ગરુડપુરાણમ્

સીતારામશિલા દેવિ દ્વિવિધા સંપ્રકીર્તિતા । પઞ્ચચક્રયુતા કાચિત્ષટ્રચક્રેણ ચ સંયુતા ॥ ૩,૨૬.

હે દેવી, સીતારામ શિલા બે પ્રકારની કહેવાય છે: એકમાં પાંચ ચક્ર જોડાયેલા હોય છે અને બીજીમાં છ ચક્ર હોય છે.

તત્રાપિ ષટ્રચક્રયુતા હ્યુત્તમા સંપ્રકીર્તિતા । પઞ્ચચક્રયુતાયાશ્ચ ફલં દ્વિગુણમીરિતમ્ ॥ ૩,૨૬.

એમાં છ ચક્રવાળી શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે; પાંચ ચક્રવાળાનું ફળ પણ દ્વિગુણું કહેવાયું છે.

કુક્કુટાણ્ડપ્રમાણં ચ સુસિગ્ધં નીલવર્ણકમ્ । વદનત્રયસંયુક્તં સટ્ચક્રૈઃ કેસરૈર્યુતમ્ ॥ ૩,૨૬.

એ શિલા કુકડાના ઈંડા જેટલી મોટી, ચકચકી, નીલ રંગની, ત્રણ મુખવાળી અને છ ચક્ર તથા રેશમ જેવી લકેરોથી શોભાયમાન હોવી જોઈએ.

સ્વર્ણરેખાસમાયુક્તં ધ્વજવજ્રાઙ્કુશૈર્યુતમ્ । એતાદૃશં તુ વૈ ભદ્રે સીતારામાભિધં સ્મૃતમ્ ॥ ૩,૨૬.

એમાં સોનાની રેખાઓ, ધ્વજ, વજ્ર અને અંકુશના ચિહ્નો હોવા જોઈએ; આવી શિલાને, હે સુમંગલિ, સીતારામ કહેવાય છે.

વદનેવન્દને દેવિ સીતારામસ્ય કોશકમ્ । દુર્લભં તુ કલૌ નૄણાં સ્વસામ્રાજ્યપ્રદં શુભમ્ ॥ ૩,૨૬.

હે દેવી, સીતારામ શિલાનું ખાડું તેના મુખ અથવા ચહેરા પર હોય છે; કલિયુગમાં એ મનુષ્યોને દુર્લભ છે, પણ એ શુભ રાજસત્તા આપે છે.

ઇન્દ્રતીર્થે મહાદેવિ સીતારામ ભિધાશિલા । યા તદ્દાનં દુર્લભં તન્નાલ્પસ્ય તપસઃ ફલમ્ ॥ ૩,૨૬.

હે મહાદેવી, ઇન્દ્રતીર્થ પર સીતારામ નામની શિલા આપવી દુર્લભ છે; એનું ફળ થોડા તપથી મળતું નથી.

દાનસ્ય શક્ત્યભાવે તુ શ્રોતવ્યં લક્ષણં હરેઃ । શાલગ્રામ શિલાદાનાદ્યત્ફલં તત્ફલં લભેત્ ॥ ૩,૨૬.

જો દાન કરવાની શક્તિ ન હોય, તો હરિના લક્ષણો સાંભળવા જોઈએ; શાલગ્રામ શિલા દાન જેવું જ ફળ મળે છે.

આગ્નેયકોણે શ્રીનિવાસસ્ય દેવિ તીર્થં ત્વાસ્તે વહ્નિસંજ્ઞં સુશસ્તમ્ । સ વહ્નિદેવઃ શ્રીનિવાસસ્ય પૂજાં કર્તું હ્યાસ્તે સર્વદા તીર્થમધ્યે ॥ ૩,૨૬.

હે દેવી, શ્રીનિવાસના દક્ષિણપૂર્વમાં અગ્નિ નામનું પવિત્ર તીર્થ છે; ત્યાં અગ્નિદેવ શ્રીનિવાસની પૂજા કરવા હંમેશા રહે છે.

યો વા તીર્થે વહ્નિસંજ્ઞે ચ દેવિ ભક્ત્યા સ્નાનં કુરુતેઽજં સ્મરન્હિ । જ્ઞાનદ્વારા મોક્ષમાપ્નોતિ દેવિ તત્ર સ્નાનં દુર્લ્લભં વૈ નૃણાં ચ ॥ ૩,૨૬.

હે દેવી, જે કોઈ અગ્નિ નામના તીર્થમાં ભક્તિપૂર્વક સ્નાન કરે છે અને અજને સ્મરે છે, તે જ્ઞાનથી મુક્તિ પામે છે; ત્યાં સ્નાન કરવું મનુષ્યોમાં દુર્લભ છે.

જ્ઞાત્વા સ્નાનં દુષ્કરં તીર્થરાજે ભક્તિસ્તસ્મિન્દુર્લ્લભા ચૈવ દેવિ । શાલગ્રામે તચ્છિલાયાશ્ચ દાનં સુદુર્લભં વાસુદેવાભિધાયાઃ ॥ ૩,૨૬.

તીર્થરાજમાં સ્નાન કરવું અતિ કઠિન છે અને ત્યાં ભક્તિ પણ દુર્લભ છે, હે દેવી; શાલગ્રામમાં વાસુદેવ નામની શિલા દાન કરવું તો અત્યંત દુર્લભ છે.

હ્રસ્વં તથા વર્તુલં નીલવર્ણં સૂક્ષ્મં મુખં મુખચક્રં સુશુદ્ધમ્ । સુવેણુયુક્તં વાસુદેવાભિધેયં દાનં કલૌ દુર્લભં તસ્ય ભદ્રે ॥ ૩,૨૬.

શોર્ટ, ગોળ, નીલ રંગની, સૂક્ષ્મ મુખવાળી અને શુદ્ધ મુખચક્રવાળી, સુંદર રેખાઓથી શોભાયમાન એવી વાસુદેવ નામની શિલા કલિયુગમાં દાન માટે દુર્લભ છે, હે સુમંગલિ.

દાને તસ્યાઃ શક્ત્ય ભાવે ચ દેવિ સ્નાત્વા તીર્થે વાસુદેવાભિધસ્ય । સમ્યક્શ્રાવ્યં લક્ષણં વૈ શિલાયાસ્તયોસ્તુલ્યં ફલમાહુર્મહાન્તઃ ॥ ૩,૨૬.

જો દાન કરવાની શક્તિ ન હોય, હે દેવી, તો વાસુદેવ નામના તીર્થમાં સ્નાન કર્યા પછી એ શિલાના લક્ષણો યોગ્ય રીતે સાંભળવા જોઈએ; બંનેનું ફળ મહાન લોકો સમાન કહે છે.

દક્ષિણે શ્રીનિવાસસ્ય યમતીર્થં ચ સંસ્મૃતમ્ । તત્રાસ્તે યમરાજસ્તુ પૂજાં કર્તું હરેઃ સદા ॥ ૩,૨૬.

શ્રીનિવાસના દક્ષિણમાં યમતીર્થ કહેવાય છે, જ્યાં યમરાજ હંમેશા હરિની પૂજા કરવા રહે છે.

તત્ર સ્નાનં ચ દાનં ચાપ્યક્ષયં પરમં સ્મૃતમ્ । શાલગ્રામશિલાદાનં કાર્યં તત્ર મહામુને ॥ ૩,૨૬.

ત્યાં સ્નાન કરવું અને દાન આપવું અવિનાશી માનવામાં આવે છે; મહાન ઋષિ, ત્યાં શાલગ્રામ શિલાનું દાન અવશ્ય કરવું જોઈએ.

પટ્ટાભિરામસંજ્ઞાયાઃ શિલાયા દાનમિષ્યતે । તચ્ચૂતફલવત્સ્થૂલં વદનત્રયસંયુતમ્ ॥ ૩,૨૬.

પટ્ટાભિરામ નામની શિલાનું દાન શ્રેષ્ઠ ગણાય છે; એ શિલા કેરીના ફળ જેટલી મોટી છે અને ત્રણ મુખ ધરાવે છે.

શિરશ્ચક્રેણ રહિતં સપ્તચક્રૈઃ સમન્વિતમ્ । નીલવર્ણં સ્વર્ણરેખં ગોશુરાદ્યૈઃ સમન્વિતમ્ ॥ ૩,૨૬.

એ શિલાને માથા પર ચક્ર નથી, પણ એમાં સાત ચક્ર છે; એ શ્યામ રંગની છે, સોનાની રેખા ધરાવે છે અને ગાયના ખુર સહિતના ચિહ્નોથી યુક્ત છે.

પટ્ટવર્ધનરામં તુ દુર્લભં બહુભાગ્યદમ્ । પટ્ટવર્ધનરામં તુ યો દદાતિ ચ તત્ર વૈ । પટ્ટાભિષિક્તો ભવતિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥ ૩,૨૬.

પટ્ટવર્ધનરામ શિલા દુર્લભ છે અને ઘણું શુભ ફળ આપે છે; જે કોઈ ત્યાં પટ્ટવર્ધનરામ શિલાનું દાન આપે છે, તે રાજાભિષેક પામે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

શ્રીનિવાસસ્ય નૈરૃત્યે નૈરૃતં તીર્થમુત્તમમ્ । આસ્તે હિ નિરૃતિસ્તત્ર પૂજાં કુર્તું ચ સર્વદા ॥ ૩,૨૬.

શ્રીનિવાસના દક્ષિણપશ્ચિમમાં શ્રેષ્ઠ નૈઋત તીર્થ આવેલું છે; ત્યાં નૈઋતિ દેવી હંમેશાં પૂજા સ્વીકારવા માટે વિરાજે છે.

તત્ર સ્નાનં પ્રકર્તવ્યં પુનર્જન્મ ન વિદ્યતે । શાલગ્રામશિલાયાશ્ચઃ પુરુષોત્તમસંજ્ઞિકામ્ ॥ ૩,૨૬.

ત્યાં સ્નાન કરવું જોઈએ; એ વ્યક્તિને ફરી જન્મ લેવો પડતો નથી. ત્યાંની શાલગ્રામ શિલા પુરુષોત્તમ નામે ઓળખાય છે.

મૂર્તિં દદાતિ યો મર્ત્યઃ સ યાતિ પરમાં ગતિમ્ । ઔદુંબરફલાકારં પ્રસન્નવદનં શુભમ્ ॥ ૩,૨૬.

જે માનવ એ રૂપનું દાન આપે છે, તેને પરમ ગતિ મળે છે; એ શિલા ઉદુંબર ફળ જેવી આકારની, પ્રસન્ન મુખવાળી અને શુભ છે.

ચક્રદ્વ્યસમાયુક્તં શિરશ્ચક્રસમન્વિતમ્ । સુવર્ણબિન્દુસંયુક્તં વજ્રાઙ્કુશસમાન્વતમ્ ॥ ૩,૨૬.

એમાં બે ચક્ર છે, માથા પર પણ ચક્ર છે, સોનાની બિંદી છે અને વજ્ર તથા અંકુશના ચિહ્નો છે.

તન્મૂર્તિદાનં દુર્લભં તત્ર દેવઃ પ્રીણાતિ યસ્માચ્છ્રીનિવાસો મહાત્મા । યદા દાનં દુર્ઘટં સ્યાચ્ચ દેવિ તદા શ્રોતવ્યં લક્ષણં તસ્ય મૂર્તેઃ ॥ ૩,૨૬.

એ રૂપનું દાન દુર્લભ છે; ત્યાં શ્રીનિવાસ ભગવાન ખૂબ પ્રસન્ન થાય છે. દેવી, જ્યારે એ દાન મળવું મુશ્કેલ હોય, ત્યારે એ રૂપના લક્ષણો સાંભળવા જોઈએ.

પાશિનૈરૃતયોર્મધ્યે શેષતીર્થં પરં સ્મૃતમ્ । તત્ર સ્નાત્વા શેષમૂર્તિં પ્રદદાતિ દ્વિજાતયે ॥ ૩,૨૬.

પાશિન અને નૈઋત તીર્થ વચ્ચે શ્રેષ્ઠ શેષ તીર્થ છે; ત્યાં સ્નાન કર્યા પછી, શેષમૂર્તિનું દાન દ્વિજને કરવું જોઈએ.

સ યાતિ પરમં લોકં પુનરાવૃત્તિવર્જિતમ્ । ઔદુંબરફલાકારં કુણ્ડલાકૃતિમેવ ચ ॥ ૩,૨૬.

એ વ્યક્તિ પરમ લોકને પામે છે, જ્યાંથી પાછો આવવું પડતું નથી; એ શિલા ઉદુંબર ફળ જેવી આકારની અને વળાંકવાળી છે.

શેષવદ્વદનં તસ્ય તસ્મિંશ્ચક્રદ્વયં સ્મૃતમ્ । ફલં તમેકચક્રેણ સંયુતં વલ્મિકાન્વિતમ્ ॥ ૩,૨૬.

એનું મુખ શેષજી જેવું છે; તેમાં બે ચક્ર છે. એ ફળ એક ચક્ર સાથે જોડાયેલું છે અને તેમાં વામળિયું (ઉંદરનું બિલ) જેવું ચિહ્ન છે.

કિઞ્ચિદ્વર્ણસમાયુક્તં શેષમૂર્તિ મતિસ્ફુટમ્ । સુપ્તા પ્રબુદ્ધા દ્વિવિધા શેષમૂર્તિરુદાહૃતા ॥ ૩,૨૬.

શેષમૂર્તિ થોડો રંગ ધરાવતી સ્પષ્ટ ઓળખાય છે; એ શેષમૂર્તિ બે પ્રકારની કહેવાય છે—સૂતી અને જાગૃત.

ફણોન્નતા પ્રબુદ્ધા સ્યાત્સપ્તલક્ષફણાન્વિતા । તત્રાપિ દુર્લભા સુપ્તા મહાભાગ્યકરીસ્મૃતા ॥ ૩,૨૬.

જાગૃત શેષમૂર્તિના ફણ ઊંચા હોય છે અને એ સાત લાખ ફણ ધરાવે છે; તેમ છતાં, એમાં પણ સૂતી શેષમૂર્તિ દુર્લભ અને મહાભાગ્ય આપનાર માનવામાં આવે છે.

ઇહ લોકે પરત્રાપિ મોક્ષદા નાત્ર સંશયઃ । નવચક્રાદુપક્રમ્ય વિંશત્યન્તં ચ યત્ર સઃ ॥ ૩,૨૬.

આ લોકમાં અને પરલોકમાં પણ એ મુક્તિ આપે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી. નવ ચક્રથી શરૂ કરીને વીસ સુધી, જ્યાં પણ મળે—

અનન્ત ઇતિ વિજ્ઞેયો હ્યનન્તફલદાયકઃ । વિશ્વંભરઃ સ વિજ્ઞેયો વિંશત્યૂર્ધ્વં વરાનને ॥ ૩,૨૬.

એને અનંત કહેવાય છે, કારણ કે એ અનંત ફળ આપે છે; વીસથી વધુ ચક્ર હોય તો, સુન્દરી, એને વિશ્વંભર કહેવાય છે.