ગરુડપુરાણમ્

સ્નાનં કૃત્વા શેષતીર્થે વિશુદ્ધેનૈવ ચેતસા । એતેષાં લક્ષણં શ્રુત્વા પ્રયાતિ પરમાં ગતિમ્ ॥ ૩,૨૬.

શેષ તીર્થમાં શુદ્ધ મનથી સ્નાન કરીને, આ તમામ રૂપોના લક્ષણો સાંભળ્યા પછી, મનુષ્ય પરમ ગતિ પામે છે.

તતઃ પરં મહાભાગે વારુણં તીર્થમુત્તમમ્ । તત્રાસ્તે વરુણો દેવઃ પૂજાં કર્તું હરેઃ સદા ॥ ૩,૨૬.

પછી, હે મહાભાગ્યશાળી, ઉત્તમ વરુણ તીર્થ આવે છે. ત્યાં વરુણ દેવ હંમેશા હરિની પૂજા કરવા માટે વસે છે.

તત્ર સ્નાનં પ્રકર્તવ્યં દાતવ્યં દાનમુત્તમમ્ । શિશુમારં ચ મત્સ્યં ચ ત્રિવિક્રમમથાપિ વા । દાતવ્યં ભૂતિકામેન તીર્થેસ્મિન્વિરવર્ણિનિ ॥ ૩,૨૬.

ત્યાં સ્નાન કરવું અને શ્રેષ્ઠ દાન આપવું જોઈએ. સુખ-સમૃદ્ધિ માટે અહીં શિશુમાર, માછલી અથવા ત્રિવિક્રમનું દાન કરવું જોઈએ, હે નિર્મળવર્ણે.

જંબૂફલસમાકારા પુચ્છે સૂક્ષ્મા સબિન્દુકા । ચક્રત્રયા ચ વદને પુચ્છોપરિ સચક્રકા ॥ ૩,૨૬.

જાંબુફળ જેવું પૂંછડું, નાનું અને ટપકાવાળું, ચહેરા પર ત્રણ ચક્ર અને પૂંછડાની ઉપર પણ ચક્રવાળું એ તેનું સ્વરૂપ છે.

શ્રીવત્સબિન્દુમાલાઢ્યા મત્સ્યમૂર્તિરુદાહૃતા । પુચ્છાદધશ્ચક્રયુતં શિશુમારમુદાહૃતમ્ ॥ ૩,૨૬.

શ્રીવત્સ અને ટપકાવાળી પંક્તિથી શોભતા માછલીનું સ્વરૂપ કહેવાયું છે. પૂંછડાની નીચે ચક્રવાળું શિશુમાર કહેવાયું છે.

વક્રચક્રયુતશ્ચેત્સ્યાત્ત્રિવિક્રમ ઉદાહૃતઃ । એતેષાં લક્ષણં શ્રુત્વા વારુણે તીર્થ ઉત્તમે ॥ ૩,૨૬.

વાંકા ચક્રવાળું ત્રિવિક્રમ કહેવાયું છે. આ બધાની લાક્ષણિકતાઓ સાંભળીને, વરુણ તીર્થમાં—

એતદ્દાનફલં પ્રાપ્ય મોદતે વિષ્ણુમન્દિરે । પૂર્વૌક્તા મૂર્તયો યસ્મિન્ ગૃહે તિષ્ઠન્તિ ભામિનિ । ભાગીરથી તીર્થવરા સંનિધત્તે ન સંશયઃ ॥ ૩,૨૬.

આ દાનનું ફળ પામી, ભગવાન વિષ્ણુના મંદિરમાં આનંદ થાય છે. જ્યાં આ પેહલા જણાવેલા સ્વરૂપો ઘરમાં હોય છે, હે સુન્દરી, ત્યાં ભાગીરથી તીર્થ નિશ્ચિતપણે હાજર રહે છે.

સ્વામિ પુષ્કરિણીસ્નાનં દુર્ઘટં તુ કલૌ નૃણામ્ । તત્ર સ્થિતાનાં તીર્થાનાં સ્નાનં ચાપ્યતિદુર્ઘટમ્ ॥ ૩,૨૬.

કળીયુગમાં સ્વામીપુષ્કરિણીમાં સ્નાન કરવું મનુષ્યો માટે અતિ કઠિન છે. ત્યાં આવેલા તીર્થોમાં પણ સ્નાન કરવું બહુ જ મુશ્કેલ છે.

શાલગ્રામશિલાદાનં દુર્ઘટં ચ તથા સ્મૃતામ્ । સ્વામિપુષ્કરિણીતીરે કન્યાદાનં સુદુર્ઘટમ્ ॥ ૩,૨૬.

શાલગ્રામ શિલાનું દાન કરવું પણ અતિ કઠિન માનવામાં આવ્યું છે. સ્વામીપુષ્કરિણીના કિનારે કન્યાદાન કરવું તો અત્યંત દુષ્કર છે.

દુર્ઘટં કપિલાદાનં ભક્ષ્યદાનં સુદુર્ઘટમ્ । સ્વામિપુષ્કરિણીતીર્થે તીર્થેષ્વન્યેષુ ભામિનિ ॥ ૩,૨૬.

કપિલા દાન કરવું મુશ્કેલ છે અને ભોજન દાન કરવું તો બહુ જ મુશ્કેલ છે, સ્વામીપુષ્કરિણી તીર્થમાં અને બીજા તીર્થોમાં પણ, હે સુન્દરી.

સ્નાનં કુરુ યથાન્યા યં શય્યાદાનં તથા કુરુ । જૈગીષવ્યેન મુનિના ત્વેવમુક્તા ચ કન્યકા ॥ ૩,૨૬.

જેમ બીજાઓ કરે તેમ સ્નાન કર અને તેમ જ શય્યા દાન પણ કર. ઐ રીતે જૈગીષવ્ય મુનિએ કન્યાને ઉપદેશ આપ્યો.

સ્વામિપુષ્કરિણીસ્નાનં સા ચકાર ધૃતવ્રતા । તીર્થેષ્વેતેષુ સુસ્નાતા દાનં ચક્રે સુભામિની ॥ ૩,૨૬.

તે ધૃઢવ્રતાવાળી સ્ત્રીએ સ્વામીપુષ્કરિણીમાં સ્નાન કર્યું. આ તીર્થોમાં સારી રીતે સ્નાન કરીને, સુન્દરીએ દાન પણ કર્યું.

ઉવાસ તત્ર સા દવી ત્રિઃ સપ્તકન્દિનાનિ ચ । સ્વામિપુષ્કરણીતીરમહિમાનં શૃણોતિ યઃ । સ યાતિ પરમાં ભક્તિં શ્રીનિવાસે જગન્મયે ॥ ૩,૨૬.

તે ત્યાં એકવીસ દિવસ રહી. જે કોઈ સ્વામીપુષ્કરિણીના કિનારે મહિમા સાંભળે છે, તે શ્રીનિવાસ, જગતના સ્વામીમાં પરમ ભક્તિ પામે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૭ શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । સા ગતા સ્નાતુકામાથ નન્દાં પાપનિવારિણીમ્ । પપ્રચ્છ તં ગુરું વિપ્રં વિનયાવનતા સુધીઃ ॥ ૩,૨૭.

શ્રીકૃષ્ણ બોલ્યા: તે પાપ દૂર કરતી નંદા નદીમાં સ્નાન કરવા ગઈ. વિનયપૂર્વક અને બુદ્ધિપૂર્વક, તેણે પોતાના ગુરુ બ્રાહ્મણને પૂછ્યું.

કિન્નામેયં નદી વિપ્ર કિં કાર્યં ચાત્ર મે વદ । જૈગીષવ્યસ્ત્વેવમુક્તો વાક્યમેતદુવાચ હ ॥ ૩,૨૭.

'આ નદીનું નામ શું છે, હે બ્રાહ્મણ? અહીં મને શું કરવું જોઈએ, કહો.' ત્યારે જૈગીષવ્યએ આ રીતે જવાબ આપ્યો.

જૈગીષવ્ય ઉવાચ । શૃણુ ભદ્રે પ્રવક્ષ્યામિ માહાત્મ્યં પાપનાશનમ્ । ઇયં નદી મહાભાગે સદા પાપવિનાશિની ॥ ૩,૨૭.

જૈગીષવ્ય બોલ્યા: 'હે શુભે, સાંભળ, હું આ નદીનું પાપનાશક મહાત્મ્ય કહું છું. હે મહાભાગ્યશાળી, આ નદી હંમેશા પાપોનો નાશ કરે છે.'

બ્રહ્મહત્યાદિપાપૌઘો યત્ર સ્નાનેન નશ્યતિ । પ્રત્યક્ષં દૃશ્યતે હ્યત્ર સ્નાનં કર્તું સમુદ્યતૈઃ ॥ ૩,૨૭.

અહીં બ્રહ્મહત્યાદિ મોટા પાપો પણ સ્નાનથી નાશ પામે છે. જે લોકો અહીં સ્નાન કરવા આવે છે, તેઓએ આનો અનુભવ સીધો જ કરે છે.

જલં ચાશુભ્રરૂપેણ પાપૈશ્ચ પરિદૃશ્યતે । યાવચ્છુભ્રોદકં દેવિ તાવત્સનાનં ચ કારયેત્ ॥ ૩,૨૭.

પાપોના કારણે પાણી અશુદ્ધ દેખાય છે. જયાં સુધી પાણી શુદ્ધ ન થાય, હે દેવિ, ત્યાં સુધી સ્નાન કરવું જોઈએ.

યાવચ્છુભ્રોદકં નૈવ તાવત્પાપં ન નશ્યતિ । શુદ્ધોદકે સમાયાતે પાપં નષ્ટમિતિ ધ્રુવમ્ ॥ ૩,૨૭.

પાણી શુદ્ધ ન થાય ત્યાં સુધી પાપ નાશ પામતું નથી. જ્યારે શુદ્ધ પાણી દેખાય, ત્યારે પાપ નિશ્ચિતપણે નાશ પામે છે.

કલાવિત્થં વિશાલાક્ષિ મહિમા દૃશ્યતે ભુવિ । અત્ર સ્નાનં પ્રકર્તવ્યં દાતવ્યં દાન મુત્તમમ્ । તતશ્ચ જ્ઞાનમાસાદ્ય વિવિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ ॥ ૩,૨૭.

વિશાળ નેત્રવાળી, કલાવિથ્થનું મહાત્મ્ય ધરતી પર સ્પષ્ટ દેખાય છે. અહીં સ્નાન કરવું અને શ્રેષ્ઠ દાન આપવું જોઈએ. પછી જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરીને મનુષ્ય શ્રીવિષ્ણુના લોકને પામે છે.

ગુરુસ્ત્રીગમનાચ્ચન્દ્ર અહલ્યાયાં ગતો હરિઃ । સુરાપાનાચ્ચ શુક્રસ્તુ સુવર્ણહરણાદ્બલિઃ ॥ ૩,૨૭.

ગુરુએ પરસ્ત્રીના સંગથી ચંદ્રને અહલ્યા રૂપે જન્મ લેવો પડ્યો, હરિએ પણ એવું કર્યું. દારૂ પીવાથી શુક્રને અને સોનું ચોરી લીધું તેથી બલિને આવું ભોગવવું પડ્યું.

બ્રહ્મહત્યાયાશ્ચ રુદ્રો નાગો દત્તાપહારકઃ । સૂતસ્ય હનનાદ્રામો નિર્મુક્તો હ્યત્ર ભામિનિ ॥ ૩,૨૭.

બ્રાહ્મણહત્યા માટે રુદ્રને, આપેલું દાન પાછું લીધું તેથી નાગને, અને સુતના વધ માટે રામને અહીં મુક્તિ મળી, હે સુંદર.

નાનેન સદૃશં તીર્થં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ । સ્નાનં કુરુ મહાભાગે તેન સિદ્ધિં હ્યવાપ્સ્યસિ ॥ ૩,૨૭.

આ તીર્થ જેવું બીજું કોઈ થયું નથી કે થશે નહીં. હે મહાભાગ્યવતી, અહીં સ્નાન કર, નિશ્ચિતપણે સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થશે.

જૈગીષવ્યેણ મુનિના પિત્રા સહ ચ કન્યકા । સ્નાનં ચકાર વિધિવદુદતિષ્ઠચ્ચ ભામિનિ ॥ ૩,૨૭.

મુનિ જયગીષવ્યે પોતાની પુત્રી સાથે વિધિપૂર્વક અહીં સ્નાન કર્યું, હે સુંદર.

યાવચ્ચ પૌરુષં સૂક્તં તાવત્કાલં હિ તિષ્ઠતિ । પશ્ચાજ્જપ્ત્વા મહામન્ત્રં વેઙ્કટેશાભિધં પરમ્ ॥ ૩,૨૭.

જ્યાં સુધી પુરુષસૂક્તનું પઠન થયું, ત્યાં સુધી તેઓ ત્યાં રહ્યા; પછી વેંકટેશ નામના મહામંત્રનો જાપ કર્યો.

દ્વિજાતીન્પ્રીણયિત્વા સા વસ્ત્રદ્રવ્યાદિભૂષણૈઃ । તસ્માચ્ચ પ્રયયૌ દેવી કમારીતીર્થમુત્તમમ્ ॥ ૩,૨૭.

તેણીએ દ્વિજોને વસ્ત્ર, ધન અને આભૂષણોથી પ્રસન્ન કર્યા; પછી તે દેવી કમારી નામના ઉત્તમ તીર્થે ગઈ.

કુમારીમહિમાનં ચ શ્રુત્વા સ્નાનં ચકાર સા । પુનરાવૃત્ય સા દેવી હ્યન્તરા વિરજાનદીમ્ ॥ ૩,૨૭.

કુમારીનું મહાત્મ્ય સાંભળી, તેણે ત્યાં સ્નાન કર્યું; પછી તે દેવી ફરીને વિરજા નદી પાસે આવી, હે સુંદર.

દૃષ્ટ્વા પપ્રચ્છ સા દેવી જૈગીષવ્યં ગુરું પ્રભુમ્ । કિં સંજ્ઞિકેયં વિપ્રેન્દ્ર કિં કાર્યં હ્યત્ર મે વદ ॥ ૩,૨૭.

દેવી જયગીષવ્ય ગુરુ અને પ્રભુને જોઈને પૂછે છે: 'હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, આ સ્થળનું નામ શું છે? અહીં મને શું કરવું?'

જૈગીષવ્યઃ પૃષ્ટ એવ મુવાચ કરુણાનિધિઃ । ઇયં ભાગીરથી કન્યે આયાતિ હ્યન્તરેણ તુ ॥ ૩,૨૭.

પ્રશ્ન સાંભળી, દયાના સાગર જયગીષવ્ય બોલ્યા: 'હે કન્યા, આ અંદર વહેતી ભાગીરથી છે.'