ગરુડપુરાણમ્

તત્ર સ્નાત્વા ભૂવરાહસ્ય મર્તેઃ શૃણોતિ યો લક્ષણં સમ્યગેવ । સ તેન પુણ્યં સમુપૈતિ દેવિ સ મુક્તિભાઙ્નાત્ર વિચાર્યમસ્તિ ॥ ૩,૨૬.

જે ત્યાં સ્નાન કરીને, ભૂવરાહના લક્ષણો મૃત માટે સાચી રીતે સાંભળે છે, એ સ્ત્રી, તેનાથી પુણ્ય મેળવે છે અને મુક્તિ પણ નિશ્ચિત છે.

ઈશાનકોણે શ્રીનિવાસસ્ય દેવિ રૌદ્રં તીર્થં પરમં પાવનં ચ । તત્ર સ્થિત્વા રુદ્રદેવો મહાત્મા પૂજાં કરોતિ શ્રીનિવાસસ્ય નિત્યમ્ ॥ ૩,૨૬.

ઈશાન કોનામાં, હે દેવી, શ્રીનિવાસનું રૌદ્ર અને પવિત્ર તીર્થ છે; ત્યાં મહાન આત્મા રુદ્રદેવ હંમેશા શ્રીનિવાસની પૂજા કરે છે.

હસ્તાષ્ટકં તત્પ્રમાણં વદન્તિ તત્ર સ્નાનં વૈષ્ણવૈઃ કાર્યમેવ । તત્ર સ્નાત્વા પ્રયતો વૈ મુરારેઃ કથાં દિવ્યાં શૃણુયાદાદરેણ । સ્નાનં પાનં તત્ર દાનં ચ કુર્યાલ્લક્ષ્મીનૃસિંહપ્રીયતે દેવિ નિત્યમ્૩,૨૬.

તેનું માપ આઠ હાથ જેટલું કહેવાય છે; ત્યાં વૈષ્ણવોને સ્નાન કરવું જોઈએ. ત્યાં શ્રદ્ધાથી સ્નાન કરીને, મુરારીની દિવ્ય કથા ધ્યાનથી સાંભળવી જોઈએ; ત્યાં સ્નાન, પાણી પીવું અને દાન કરવું હંમેશા લક્ષ્મીનૃસિંહને પ્રસન્ન કરે છે, હે દેવી.

બદરીફલમાત્રં ચ વર્તુલં બિન્દુસંયુતમ્ ॥ ૩,૨૬.

તેનું આકાર ગોળ છે, કદ બોરફળ જેટલું છે અને તેમાં બિંદી છે.

દેવસ્ય વામભાગે તુ ચક્રદ્વયસમન્વિતમ્ । સુવર્ણરેખાસંયુક્તં કિઞ્ચિદ્રક્તસમન્વિતમ્ ॥ ૩,૨૬.

દેવના ડાબા ભાગે, બે ચક્ર સાથે જોડાયેલું, સોનાની રેખાથી શોભાયમાન અને થોડું લાલ રંગ ધરાવતું છે.

વૈશ્યવર્ણં સવદનં પદ્મરેખાદિચિહ્નિતમ્ । લક્ષ્મીનૃસિંહં તં વિદ્ધિ ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયકમ્ ॥ ૩,૨૬.

તે વૈશ્ય વર્ણનું છે, મુખવાળું છે, કમળની રેખા અને અન્ય ચિહ્નોથી યુક્ત છે; એ લક્ષ્મીનૃસિંહ છે, જે ભોગ અને મોક્ષ બંને આપે છે.

એતા દૃશં ગણ્ડિકાયાઃ શિલાયા મૂર્તેર્દાનં દુર્ઘટં વિદ્ધિ વીન્દ્ર । તત્ર સ્નાત્વા શ્રીનૃસિંહસ્વરૂપં લક્ષ્મીપતેઃ શૃણુયાદ્ભક્તિયુક્તઃ ॥ ૩,૨૬.

આ ગંડિકા શિલાની ઓળખ છે; એ મૂર્તિનું દાન કરવું અતિ કઠિન છે, હે ઇન્દ્ર. ત્યાં સ્નાન કર્યા પછી, ભક્તિપૂર્વક લક્ષ્મીપતિ શ્રીનૃસિંહના સ્વરૂપનું શ્રવણ કરવું જોઈએ.

મૂર્તેર્દાનાત્ફલમાપ્નોતિ દેવિ સત્યંસત્યં નાત્ર વિચાર્યમસ્તિ ॥ ૩,૨૬.

મૂર્તિનું દાન આપવાથી ફળ મળે છે, હે દેવી; આમાં કોઈ સંશય નથી, એ સાચું છે.

ઈશાનશક્રયોર્મધ્યે બ્રહ્મતીર્થમુદાહૃતમ્ । દુર્લભં માનુષાણાં તુ સ્નાનં સર્વાર્થસાધકમ્ ॥ ૩,૨૬.

ઈશાન અને ઇન્દ્રના વચ્ચે બ્રહ્મતીર્થ કહેવાય છે; ત્યાં સ્નાન કરવું મનુષ્યો માટે દુર્લભ છે, પણ તે સર્વ કામના પૂર્ણ કરે છે.

શાલગ્રામસ્ય દાનં તુ દુર્લભં તત્ર વૈ નૃણામ્ । લક્ષ્મીનારાયણસ્યૈવ મૂર્તેર્દાનં સુદુર્લભમ્ ॥ ૩,૨૬.

શાલગ્રામનું દાન ત્યાં મનુષ્યો માટે દુર્લભ છે; લક્ષ્મીનારાયણની મૂર્તિનું દાન તો અત્યંત દુર્લભ છે.

સ્થલમૌદુંબરસમં તત્પ્રમાણમુદાહૃતમ્ । છત્ત્રાકારં વર્તુલં ચ પ્રસન્નવદનં શુભમ્ ॥ ૩,૨૬.

તે સ્થાનનું માપ ઔદુંબર વૃક્ષ જેટલું કહેવાય છે; છત્રી જેવું, ગોળ, પ્રસન્ન અને શુભ મુખવાળું છે.

ચણકપ્રદેશમાત્રં ચ વદનં સમુદાહૃતમ્ । સવ્યે દક્ષિણપાર્શ્વે ચ સમયોઃ પુષ્કલાન્વિતમ્ ॥ ૩,૨૬.

મુખ ચણાના દાણા જેટલું કહેવાય છે; ડાબી અને જમણી બાજુએ, સાંધા પાસે, તે પરિપૂર્ણતા ધરાવે છે.

ગોયૂથવત્સવર્ણં ચ ચતુશ્ચક્રસમન્વિતમ્ । ગોખુરૈશ્ચ સમાયુક્તં સુવર્ણકિણસંયુતમ્ ॥ ૩,૨૬.

તે ગાયના ઝુંડ જેવું રંગ ધરાવે છે, ચાર ચક્રથી યુક્ત છે, ગાયના ખુરથી શોભાયમાન છે અને સોનાની ડાઘથી અલંકૃત છે.

વનમાલાભિસંયુક્તં વજ્રપુઙ્ખૈશ્ચ સંયુતમ્ । એતાદૃશીં દરેર્મૂર્તિ લક્ષ્મીનારાયણં વિદુઃ ॥ ૩,૨૬.

વનમાલાથી શોભાયમાન છે અને વજ્રના આકારના ચિહ્નોથી યુક્ત છે; આવી મૂર્તિને લક્ષ્મીનારાયણ કહેવાય છે.

કલૌ નૃણાં તસ્ય લાભો દુર્લભઃ સંસ્મૃતો ભુવિ । દાનં ચ સુતરાં દેવિ દર્લભં કિં વદામિ તે ॥ ૩,૨૬.

કળીયુગમાં મનુષ્યો માટે તેનું પ્રાપ્ત કરવું દુર્લભ ગણાય છે; અને દાન તો અત્યંત દુર્લભ છે, હે દેવી, હવે હું વધુ શું કહું?

બ્રહ્મતીર્થે ચ સંસ્નાય શ્રોતવ્યા વૈ હરેઃ કથા । ગણ્ડિકાયાઃ શિલાયાશ્ચ લક્ષ્મીનારાયણસ્ય તુ ॥ ૩,૨૬.

બ્રહ્મતીર્થમાં સ્નાન કરીને, ખાસ કરીને ગંડિકા પાસે આવેલી લક્ષ્મીનારાયણની શિલા પાસે, હરિની કથાઓ સાંભળવી જોઈએ.

લક્ષણં યો વિજાનાતિ તદા તત્સદૃશં ફલમ્ । પ્રાપ્નોત્યેવ ન સંદેહો નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥ ૩,૨૬.

જે કોઈ એનું લક્ષણ સમજે છે, તેને એ પ્રમાણેનું ફળ મળે છે; આમાં કોઈ શંકા નથી અને વિચાર કરવાની જરૂર નથી.

શ્રીનિવાસસ્ય તીર્થસ્ય પૂર્વે સ્યાદિન્દ્રતીર્થકમ્ । શ્રીનિવાસસ્ય પૂજાં તુ કર્તુમાસ્તે શચીપતિઃ ॥ ૩,૨૬.

શ્રીનિવાસના તીર્થના પૂર્વમાં જે તીર્થ છે, તેને ઇન્દ્રતીર્થ કહે છે, જ્યાં શચીપતિ શ્રીનિવાસની પૂજા કરવા માટે રહે છે.

શાલગ્રામશિલાદાનં કર્તવ્યં શ્રોત્રિયાયવૈ । શાલગ્રામશિલાદાનં હત્યાકોટિવિનાશનમ્ ॥ ૩,૨૬.

શાલગ્રામ શિલા વિદ્વાન બ્રાહ્મણને આપવી જોઈએ; શાલગ્રામ શિલા દાન કરવાથી અનેક હત્યાના પાપો નાશ પામે છે.

તસ્મિંસ્તીર્થે તુ યો દેવિ સીતારામશિલાભિધામ્ । દદાતિ ભૂતલે ભદ્રે ભૂપતેઃ સદૃશો ભવેત્ ॥ ૩,૨૬.

હે સુમંગલિ, જે કોઈ એ તીર્થ પર સીતારામ નામની શિલા ધરતી પર આપે છે, તે ભૂપતિ સમાન બની જાય છે.

સીતારામશિલા દેવિ દ્વિવિધા સંપ્રકીર્તિતા । પઞ્ચચક્રયુતા કાચિત્ષટ્રચક્રેણ ચ સંયુતા ॥ ૩,૨૬.

હે દેવી, સીતારામ શિલા બે પ્રકારની કહેવાય છે: એકમાં પાંચ ચક્ર જોડાયેલા હોય છે અને બીજીમાં છ ચક્ર હોય છે.

તત્રાપિ ષટ્રચક્રયુતા હ્યુત્તમા સંપ્રકીર્તિતા । પઞ્ચચક્રયુતાયાશ્ચ ફલં દ્વિગુણમીરિતમ્ ॥ ૩,૨૬.

એમાં છ ચક્રવાળી શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે; પાંચ ચક્રવાળાનું ફળ પણ દ્વિગુણું કહેવાયું છે.

કુક્કુટાણ્ડપ્રમાણં ચ સુસિગ્ધં નીલવર્ણકમ્ । વદનત્રયસંયુક્તં સટ્ચક્રૈઃ કેસરૈર્યુતમ્ ॥ ૩,૨૬.

એ શિલા કુકડાના ઈંડા જેટલી મોટી, ચકચકી, નીલ રંગની, ત્રણ મુખવાળી અને છ ચક્ર તથા રેશમ જેવી લકેરોથી શોભાયમાન હોવી જોઈએ.

સ્વર્ણરેખાસમાયુક્તં ધ્વજવજ્રાઙ્કુશૈર્યુતમ્ । એતાદૃશં તુ વૈ ભદ્રે સીતારામાભિધં સ્મૃતમ્ ॥ ૩,૨૬.

એમાં સોનાની રેખાઓ, ધ્વજ, વજ્ર અને અંકુશના ચિહ્નો હોવા જોઈએ; આવી શિલાને, હે સુમંગલિ, સીતારામ કહેવાય છે.

વદનેવન્દને દેવિ સીતારામસ્ય કોશકમ્ । દુર્લભં તુ કલૌ નૄણાં સ્વસામ્રાજ્યપ્રદં શુભમ્ ॥ ૩,૨૬.

હે દેવી, સીતારામ શિલાનું ખાડું તેના મુખ અથવા ચહેરા પર હોય છે; કલિયુગમાં એ મનુષ્યોને દુર્લભ છે, પણ એ શુભ રાજસત્તા આપે છે.

ઇન્દ્રતીર્થે મહાદેવિ સીતારામ ભિધાશિલા । યા તદ્દાનં દુર્લભં તન્નાલ્પસ્ય તપસઃ ફલમ્ ॥ ૩,૨૬.

હે મહાદેવી, ઇન્દ્રતીર્થ પર સીતારામ નામની શિલા આપવી દુર્લભ છે; એનું ફળ થોડા તપથી મળતું નથી.

દાનસ્ય શક્ત્યભાવે તુ શ્રોતવ્યં લક્ષણં હરેઃ । શાલગ્રામ શિલાદાનાદ્યત્ફલં તત્ફલં લભેત્ ॥ ૩,૨૬.

જો દાન કરવાની શક્તિ ન હોય, તો હરિના લક્ષણો સાંભળવા જોઈએ; શાલગ્રામ શિલા દાન જેવું જ ફળ મળે છે.

આગ્નેયકોણે શ્રીનિવાસસ્ય દેવિ તીર્થં ત્વાસ્તે વહ્નિસંજ્ઞં સુશસ્તમ્ । સ વહ્નિદેવઃ શ્રીનિવાસસ્ય પૂજાં કર્તું હ્યાસ્તે સર્વદા તીર્થમધ્યે ॥ ૩,૨૬.

હે દેવી, શ્રીનિવાસના દક્ષિણપૂર્વમાં અગ્નિ નામનું પવિત્ર તીર્થ છે; ત્યાં અગ્નિદેવ શ્રીનિવાસની પૂજા કરવા હંમેશા રહે છે.

યો વા તીર્થે વહ્નિસંજ્ઞે ચ દેવિ ભક્ત્યા સ્નાનં કુરુતેઽજં સ્મરન્હિ । જ્ઞાનદ્વારા મોક્ષમાપ્નોતિ દેવિ તત્ર સ્નાનં દુર્લ્લભં વૈ નૃણાં ચ ॥ ૩,૨૬.

હે દેવી, જે કોઈ અગ્નિ નામના તીર્થમાં ભક્તિપૂર્વક સ્નાન કરે છે અને અજને સ્મરે છે, તે જ્ઞાનથી મુક્તિ પામે છે; ત્યાં સ્નાન કરવું મનુષ્યોમાં દુર્લભ છે.