ગરુડપુરાણમ્

ગુરુસ્ત્રીગમનાચ્ચન્દ્ર અહલ્યાયાં ગતો હરિઃ । સુરાપાનાચ્ચ શુક્રસ્તુ સુવર્ણહરણાદ્બલિઃ ॥ ૩,૨૭.

ગુરુએ પરસ્ત્રીના સંગથી ચંદ્રને અહલ્યા રૂપે જન્મ લેવો પડ્યો, હરિએ પણ એવું કર્યું. દારૂ પીવાથી શુક્રને અને સોનું ચોરી લીધું તેથી બલિને આવું ભોગવવું પડ્યું.

બ્રહ્મહત્યાયાશ્ચ રુદ્રો નાગો દત્તાપહારકઃ । સૂતસ્ય હનનાદ્રામો નિર્મુક્તો હ્યત્ર ભામિનિ ॥ ૩,૨૭.

બ્રાહ્મણહત્યા માટે રુદ્રને, આપેલું દાન પાછું લીધું તેથી નાગને, અને સુતના વધ માટે રામને અહીં મુક્તિ મળી, હે સુંદર.

નાનેન સદૃશં તીર્થં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ । સ્નાનં કુરુ મહાભાગે તેન સિદ્ધિં હ્યવાપ્સ્યસિ ॥ ૩,૨૭.

આ તીર્થ જેવું બીજું કોઈ થયું નથી કે થશે નહીં. હે મહાભાગ્યવતી, અહીં સ્નાન કર, નિશ્ચિતપણે સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થશે.

જૈગીષવ્યેણ મુનિના પિત્રા સહ ચ કન્યકા । સ્નાનં ચકાર વિધિવદુદતિષ્ઠચ્ચ ભામિનિ ॥ ૩,૨૭.

મુનિ જયગીષવ્યે પોતાની પુત્રી સાથે વિધિપૂર્વક અહીં સ્નાન કર્યું, હે સુંદર.

યાવચ્ચ પૌરુષં સૂક્તં તાવત્કાલં હિ તિષ્ઠતિ । પશ્ચાજ્જપ્ત્વા મહામન્ત્રં વેઙ્કટેશાભિધં પરમ્ ॥ ૩,૨૭.

જ્યાં સુધી પુરુષસૂક્તનું પઠન થયું, ત્યાં સુધી તેઓ ત્યાં રહ્યા; પછી વેંકટેશ નામના મહામંત્રનો જાપ કર્યો.

દ્વિજાતીન્પ્રીણયિત્વા સા વસ્ત્રદ્રવ્યાદિભૂષણૈઃ । તસ્માચ્ચ પ્રયયૌ દેવી કમારીતીર્થમુત્તમમ્ ॥ ૩,૨૭.

તેણીએ દ્વિજોને વસ્ત્ર, ધન અને આભૂષણોથી પ્રસન્ન કર્યા; પછી તે દેવી કમારી નામના ઉત્તમ તીર્થે ગઈ.

કુમારીમહિમાનં ચ શ્રુત્વા સ્નાનં ચકાર સા । પુનરાવૃત્ય સા દેવી હ્યન્તરા વિરજાનદીમ્ ॥ ૩,૨૭.

કુમારીનું મહાત્મ્ય સાંભળી, તેણે ત્યાં સ્નાન કર્યું; પછી તે દેવી ફરીને વિરજા નદી પાસે આવી, હે સુંદર.

દૃષ્ટ્વા પપ્રચ્છ સા દેવી જૈગીષવ્યં ગુરું પ્રભુમ્ । કિં સંજ્ઞિકેયં વિપ્રેન્દ્ર કિં કાર્યં હ્યત્ર મે વદ ॥ ૩,૨૭.

દેવી જયગીષવ્ય ગુરુ અને પ્રભુને જોઈને પૂછે છે: 'હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, આ સ્થળનું નામ શું છે? અહીં મને શું કરવું?'

જૈગીષવ્યઃ પૃષ્ટ એવ મુવાચ કરુણાનિધિઃ । ઇયં ભાગીરથી કન્યે આયાતિ હ્યન્તરેણ તુ ॥ ૩,૨૭.

પ્રશ્ન સાંભળી, દયાના સાગર જયગીષવ્ય બોલ્યા: 'હે કન્યા, આ અંદર વહેતી ભાગીરથી છે.'

અતઃ સા પ્રોચ્યતે હ્યન્તર્ગઙ્ગેતિ પરમર્ષિભિઃ । કન્યે ત્વસ્યાસ્તુ સલિલં શ્રીનિનિવાસપ્રિયં સદા ॥ ૩,૨૭.

માટે મહર્ષિઓ તેને 'અંતરગંગા' કહે છે. હે કન્યા, અહીંનું જળ શ્રીનિવાસને સદા પ્રિય રહે.

અત્ર સ્નાનં યઃ કરોતિ સ યાતિ પરમાં ગતિમ્ । સ્નાનં ચકાર સા કન્યા જલે પરમપાવને ॥ ૩,૨૭.

જે અહીં સ્નાન કરે છે, તે પરમ ગતિ પામે છે. કન્યાએ પણ આ પવિત્ર જળમાં સ્નાન કર્યું.

દાનાદિકં તથા જ્ઞાત્વા જજાપ પરમં મનુમ્ । શ્રીનિવાસસમીપં તુ પુનરાગત્ય ભામિની ॥ ૩,૨૭.

દાન અને અન્ય કૃત્યો કરીને, મહામંત્રનો જાપ કરીને, તે ભામિની ફરી શ્રીનિવાસ પાસે આવી.

અઙ્ગપ્રદક્ષિણં ચક્રે ભક્ત્યા વેઙ્કટનાયકમ્ । બ્રાહ્મણાદીન્પ્રીણયિત્વા વસ્ત્રગન્ધાદિભૂષણૈઃ ॥ ૩,૨૭.

તેણીએ ભક્તિપૂર્વક વેંકટનાયકની પરિક્રમા કરી, અને બ્રાહ્મણો તથા અન્યને વસ્ત્ર, સુગંધ અને આભૂષણોથી પ્રસન્ન કર્યા.

પુનઃ પરદિને પ્રાતઃ સ્વામિપુષ્કરિણીજલે । સ્નાનં કૃત્વા મહાભાગા યયૌ તુંબુરુસંજ્ઞિકામ્ ॥ ૩,૨૭.

પછી બીજે દિવસે સવારે, સ્વામીની પુષ્કરિણીના જળમાં સ્નાન કરીને, હે મહાભાગ્યવતી, તે તુંબુરુ નામના સ્થળે ગઈ.

પપ્રચ્છ તં ગુરું દેવી નાથં કિન્નામિકા ત્વયમ્ । જૈગીષવ્ય ઉવાચ । ઇયં તુંબરુકાભિજ્ઞા નારી વૈ વરવર્ણિની ॥ ૩,૨૭.

દેવીએ ગુરુને પૂછ્યું: 'હે નાથ, આ સ્થાનનું નામ શું છે?' જયગીષવ્ય બોલ્યા: 'આ તુંબરુકા તરીકે જાણીતી છે, સુંદર વર્ણની સ્ત્રી.'

પુરા તું બુરુણા સાકં નારદસ્તપસિ સ્થિતઃ । અત્ર પ્રાદુરભૂદ્વિષ્ણુર્નારદસ્ય હિતાય ચ ॥ ૩,૨૭.

પહેલાં તુંબુરુ સાથે નારદે અહીં તપ કર્યો હતો; અહીં નારદના હિત માટે વિષ્ણુ પ્રગટ થયા હતા.

સ્નાનં યઃ કુરુતે હ્યત્ર સ યાતિ પરમાં ગતિમ્ । અત્ર સ્નાનં મનુષ્યાણાં સર્વેષાં દુર્લભં કલૌ ॥ ૩,૨૭.

જે અહીં સ્નાન કરે છે, તે પરમ ગતિ પામે છે. કળીયુગમાં અહીં સ્નાન કરવું બધાં મનુષ્યો માટે દુર્લભ છે.

અત્ર સ્નાનં મનુષ્યાણાં નાલ્પસ્ય તપસઃ ફલમ્ । તત્ર સ્નાત્વા ચ પીત્વા ચ દત્ત્વા દાનાન્યકેશઃ ॥ ૩,૨૭.

અહીં સામાન્ય માણસો માટે સ્નાન કરવાથી બહુ ઓછું પુણ્ય મળે છે; પણ ત્યાં સ્નાન કરીને, પાણી પીધા પછી અને દાન આપ્યા પછી, માણસ બધા પાપોથી મુક્ત થઈ જાય છે.

પુનરાગત્ય સા દેવી શ્રીનિવાસં નનામ હ । તસ્મિમન્દિને બ્રાહ્મણાંશ્ચ તર્પયામાસ ભમિનિ ॥ ૩,૨૭.

પછી તે દેવી પાછી આવી અને શ્રીનિવાસને વંદન કર્યું; એ દિવસે, તેજસ્વિ, તેણે બ્રાહ્મણોને તૃપ્ત કર્યા.

સ્વામિપુષ્કરિણીં પ્રાપ્ય દીપાન્પ્રાજ્વાલયત્સતી । સોપાનેષુ મહાભાગા દીપાવલિભિરઞ્જસા । પ્રીણયામાસ દેવેશં શ્રીનિવાસં જગદ્ગુરુમ્ ॥ ૩,૨૭.

પછી તે પવિત્ર તળાવ પાસે પહોંચી અને દીવટાં પ્રગટાવ્યાં; પગથિયાં પર દીવટાંની પંક્તિઓથી આનંદપૂર્વક દેવોના દેવ શ્રીનિવાસ, જગતના ગુરુને પ્રસન્ન કર્યા.

પુનઃ પરદિને પ્રાપ્તે શક્રતીર્થમનુત્તમમ્ । કપિલાખ્યોર્ધ્વદેશે તુ તત્તીર્થં પાવનં સ્મૃતમ્ ॥ ૩,૨૭.

બીજે દિવસે ફરીથી, તે શ્રેષ્ઠ શક્ર તીર્થે ગઈ; કપિલ નામના પ્રદેશમાં એ તીર્થ પવિત્ર માનવામાં આવે છે.

તત્ર સ્નાત્વા મહાભાગા તદૂર્ધ્વં સ્નાપયેત્સ્વયમ્ । વિષ્વસેનસરસ્તત્ર સર્વપાપવિનાશનમ્ ॥ ૩,૨૭.

ત્યાં એ પુણ્યવતી સ્ત્રીએ સ્નાન કર્યું અને પછી પોતે જ અભિષેક કર્યો; ત્યાંનું વિશ્વસેન તળાવ બધા પાપોનો નાશ કરે છે.

તત ઊર્ધ્વં મહાભાગા યયૌ તત્ર દદર્શ સા । પઞ્ચાયુધાનાં તીર્થાનિ તેષુ સ્નાનં ચકાર સા ॥ ૩,૨૭.

પછી એ પુણ્યવતી સ્ત્રી આગળ ગઈ અને પાંચ શસ્ત્રોના તીર્થો જોયા; એ તીર્થોમાં તેણે સ્નાન કર્યું.

તદૂર્ધ્વં ચાગ્નિકુણ્ડં સ્યાદ્દુરારોહં તતોગ્રતઃ । તસ્યોપરિ બ્રહ્મતીર્થં બ્રહ્મહત્યાવિમોચનમ્ ॥ ૩,૨૭.

તે પછી આગળ અગ્નિકુંડ આવે છે, જે ચઢવા માટે મુશ્કેલ છે; તેના ઉપર બ્રહ્મા તીર્થ છે, જે બ્રાહ્મણહત્યાના પાપથી મુક્ત કરે છે.

સપ્તર્ષીણાં તદૂર્ધ્વં તુ પુણ્યતીર્થં ચ સત્ફલમ્ । દશાધિકફલં તેષા તીર્થાનામુત્તરોત્તરમ્ ॥ ૩,૨૭.

તે પછી સાત ઋષિઓનું પવિત્ર તીર્થ આવે છે, જે શ્રેષ્ઠ ફળ આપે છે; દરેક આગળનું તીર્થ પછળના તીર્થ કરતા દસગણું વધુ પુણ્ય આપે છે.

એતેષાં ચૈવ માહાત્મ્યં કો વા વક્તુમિહાર્હતિ । ઋષિતીર્થેષુ સા કન્યા ચચાર તપ ઉત્તમમ્ ॥ ૩,૨૭.

આ તીર્થોની મહિમા કોણ વર્ણવી શકે? એ કન્યાએ ઋષિ તીર્થોમાં ઉત્તમ તપ કર્યું.

મમાવતારપર્યન્તં ચરિત્વા તપ ઉત્તમમ્ । યોગધારણ યા દેહં ત્યક્ત્વા જાંબવતો ગૃહે ॥ ૩,૨૭.

મારા અવતાર સુધી એણે શ્રેષ્ઠ તપ કર્યું અને પછી યોગ દ્વારા શરીર ત્યાગી, જાંબવંતના ઘરમાં જન્મ લીધો.

જાતા જાંબવતી નામ વવૃધે તસ્ય વેશ્મનિ । તસ્યાઃ પિતા જાંબવાન્સ સમાદાત્કન્યકાં તદા । રુક્મ્યા અનં તરા સૈષા મમ ભાર્યા ખગેશ્વર ॥ ૩,૨૭.

એ જાંબવતી નામે જન્મી અને જાંબવંતના ઘરમાં મોટી થઈ; તેના પિતા જાંબવંતે તેને કન્યારૂપે આપીને, રુક્મીનો શત્રુ જે છે, એ મારી પત્ની બની, ખગેશ્વર.

ઇદં હિ પરમાખ્યાનં વેઙ્કટાદ્રેર્મહાગિરેઃ । કો વા વર્ણયિતું શક્તો મદન્યઃ પુરુષો ભુવિ ॥ ૩,૨૭.

આ વેંકટાદ્રિ મહાપર્વતની શ્રેષ્ઠ કથા છે; મારા સિવાય બીજું કોઈ મનુષ્ય પૃથ્વી પર આ વર્ણવી શકે નહીં.