકા તરીકે જાણીતી છે, સુંદર વર્ણની સ્ત્રી.'

પુરા તું બુરુણા સાકં નારદસ્તપસિ સ્થિતઃ । અત્ર પ્રાદુરભૂદ્વિષ્ણુર્નારદસ્ય હિતાય ચ ॥ ૩,૨૭.

પહેલાં તુંબુરુ સાથે નારદે અહીં તપ કર્યો હતો; અહીં નારદના હિત માટે વિષ્ણુ પ્રગટ થયા હતા.

સ્નાનં યઃ કુરુતે હ્યત્ર સ યાતિ પરમાં ગતિમ્ । અત્ર સ્નાનં મનુષ્યાણાં સર્વેષાં દુર્લભં કલૌ ॥ ૩,૨૭.

જે અહીં સ્નાન કરે છે, તે પરમ ગતિ પામે છે. કળીયુગમાં અહીં સ્નાન કરવું બધાં મનુષ્યો માટે દુર્લભ છે.

અત્ર સ્નાનં મનુષ્યાણાં નાલ્પસ્ય તપસઃ ફલમ્ । તત્ર સ્નાત્વા ચ પીત્વા ચ દત્ત્વા દાનાન્યકેશઃ ॥ ૩,૨૭.

અહીં સામાન્ય માણસો માટે સ્નાન કરવાથી બહુ ઓછું પુણ્ય મળે છે; પણ ત્યાં સ્નાન કરીને, પાણી પીધા પછી અને દાન આપ્યા પછી, માણસ બધા પાપોથી મુક્ત થઈ જાય છે.

પુનરાગત્ય સા દેવી શ્રીનિવાસં નનામ હ । તસ્મિમન્દિને બ્રાહ્મણાંશ્ચ તર્પયામાસ ભમિનિ ॥ ૩,૨૭.

પછી તે દેવી પાછી આવી અને શ્રીનિવાસને વંદન કર્યું; એ દિવસે, તેજસ્વિ, તેણે બ્રાહ્મણોને તૃપ્ત કર્યા.

સ્વામિપુષ્કરિણીં પ્રાપ્ય દીપાન્પ્રાજ્વાલયત્સતી । સોપાનેષુ મહાભાગા દીપાવલિભિરઞ્જસા । પ્રીણયામાસ દેવેશં શ્રીનિવાસં જગદ્ગુરુમ્ ॥ ૩,૨૭.

પછી તે પવિત્ર તળાવ પાસે પહોંચી અને દીવટાં પ્રગટાવ્યાં; પગથિયાં પર દીવટાંની પંક્તિઓથી આનંદપૂર્વક દેવોના દેવ શ્રીનિવાસ, જગતના ગુરુને પ્રસન્ન કર્યા.

પુનઃ પરદિને પ્રાપ્તે શક્રતીર્થમનુત્તમમ્ । કપિલાખ્યોર્ધ્વદેશે તુ તત્તીર્થં પાવનં સ્મૃતમ્ ॥ ૩,૨૭.

બીજે દિવસે ફરીથી, તે શ્રેષ્ઠ શક્ર તીર્થે ગઈ; કપિલ નામના પ્રદેશમાં એ તીર્થ પવિત્ર માનવામાં આવે છે.

તત્ર સ્નાત્વા મહાભાગા તદૂર્ધ્વં સ્નાપયેત્સ્વયમ્ । વિષ્વસેનસરસ્તત્ર સર્વપાપવિનાશનમ્ ॥ ૩,૨૭.

ત્યાં એ પુણ્યવતી સ્ત્રીએ સ્નાન કર્યું અને પછી પોતે જ અભિષેક કર્યો; ત્યાંનું વિશ્વસેન તળાવ બધા પાપોનો નાશ કરે છે.

તત ઊર્ધ્વં મહાભાગા યયૌ તત્ર દદર્શ સા । પઞ્ચાયુધાનાં તીર્થાનિ તેષુ સ્નાનં ચકાર સા ॥ ૩,૨૭.

પછી એ પુણ્યવતી સ્ત્રી આગળ ગઈ અને પાંચ શસ્ત્રોના તીર્થો જોયા; એ તીર્થોમાં તેણે સ્નાન કર્યું.

તદૂર્ધ્વં ચાગ્નિકુણ્ડં સ્યાદ્દુરારોહં તતોગ્રતઃ । તસ્યોપરિ બ્રહ્મતીર્થં બ્રહ્મહત્યાવિમોચનમ્ ॥ ૩,૨૭.

તે પછી આગળ અગ્નિકુંડ આવે છે, જે ચઢવા માટે મુશ્કેલ છે; તેના ઉપર બ્રહ્મા તીર્થ છે, જે બ્રાહ્મણહત્યાના પાપથી મુક્ત કરે છે.

સપ્તર્ષીણાં તદૂર્ધ્વં તુ પુણ્યતીર્થં ચ સત્ફલમ્ । દશાધિકફલં તેષા તીર્થાનામુત્તરોત્તરમ્ ॥ ૩,૨૭.

તે પછી સાત ઋષિઓનું પવિત્ર તીર્થ આવે છે, જે શ્રેષ્ઠ ફળ આપે છે; દરેક આગળનું તીર્થ પછળના તીર્થ કરતા દસગણું વધુ પુણ્ય આપે છે.

એતેષાં ચૈવ માહાત્મ્યં કો વા વક્તુમિહાર્હતિ । ઋષિતીર્થેષુ સા કન્યા ચચાર તપ ઉત્તમમ્ ॥ ૩,૨૭.

આ તીર્થોની મહિમા કોણ વર્ણવી શકે? એ કન્યાએ ઋષિ તીર્થોમાં ઉત્તમ તપ કર્યું.

મમાવતારપર્યન્તં ચરિત્વા તપ ઉત્તમમ્ । યોગધારણ યા દેહં ત્યક્ત્વા જાંબવતો ગૃહે ॥ ૩,૨૭.

મારા અવતાર સુધી એણે શ્રેષ્ઠ તપ કર્યું અને પછી યોગ દ્વારા શરીર ત્યાગી, જાંબવંતના ઘરમાં જન્મ લીધો.

જાતા જાંબવતી નામ વવૃધે તસ્ય વેશ્મનિ । તસ્યાઃ પિતા જાંબવાન્સ સમાદાત્કન્યકાં તદા । રુક્મ્યા અનં તરા સૈષા મમ ભાર્યા ખગેશ્વર ॥ ૩,૨૭.

એ જાંબવતી નામે જન્મી અને જાંબવંતના ઘરમાં મોટી થઈ; તેના પિતા જાંબવંતે તેને કન્યારૂપે આપીને, રુક્મીનો શત્રુ જે છે, એ મારી પત્ની બની, ખગેશ્વર.

ઇદં હિ પરમાખ્યાનં વેઙ્કટાદ્રેર્મહાગિરેઃ । કો વા વર્ણયિતું શક્તો મદન્યઃ પુરુષો ભુવિ ॥ ૩,૨૭.

આ વેંકટાદ્રિ મહાપર્વતની શ્રેષ્ઠ કથા છે; મારા સિવાય બીજું કોઈ મનુષ્ય પૃથ્વી પર આ વર્ણવી શકે નહીં.

વેઙ્કટેશસ્ય નૈવેદ્યં સદા લક્ષ્મીઃ કરોતિ વૈ । બ્રહ્મા પૂજયતે નિત્યમેવં શાસ્ત્રસ્ય નિર્ણયઃ ॥ ૩,૨૭.

વેંકટેશ માટે લક્ષ્મી હંમેશા ભોજન તૈયાર કરે છે; બ્રહ્મા રોજ પૂજા કરે છે—આ જ શાસ્ત્રનો નિષ્કર્ષ છે.

નૈવેદ્યભક્ષિણાં પુંસામુપહાસં ન કારયેત્ । સ્વસ્ય પ્રાશસ્ત્યભાવે તુ નૈવેદ્યાદિ ગુડાદિકમ્ । ગ્રાહ્યમેવ ન સંદેહો અન્યથા નારકી ભવેત્ ॥ ૩,૨૭.

જે લોકો નૈવેદ્ય ખાય છે, તેમનો ઉપહાસ ન કરવો જોઈએ; જો પોતામાં શ્રેષ્ઠતા ન હોય તો, નૈવેદ્ય અને ગુડ વગેરે સ્વીકારવા યોગ્ય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી; નહિંતર નરકમાં જવું પડે.

શ્રીનિવાસાત્પરો દેવો ન ભૂતો ન ભવિષ્યતિ । સ્વયં ચ પાચયિત્વાત્વં ઘૃતપક્વાદિકં તથા । શ્રીનિવાસસ્ય નૈવેદ્યં દત્ત્વા ભોજનમાચરેત્ ॥ ૩,૨૭.

શ્રીનિવાસ કરતા મહાન દેવ ન તો થયો છે, ન તો થશે; પોતે ઘીથી બનેલું ભોજન પકાવી, શ્રીનિવાસને નૈવેદ્ય અર્પણ કરીને પછી જ ભોજન કરવું જોઈએ.

ઇદં તુ પરમં ગોપ્યં તવોક્તં ચ ખગેશ્વર । ન કસ્યાપિ ચ વક્તવ્યં ગોપ્યત્વાત્ખગસત્તમ । ઇતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ તારતમ્યં શૃણુ પ્રભો ॥ ૩,૨૭.

આ સર્વોચ્ચ રહસ્ય મેં તને કહ્યું છે, ખગેશ્વર; આ કોઈને કહેવું નહીં, કારણ કે આ ગુપ્ત રાખવાનું છે, ખગોમાં શ્રેષ્ઠ. હવે હું તારા માટે ક્રમ સમજાવું છું, પ્રભુ, સાંભળ.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૮ યા પૂર્વસર્ગે દક્ષપુત્રી સતી તુ રુદ્રસ્ય પત્ની દક્ષયજ્ઞે સ્વદેહમ્ । વિસૃજ્ય સા મેનકાયાં ચ જજ્ઞે ધરાધરાદ્ધેમવતો વૈ સકાશાત્ ॥ ૩,૨૮.

પહેલા સર્જનમાં દક્ષની પુત્રી સતી, જે રુદ્રની પત્ની હતી, દક્ષના યજ્ઞમાં પોતાનું શરીર ત્યાગી; પછી તે મેનકાની પુત્રી બની અને હેમવત પર્વત પરથી જન્મી.

સા પાર્વતા રુદ્રપત્ની ખગેન્દ્ર યા શેષપત્ની વારુણી નામ પૂર્વા । સૈવાગતા બલભદ્રેણ રન્તું દ્વિરૂપમાસ્થાય મહાપતિવ્રતા ॥ ૩,૨૮.

એ જ પાર્વતી છે, રુદ્રની પત્ની, ખગરાજ; શેષની પૂર્વ પત્નીનું નામ વારુણી હતું. એ મહાપતિવ્રતા સ્ત્રીએ બે રૂપ ધારણ કરીને બલભદ્ર સાથે ભોગ કરવા આવી.

શ્રીરિત્યાખ્યા ઇન્દિરાવેશયુક્તા તસ્યા દ્વિતીયા પ્રતિમા મેઘરૂપા । શેષણ રૂપેણ યદા હિ વીન્દ્ર તપશ્ચચાર વિષ્ણુના સાર્ધમેવ ॥ ૩,૨૮.

જેને શ્રી કહે છે, જેમાં ઇન્દિરાનું વાસ છે, એની બીજી મૂર્તિ મેઘ જેવી છે; જ્યારે એ શેષરૂપે વિષ્ણુ સાથે તપ કરે છે, હે ઇન્દ્ર.

તદૈવ દેવી વારુણી શેષપત્ની તપશ્ચ ક્રે ઇન્દિરાપ્રીતયે ચ । તદા પ્રીતા ઇન્દિરા સુપ્રસન્ના ઉવાચ તાં વારુણીં શેષપત્નીમ્ ॥ ૩,૨૮.

એ સમયે વરુણી, જે શેષની પત્ની છે, એ પણ ઇન્દિરાની પ્રસન્નતા માટે તપ કરે છે; ત્યારે પ્રસન્ન થયેલી ઇન્દિરાએ વરુણી, શેષપત્ની, ને કહ્યું.

યદા રામો વૈષ્ણવાંશેન યુક્તઃ સંપત્સ્યતે ભૂતલે રૌહિણેયઃ । મય્યાવેશાત્સંયુતા ત્વં તુ ભદ્રે શ્રીરિત્યાખ્યા વલભદ્રસ્ય રન્તુમ્ ॥ ૩,૨૮.

જ્યારે રામ, જે વિષ્ણુનો અંશ ધરાવે છે, રોહિણીપુત્ર બની પૃથ્વી પર આવશે, ત્યારે, હે શુભે, મારી કૃપાથી તું શ્રી તરીકે ઓળખાશે અને બલભદ્રની પ્રિય બનશે.

સંપત્સ્યસે નાત્ર વિચાર્યમસ્તીત્યુક્ત્વા સા વૈ પ્રયયૌ વિષ્ણુલોકે । શ્રીલક્ષ્મ્યંશાચ્છ્રીરિતીડ્યાં સમાખ્યાં લબ્ધ્વા લોકે શેષપત્ની બભૂવ ॥ ૩,૨૮.

'તું આ અવસ્થાને નિશ્ચિત રીતે પ્રાપ્ત કરશ' એમ કહીને એ વિષ્ણુલોકમાં ચાલી ગઈ; શ્રીલક્ષ્મીનો અંશ અને શ્રી નામ પામીને શેષપત્ની જગતમાં પ્રસિદ્ધ થઈ.