ગરુડપુરાણમ્

દક્ષિણે તુ યમાયૈવ નૈરૃત્યાં નિરૃતિં યજેત્ । પશ્ચિમે વરુણાયૈવ વાયવ્યે વાયવે નમઃ ॥ ૩,૨૪.

દક્ષિણ દિશામાં યમને પૂજવું, નૈઋત્ય દિશામાં નિૃતિને, પશ્ચિમ દિશામાં વરુણને અને વાયવ્ય દિશામાં વાયુને નમવું.

ઉત્તરે ચ કુબેરાય ઈશાન્યે ચ શિવાય ચ । ઈશાનશક્રયોર્મધ્યે બ્રહ્મણે સાયુધાય ચ ॥ ૩,૨૪.

ઉત્તર દિશામાં કુબેરને, ઈશાન દિશામાં શિવને અને ઈશાન તથા શક્ર વચ્ચે બ્રહ્મા અને શસ્ત્રધારીને નમવું.

નિરૃત્યપ્યતિમધ્યે તુ શેષાય ચ નમોનમઃ । એવં કૃત્વા નમસ્કારં પ્રણમેચ્ચ પુનઃ પુનઃ ॥ ૩,૨૪.

નૈઋત્યના મધ્યમાં શેષને વારંવાર નમવું. આવું નમન કરીને ફરીથી પ્રણામ કરવો.

ઇત્યેતત્સર્વમાખ્યાતં વિધિપૂર્વં તુ દર્શનમ્ । ઇતઃ પરન્તુ ગન્તવ્યં દર્શનાર્થં રમાપતે ॥ ૩,૨૪.

આ રીતે આખી વિધિ સમજાવી છે. હવે, લક્ષ્મીપતિના દર્શન માટે આગળ વધવું જોઈએ.

એવમુક્ત્વા તુ સા દેવી તૈઃ સાર્ધં તુ યયૌ મુદા । યદુક્તઃ શ્રીનિવાસસ્ય દર્શનસ્ય વિધિઃ ખગ । કસ્યચિન્નૈવ વક્તવ્યો ગોપ્યત્વાચ્ચ કદાચન ॥ ૩,૨૪.

આવી રીતે કહીને, તે દેવી આનંદથી સૌ સાથે આગળ વધી. ખગરાજ, શ્રીનિવાસના દર્શન માટે જે વિધિ કહી છે, તે ક્યારેય કોઈને કહેવી નહીં, કારણ કે તે હંમેશા ગુપ્ત રાખવાની છે.

સમાગમો દુર્ઘટ એવ વીન્દ્ર સતાં ચ સત્તત્ત્વવિબોધકાનામ્ । અનેકજન્માર્જિતપુણ્યસંચયાદભૂદ્ગુરોઃ સંગમ એવ તસ્ય ॥ ૩,૨૪.

સાચા સત્પુરુષો અને તત્વજ્ઞાનીઓને મળવું અતિ દુર્લભ છે, હે વિન્દ્ર! અનેક જન્મના પુણ્યના સંચયથી જ એવા ગુરુનો સંગ મળે છે.

પયો વિકારં ચ નિજં જહાતિ શેષસ્ય શેષં નલિનસ્ય ષઙ્કજમ્ । ભાવં ચલં પઙ્કજનાભયોગાત્સત્સંગયોગાદશુભાનિ ન સ્યુઃ ॥ ૩,૨૪.

દૂધ પોતાનું સ્વરૂપ છોડીને દહીં બની જાય છે; કમળના અવશેષમાંથી શંકા જન્મે છે; સજ્જનોના સંગથી ચંચળ ભાવ સ્થિર થાય છે અને એવા સંગથી અશુભ કદી ઉપજે નહીં.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૫ સા દ્વારદેશે શ્રીનિવાસસ્ય દેવી સ્વામિપુષ્કરિણીં દદૃશે કૈશ્ચ સાર્ધમ્ । સ્વામિન્હરે શ્રીનિવાસેતિ સા તં બ્રહ્માદીનાં તારકં સમ્પ્રદધ્યૌ ॥ ૩,૨૫.

શ્રીનિવાસના દ્વાર પાસે, દેવીએ પોતાના સાથીઓ સાથે સ્વામીપુષ્કરિણીને જોયું. ત્યાં તેણે શ્રીનિવાસ, જે બ્રહ્માદિ દેવતાઓના તારક છે, તેમનું ધ્યાન કર્યું.

દેવૈઃ સાર્ધં પાલનાર્થં ચ વિષ્ણુરસ્ત્યેવ નિત્યં પુષ્કરિણ્યાં જલેષુ । અતઃ સ્વામિપુષ્કરિણીતિ ચાહુસ્તત્ર સ્નાનં કન્યકાન્યાશ્ચ ચક્રુઃ ॥ ૩,૨૫.

દેવતાઓની રક્ષા માટે વિષ્ણુ હંમેશા પુષ્કરિણીના જળમાં હાજર છે. તેથી તેને સ્વામીપુષ્કરિણી કહે છે. ત્યાં કન્યાઓએ સ્નાન કર્યું.

શુચિર્ભૂત્વા શ્રીનિવાસં ચ દેવાસ્તુપ્તું વિવિશુઃ શુદ્ધભક્ત્યા ખગેન્દ્ર । યથોપદિષ્ટં ગુરુણા તથૈવ ચક્રે કન્યાશ્ચ સર્વં ખગેન્દ્ર ॥ ૩,૨૫.

પવિત્ર થઈને, દેવતાઓએ શુદ્ધ ભક્તિથી શ્રીનિવાસની પૂજા માટે પ્રવેશ કર્યો, હે ખગરાજ! ગુરુએ જે રીતે શીખવ્યું હતું, એ જ રીતે બધી કન્યાઓએ પણ કર્યું.

તદા હરિં દર્શયામાસ તસ્યૈ સ્વકં રૂપં સુપ્રતીકે સુપૂર્ણમ્ । સા કન્યકા શ્રીનિવાસસ્ય રૂપં દદર્શ ભક્ત્યા સ્વમનોભિરામમ્ ॥ ૩,૨૫.

ત્યારે હરિએ તેને પોતાનું સુંદર અને પૂર્ણ રૂપ દર્શાવ્યું. તે કન્યાએ ભક્તિપૂર્વક શ્રીનિવાસનું મનને આનંદ આપતું રૂપ જોયું.

સુવર્ણચિત્રં વસનં વસાનં સોષ્ણીષકં કઞ્ચુકં સંદધાનમ્ ॥ ૩,૨૫.

સુવર્ણના સુંદર ચિત્રોવાળા વસ્ત્ર પહેરેલા, માથે પાગ અને શરીરે જાકેટ ધારણ કરેલું હતું.

મૃગોત્થમદગન્ધેન સુરભીકૃતદિઙ્મુખમ્ । પુણ્ડરીકવિશાલાક્ષં કંબુગ્રીવં મહાભુજમ્ ॥ ૩,૨૫.

મૃગના કસ્તૂરીના સુગંધથી ચારેય દિશાઓ સુગંધિત થઈ ગઈ હતી, તેની આંખો કમળ જેટલી વિશાળ, ગળો શંખ જેવો અને હાથો બળવાન હતા.

હેમયજ્ઞોપવીતાઙ્ગં સાક્ષાત્કન્દર્પસન્નિભમ્ । જગન્મોહનસૈન્દર્યં કોમલાઙ્ગં મનોહરમ્ ॥ ૩,૨૫.

તેના શરીરે સોનાનો યજ્ઞોપવીત શોભતો હતો, રૂપે કામદેવ જેવો, આખા જગતને મોહી લે એવી સુંદરતા, કોમળ અંગો અને મનને ભાવે એવું રૂપ હતું.

દૃષ્ટ્વા ચ કન્યા મુમુદે રોમાઞ્ચિતસુગાત્રકા ॥ ૩,૨૫.

તેને જોઈ કન્યા આનંદિત થઈ, તેના સુંદર શરીરે રોમાંચ છવાઈ ગયો.

તદ્દર્શનાહ્લાદપરિપ્લુતાશયા પ્રેમ્ણાથ રોમાશ્રુકુલાકુલેક્ષણા । નનર્ત દેવી પુરતસ્તસ્ય વિષ્ણોઃ સા ધ્વસ્તદોષા પરમાદરેણ । આનન્દ માં પાહિ સુખં ચ દત્ત્વા મુકુન્દા માં પાહિ વિમુક્તિદાનાત્ ॥ ૩,૨૫.

તેના દર્શનથી આનંદમાં તરબોળ હૃદયથી, પ્રેમથી આંખોમાં આનંદના આંસુ ભરાઈ, દેવી સર્વ દોષોથી મુક્ત થઈ, પરમ શ્રદ્ધાથી વિષ્ણુજી સામે નાચવા લાગી: 'હે આનંદદાતા, મને રક્ષા કરો; સુખ આપો, હે મુકુંદ, મુક્તિ આપનાર, મને બચાવો.'

માં પાહિ નિત્યં હ્યરવિન્દનેત્ર પ્રસન્નદૃષ્ટ્યા કરુણાસુધાર્દ્ર । ગોવિન્દ ગોવિન્દ સુદુઃ ખિતાં માં જ્ઞાનાદિદાનેન હિ પાહિ નિત્યમ્ ॥ ૩,૨૫.

હે કમળનેત્ર, હંમેશા તમારી કૃપાળુ દૃષ્ટિથી મને રક્ષા કરો. હે ગોવિંદ, હે ગોવિંદ, હું ભારે દુઃખી છું, જ્ઞાન અને અન્ય દાનથી હંમેશા મને બચાવો.

જનાર્દન ત્વં હિ સુદુષ્ટસંગાન્કામાદિરૂપાન્સતતં વર્જયિત્વા । હરે હરે માં સતતં પાહિ દૈત્યાન્સમાહૃત્ય પ્રબલાન્વિઘ્નરૂપાન્ ॥ ૩,૨૫.

હે જનાર્દન, તમે હંમેશા દુષ્ટ સંગથી દૂર રહો છો, જે કામાદિ રૂપે છે; હે હરિ, હે હરિ, દૈત્યરૂપે આવેલા શક્તિશાળી વિઘ્નો દૂર કરી હંમેશા મારી રક્ષા કરો.

રમેશ માં પાહિ ચતુર્મુખેશ વિશ્વેશ માં પાહિ સરસ્વતીશ । રમેશ માં પાહિ નિદાનમૂર્તે વૃન્દારવૃન્દૈર્વન્દિતપાદપદ્મ ॥ ૩,૨૫.

હે રામેશ, મને રક્ષા કરો; હે ચતુર્મુખના સ્વામી, મને રક્ષા કરો; હે વિશ્વના ઇશ્વર, મને રક્ષા કરો; હે સરસ્વતીના સ્વામી, મને રક્ષા કરો; હે રામેશ, સર્વના આધાર, દેવી-દેવતાઓના વંદિત પાદપદ્મવાળા, મને રક્ષા કરો.

એવં તુ નત્વા પરમાદરેણ તુષ્ટાવ વિષ્ણું પરમં પુરાણમ્ । લક્ષ્મ્યા સદા યેઽવિદિતા ગુણાશ્ચ અસંખ્યાતાઃ સંતિ વિષ્ણૌ ચ વીશ ॥ ૩,૨૫.

આ રીતે પરમ શ્રદ્ધાથી નમન કરી, તેણે પરમ અને પ્રાચીન વિષ્ણુની સ્તુતિ કરી. હે ઈશ્વર, વિષ્ણુમાં એવી અણગણિત ગુણો છે જે લક્ષ્મીજીને પણ અજ્ઞાત છે.

તેષાં સકાશાદતિબાહુલ્યસંખ્યા ગુણા હરૌ તેઽવિદિતા વૈ રમાયાઃ । અતો હરે સ્તવને ક્વાસ્તિ શક્તિસ્તથાપિ યત્નં સ્તવને તે કરિષ્યે ॥ ૩,૨૫.

હરિમાં એવા ગુણો છે જે બહુ જ વધારે અને અસંખ્ય છે, અને રામાને પણ અજાણ છે. તેથી હરિની સાચી સ્તુતિ કરવાની શક્તિ ક્યાં છે? છતાં પણ હું તમારી સ્તુતિ કરવાનો પ્રયાસ કરીશ.

તવ પ્રસાદાચ્ચ રમાપ્રસાદાદ્વિધિપ્રસાદાત્ભારતીશપ્રસાદાત્ । રુદ્રપ્રસાદાત્સ્તવનં તે કરિષ્યે તથાપિ વિષ્ણો મયિ શાન્તિં કુરુષ્વ ॥ ૩,૨૫.

તમારી કૃપાથી, રામાની કૃપાથી, વિધિના આશીર્વાદથી, સરસ્વતીના આશીર્વાદથી અને રુદ્રની કૃપાથી, હું તમારી સ્તુતિ કરીશ; છતાં, હે વિષ્ણુ, મારા મનમાં શાંતિ આપો.

યદિ પ્રસન્નોસિ મયિ ત્વમીશ ત્વત્પાદમૂલે દેહિ ભક્તિં સદૈવ । ત્વદ્દર્શનાદ્દેવ શુભાશુભં ચ નષ્ટં મદીયં હ્યશુભં ચ નિત્યમ્ ॥ ૩,૨૫.

જો તમે મારા પર પ્રસન્ન હોવ, તો હંમેશા તમારા પાદપદ્મમાં ભક્તિ આપો. હે દેવ, તમારા દર્શનથી મારા બધા શુભ-અશુભ નાશ પામે છે અને દુર્ભાગ્ય હંમેશા દૂર થાય છે.

ત્વન્માયયા નષ્ટમિમં ચ લોકં મદેન મત્તં બધિરં ચાન્ધભૂતમ્ । ઐશ્વર્યયોગેન ચ યો હિ મૂકો જાતઃ સદા દીનાગુર્વાદિકેષુ ॥ ૩,૨૫.

તમારી માયાથી આ જગત ભટકી ગયું છે, ગર્વથી મત્ત, બેહરા અને અંધ બની ગયું છે. સંપત્તિના અભિમાનથી માણસ મૌન થઈ જાય છે અને હંમેશા વડીલોમાં અને બીજામાં દુઃખી રહે છે.

મા દેહિ ઐશ્વર્યમનુત્તમં ત્વત્પાદારવિન્દસ્ય વિરુદ્ધભૂતમ્ । ત્વં દેવ મે દેહિ સતાં ચ સંગં તવ સ્વરૂપપ્રતિપાદકાનામ્ ॥ ૩,૨૫.

મને એવાં સર્વોત્તમ ઐશ્વર્ય ન આપો જે તમારા પાદપદ્મના વિરોધી છે. હે દેવ, મને સારા લોકોનું સંગ આપો, જે તમારો સાચો સ્વરૂપ સમજાવે છે.

પુત્રાદીનામૈહિકં વાસુદેવ દગ્ધ્વા ચ મે દેહિ પાદારવિન્દે । સદ્વષ્ણવે ક્રિયમાણં ચ કોપં દગ્ધ્વા ચ મે દેહિ પાદરવિન્દે ॥ ૩,૨૫.

હે વાસુદેવ, પુત્રાદિ સંબંધોમાંથી મમત્વ દગ્ધ કરી, મને તમારા પાદપદ્મ આપો. સાચા વૈષ્ણવમાં પણ થતો ક્રોધ દગ્ધ કરી, મને તમારા પાદપદ્મ આપો.

દ્રવ્યાદિકે ક્રિયમાણં ચ લોભં દગ્ધ્વા વૈ મે દેહિ પાદાબ્જમૂલે । પુત્રાદિકે ક્રિયમાણં ચ મોહં દગ્ધ્વા ચ મે દેહિ પાદાબ્જમૂલે ॥ ૩,૨૫.

ધનાદિ વસ્તુઓમાં થતો લોભ દગ્ધ કરી, મને તમારા પાદપદ્મના મૂળ આપો. પુત્રાદિ સંબંધોમાં થતો મોહ દગ્ધ કરી, મને તમારા પાદપદ્મના મૂળ આપો.

વિદ્યાં પુત્રં દ્રવ્યજાતં મદં ચ દગ્ધ્વા ચ મે દેહિ પાદાબ્જમૂલે । સદ્વૈષ્ણવાસહમાનસ્વરૂપં દગ્ધ્વા માત્સર્યં પાહિ માં વેઙ્કટેશ ॥ ૩,૨૫.

જ્ઞાન, પુત્ર અને સંપત્તિમાં થતો અભિમાન દગ્ધ કરી, મને તમારા પાદપદ્મના મૂળ આપો. હે વેંકટેશ, સચ્ચા વૈષ્ણવો પર થતો ઈર્ષ્યા દગ્ધ કરી, મને રક્ષા કરો.

મન્ત્રં ચ મે દેહિ નિદાનમૂર્તે યેનૈવ મે સ્યાત્તવ સંગશ્ચ ભૂયઃ । નાન્યં વૃણે તવ પાદાબ્જસંગાત્તદેવ મે દેહિ મમ પ્રસન્નઃ ॥ ૩,૨૫.

હે સર્વના આધાર, એવો મંત્ર આપો કે જેના દ્વારા ફરીથી તમારો સંગ મળે. તમારા પાદપદ્મના સંગ સિવાય બીજું કશુંય માગતું નથી; જો તમે પ્રસન્ન હોવ તો એ જ મને આપો.