ગરુડપુરાણમ્

સુકેસરૈઃ સંયુતં સ્વર્ણચિહ્નધ્વજાં કુશૈર્વજ્રચિહ્નૈર્યવૈશ્ચ । જાનાર્દનીં મૂર્તિમાહુર્મહાન્તો દાનં તસ્યા દુર્લભં તત્ર તીર્થે ॥ ૩,૨૬.

સુંદર વાળથી શોભિત, સોનાના ચિહ્નો અને ધ્વજાવાળા, કુશના પાંદડા, વજ્રના નિશાન અને જવારના દાણાથી યુક્ત જનાર્દનનું સ્વરૂપ મહાન લોકો કહે છે કે એ તીર્થમાં દાન કરવું બહુ દુર્લભ છે.

અત્યુત્તમં મૂર્તિદાનં તુ ભદ્રે સુદુર્લ્લભં પરમં નાત્ર લોભઃ । સુદુર્લભં બહુદોગ્ધ્યાશ્ચ ગૃષ્ટેર્દાનં તથા વસ્ત્રરત્નાદિકાનામ્ ॥ ૩,૨૬.

હે સુભાગ્યવતી, આવી ઉત્તમ મૂર્તિનું દાન અતિ દુર્લભ અને શ્રેષ્ઠ છે; અહીં લોભ રાખવો નહીં. બહુ દૂધ આપતી ગાય, વસ્ત્ર, રત્ન વગેરેનું દાન પણ બહુ દુર્લભ છે.

અત્યુત્તમં દ્રવ્યદાનં ચ દેવિ સ્વાપેક્ષિતં દાનમાહુર્મહાન્તઃ । સ્વસ્યાનપેક્ષં ફલદાનં ચ વસ્ત્રાદાનં તસ્ય વ્યર્થમાહુર્મહાન્તઃ ॥ ૩,૨૬.

દેવી, મહાન લોકો કહે છે કે શ્રેષ્ઠ દ્રવ્યનું દાન એ છે જે પોતે ઈચ્છે. પોતાને ન ગમતું ફળ કે વસ્ત્રનું દાન મહાન લોકો વ્યર્થ ગણે છે.

અત્યુત્તમં ગૃષ્ટિદાનં ચ પુણ્યં નૈવાપ્યતે દુગ્ધદોહાશ્ચ ગાવઃ । અત્યુત્તમે વસ્ત્રદાને સુબુદ્ધિઃ સુદુર્ઘટા પરમા વૈ જનાનામ્ ॥ ૩,૨૬.

શ્રેષ્ઠ ગાયનું દાન સૌથી પુણ્યદાયક છે, પણ જે ગાય દૂધ આપતી નથી એનું દાન વખાણાતું નથી. શ્રેષ્ઠ વસ્ત્રનું દાન આપવાનો સંકલ્પ લોકોમાં બહુ જ દુર્લભ છે.

અત્યુત્તમં ભાગવતસ્ય પુસ્તકં સુદુર્ઘટં વાયુતીર્થં ચ કન્યે । અત્યુત્તમં દ્રવ્યદાનં ચ દેવિ સુદુર્ઘટં વાયુતીર્થં નૃણાં હિ । સુદુર્લભો વૈષ્ણવૈસ્તત્ત્વવિદ્ભિર્હરેર્વિચારો વાયુતીર્થે ચ કન્યે ॥ ૩,૨૬.

હે કન્યા, ભક્તના ગ્રંથનું દાન ખૂબ ઉત્તમ છે અને વાયુ તીર્થે જવું અત્યંત દુષ્કર છે. હે દેવી, શ્રેષ્ઠ દ્રવ્યનું દાન પણ ઉત્તમ છે અને વાયુ તીર્થે જવું માણસો માટે બહુ જ મુશ્કેલ છે. વૈષ્ણવ તત્વ જાણનારા લોકો દ્વારા હરિના તત્વનો વિચાર વાયુ તીર્થે બહુ દુર્લભ છે, હે કન્યા.

શ્રીનિવાસસ્ય તીર્થસ્ય ઉત્તરસ્યાં દિશિ સ્થિતમ્ । ચન્દ્રતીર્થ મિતિ પ્રોક્તં તત્રાસ્તે ચન્દ્રમાઃ સદા ॥ ૩,૨૬.

શ્રીનિવાસના તીર્થના ઉત્તર બાજુએ ચંદ્રતીર્થ કહેવાય છે, જ્યાં ચંદ્રદેવ હંમેશા નિવાસ કરે છે.

શ્રીનિવાસસ્ય પૂજાં ચ તત્ર સ્થિત્વા કરોત્યયમ્ । તત્ર સ્નાનં પ્રકુર્વન્તિ પુણ્યદેશે ચ કન્યકે ॥ ૩,૨૬.

ત્યાં ઊભા રહીને શ્રીનિવાસની પૂજા કરવામાં આવે છે; અને, હે કન્યા, લોકો એ પવિત્ર સ્થળે સ્નાન કરે છે.

ગુરુતલ્પાદિપાપેભ્યો મુચ્યન્તે નાત્ર સંશયઃ । તત્ર સ્નાત્વા પૂર્વભાગે શાલગ્રામં દદાતિ યઃ ॥ ૩,૨૬.

ગુરુના શયનાદિ પાપોથી ત્યાં સ્નાન કરીને મુક્તિ મળે છે, એમાં કોઈ શંકા નથી. જે પૂર્વ બાજુએ ત્યાં શાલગ્રામનું દાન કરે છે—

જ્ઞાનદ્વારા મોક્ષમેતિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા । દધિવામનમૂર્તેશ્ચ દાનં તત્ર સુદુર્લભમ્ ॥ ૩,૨૬.

જ્ઞાન દ્વારા મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે—આમાં વધુ વિચાર કરવાની જરૂર નથી. ત્યાં દધિવામન સ્વરૂપનું દાન બહુ દુર્લભ છે.

બદરીફલમાત્રં તુ વતુલં નીલવર્ણકમ્ । પ્રસન્નવદનં સૂક્ષ્મં સુસ્નિગ્ધં કન્યકે શુભે ॥ ૩,૨૬.

હે શુભ કન્યા, વટુલ સ્વરૂપ જે બદરીફળ જેટલું, વાદળી રંગનું, પ્રસન્ન ચહેરાવાળું, સૂક્ષ્મ અને ખૂબ જ મૃદુ હોય છે—

ચક્રદ્વયસમાયુક્તં ગૌપૂરૈઃ પઞ્ચભિર્યુતમ્ । ચાપબાણસમાયુક્તમનતં કુણ્ડલાકૃતિમ્ ॥ ૩,૨૬.

બે ચક્રવાળું, પાંચ ગાયના ખુરના નિશાનથી યુક્ત, ધનુષ્ય અને બાણથી સજ્જ, વાંકડું અને કુંડળ જેવું આકાર ધરાવતું—

વનમાલ સુખયુતં મૂર્ધ્નસાહસ્રસંયુતમ્ । રૌપ્યબિન્દુસમાયુક્તં સવ્યે ભદ્રાર્ધમાત્રકમ્ ॥ ૩,૨૬.

વનમાલાથી શોભિત, માથા પર હજાર નિશાનવાળું, ચાંદીના બિંદુથી ચિહ્નિત, ડાબી બાજુએ શુભતાનો અર્ધ ભાગ ધરાવતું—

ચન્દ્રેણ સહિતં દેવિ દધિવામનમુચ્યતે । એતાદૃશં કલૌ નૄણાં દુર્લભં બહુભાગ્યદમ્ । લક્ષ્મીનારાયણસમાં તાં મૂર્તિં વિદ્ધિ ભામિનિ ॥ ૩,૨૬.

દેવી, ચંદ્ર સાથે યુક્ત એ સ્વરૂપને દધિવામન કહે છે. આવું સ્વરૂપ કળિયુગમાં લોકો માટે બહુ દુર્લભ છે અને ઘણું ભાગ્ય આપે છે. હે સુંદરિ, એ સ્વરૂપ લક્ષ્મીનારાયણ સમાન છે એમ જાણ.

સુદુર્લભં તસ્ય મૂર્તેશ્ચ દાનં તચ્ચન્દ્રતીર્થે શ્રવણં દુર્ઘટં ચ । સમ્યક્સ્વરૂપં દધિવામનસ્ય સુદુર્ઘટં શ્રવણં વૈષ્ણવાચ્ચ ॥ ૩,૨૬.

એ સ્વરૂપનું દાન અતિ દુર્લભ છે અને ચંદ્રતીર્થમાં એનું શ્રવણ કરવું પણ અત્યંત મુશ્કેલ છે. દધિવામનનું સાચું સ્વરૂપ વૈષ્ણવો પાસેથી સાંભળવું બહુ જ દુષ્કર છે.

તત્ર સ્નાત્વા વામનસ્ય સ્વરૂપશ્રવણાદ્વિદુર્દાનફલં સમં ચ । દશહસ્તપ્રમાણં તુ ચન્દ્રતીર્થમુદાહૃતમ્ ॥ ૩,૨૬.

ત્યાં સ્નાન કરીને અને વામનના સાચા સ્વરૂપનું શ્રવણ કરીને દાનનું સંપૂર્ણ ફળ મળે છે. ચંદ્રતીર્થ દસ હાથ જેટલું છે એમ કહેવાય છે.

મધ્યાહ્ને દુર્લભં સ્નાનં નૃણાં તત્ર સુમઙ્ગલે । તત્ર સ્થિત્વા ધન્યનરઃ સદા ભજતિ વૈ હરિમ્ ॥ ૩,૨૬.

હે સુમંગલ, ત્યાં મધ્યાહ્ને સ્નાન કરવું લોકો માટે બહુ દુર્લભ છે. જે ત્યાં ઊભો રહે છે, એ હંમેશાં ધન્ય ભગવાન હરિની ભક્તિ કરે છે.

વરાહમૂર્તિદાનં તુ શાલગ્રામસ્ય દુર્લભમ્ । જંબૂફલપ્રમાણં તુ એતદ્વૈ કુક્કુટાણ્ડવત્ ॥ ૩,૨૬.

શાલગ્રામની વરાહ મૂર્તિનું દાન દુર્લભ છે. તેનું કદ જાંબુફળ જેટલું અને કુકડીના ઈંડા જેવું છે.

વદનં વલયાકારં પ્રમાણં ચણકાદિવત્ । દેવસ્ય વામભાગે ચ મધ્યદેશં વિહાય ચ ॥ ૩,૨૬.

દેવનું મુખ ગોળ આકારનું છે અને તેનું માપ ચણાની દાણાની જેટલું છે; દેવના ડાબા ભાગે, મધ્ય ભાગ છોડીને, આ વર્ણન થાય છે.

ચક્રદ્વયસમાયુક્તંમૂર્ધદેશે ચ ભામિનિ । સુવર્ણબિન્દુના યુક્તં ભૂવરાહાખ્યમુચ્યતે ॥ ૩,૨૬.

મસ્તકના ઉપરના ભાગે, બે ચક્ર સાથે જોડાયેલું અને સોનાની બિંદીથી શોભાયમાન, તેને ભૂવરાહ કહે છે, હે સુંદરિ.

પૂજાં કૃત્વા ભૂવરાહસ્ય મર્તેર્દાનં દત્ત્વા શ્રવણં ચાપિ કૃત્વા । તત્ર સ્થિતં ભૂવરાહં ચ દૃષ્ટ્વા સ વૈ નરઃ કૃતકૃત્યો હિ લોકે ॥ ૩,૨૬.

જે મનુષ્ય ભૂવરાહની પૂજા કરે, મૃત માટે દાન આપે અને શ્રવણ કરે, ત્યાં હાજર ભૂવરાહને જોવે, એ માણસ ખરેખર જીવનમાં સિદ્ધિ પામે છે.

તત્ર સ્નાત્વા ભૂવરાહસ્ય મર્તેઃ શૃણોતિ યો લક્ષણં સમ્યગેવ । સ તેન પુણ્યં સમુપૈતિ દેવિ સ મુક્તિભાઙ્નાત્ર વિચાર્યમસ્તિ ॥ ૩,૨૬.

જે ત્યાં સ્નાન કરીને, ભૂવરાહના લક્ષણો મૃત માટે સાચી રીતે સાંભળે છે, એ સ્ત્રી, તેનાથી પુણ્ય મેળવે છે અને મુક્તિ પણ નિશ્ચિત છે.

ઈશાનકોણે શ્રીનિવાસસ્ય દેવિ રૌદ્રં તીર્થં પરમં પાવનં ચ । તત્ર સ્થિત્વા રુદ્રદેવો મહાત્મા પૂજાં કરોતિ શ્રીનિવાસસ્ય નિત્યમ્ ॥ ૩,૨૬.

ઈશાન કોનામાં, હે દેવી, શ્રીનિવાસનું રૌદ્ર અને પવિત્ર તીર્થ છે; ત્યાં મહાન આત્મા રુદ્રદેવ હંમેશા શ્રીનિવાસની પૂજા કરે છે.

હસ્તાષ્ટકં તત્પ્રમાણં વદન્તિ તત્ર સ્નાનં વૈષ્ણવૈઃ કાર્યમેવ । તત્ર સ્નાત્વા પ્રયતો વૈ મુરારેઃ કથાં દિવ્યાં શૃણુયાદાદરેણ । સ્નાનં પાનં તત્ર દાનં ચ કુર્યાલ્લક્ષ્મીનૃસિંહપ્રીયતે દેવિ નિત્યમ્૩,૨૬.

તેનું માપ આઠ હાથ જેટલું કહેવાય છે; ત્યાં વૈષ્ણવોને સ્નાન કરવું જોઈએ. ત્યાં શ્રદ્ધાથી સ્નાન કરીને, મુરારીની દિવ્ય કથા ધ્યાનથી સાંભળવી જોઈએ; ત્યાં સ્નાન, પાણી પીવું અને દાન કરવું હંમેશા લક્ષ્મીનૃસિંહને પ્રસન્ન કરે છે, હે દેવી.

બદરીફલમાત્રં ચ વર્તુલં બિન્દુસંયુતમ્ ॥ ૩,૨૬.

તેનું આકાર ગોળ છે, કદ બોરફળ જેટલું છે અને તેમાં બિંદી છે.

દેવસ્ય વામભાગે તુ ચક્રદ્વયસમન્વિતમ્ । સુવર્ણરેખાસંયુક્તં કિઞ્ચિદ્રક્તસમન્વિતમ્ ॥ ૩,૨૬.

દેવના ડાબા ભાગે, બે ચક્ર સાથે જોડાયેલું, સોનાની રેખાથી શોભાયમાન અને થોડું લાલ રંગ ધરાવતું છે.

વૈશ્યવર્ણં સવદનં પદ્મરેખાદિચિહ્નિતમ્ । લક્ષ્મીનૃસિંહં તં વિદ્ધિ ભુક્તિમુક્તિપ્રદાયકમ્ ॥ ૩,૨૬.

તે વૈશ્ય વર્ણનું છે, મુખવાળું છે, કમળની રેખા અને અન્ય ચિહ્નોથી યુક્ત છે; એ લક્ષ્મીનૃસિંહ છે, જે ભોગ અને મોક્ષ બંને આપે છે.

એતા દૃશં ગણ્ડિકાયાઃ શિલાયા મૂર્તેર્દાનં દુર્ઘટં વિદ્ધિ વીન્દ્ર । તત્ર સ્નાત્વા શ્રીનૃસિંહસ્વરૂપં લક્ષ્મીપતેઃ શૃણુયાદ્ભક્તિયુક્તઃ ॥ ૩,૨૬.

આ ગંડિકા શિલાની ઓળખ છે; એ મૂર્તિનું દાન કરવું અતિ કઠિન છે, હે ઇન્દ્ર. ત્યાં સ્નાન કર્યા પછી, ભક્તિપૂર્વક લક્ષ્મીપતિ શ્રીનૃસિંહના સ્વરૂપનું શ્રવણ કરવું જોઈએ.

મૂર્તેર્દાનાત્ફલમાપ્નોતિ દેવિ સત્યંસત્યં નાત્ર વિચાર્યમસ્તિ ॥ ૩,૨૬.

મૂર્તિનું દાન આપવાથી ફળ મળે છે, હે દેવી; આમાં કોઈ સંશય નથી, એ સાચું છે.

ઈશાનશક્રયોર્મધ્યે બ્રહ્મતીર્થમુદાહૃતમ્ । દુર્લભં માનુષાણાં તુ સ્નાનં સર્વાર્થસાધકમ્ ॥ ૩,૨૬.

ઈશાન અને ઇન્દ્રના વચ્ચે બ્રહ્મતીર્થ કહેવાય છે; ત્યાં સ્નાન કરવું મનુષ્યો માટે દુર્લભ છે, પણ તે સર્વ કામના પૂર્ણ કરે છે.