ગરુડપુરાણમ્

મધુસૂદનાય ભોઃ કન્યે નમસ્કુર્યાત્તુ નૈરૃતૌ । પશ્ચિમે ત્રિવિક્રમાય વામનાય તથૈવ ચ ॥ ૩,૨૪.

હે કન્યા, નૈઋત્ય દિશામાં મધુસૂદનને નમવું, અને પશ્ચિમમાં ત્રિવિક્રમ તથા વામનને પણ નમવું જોઈએ.

વિષ્ણવે શ્રીધરાયાથ નમસ્કુર્યાચ્ચ ભામિતિ । ઉત્તરે તુ મહાકન્યે હૃષીકેશાય વૈ નમઃ ॥ ૩,૨૪.

વિષ્ણુ અને શ્રીધરને, હે તેજસ્વિ, નમવું, અને ઉત્તર દિશામાં હે મહાકન્યા, હૃષીકેશને પણ નમવું જોઈએ.

તથા વૈ પદ્મનાભાય નમસ્કુર્યાદતન્દ્રિતઃ । દામોદરાય ચૈશાન્યે નમસ્કુર્યાચ્ચ ભામિનિ ॥ ૩,૨૪.

એ જ રીતે, પદ્મનાભને થાક્યા વિના નમવું, અને ઈશાન કોણે હે તેજસ્વિ, દામોદરને પણ નમવું જોઈએ.

ચતુર્થાવરણે પૂર્વે મહાકૂર્માય વૈ નમઃ । વરાહાય નમસ્કુર્યાદાગ્નેયે કન્યકે શુભે ॥ ૩,૨૪.

ચોથા વળયમાં, પૂર્વ દિશામાં મહાકચ્છપને નમન કરવું, અને આગ્નેય દિશામાં, શુભ કન્યા, વરાહને વંદન કરવું.

દક્ષિણે નારસિંહાય વામનાય નમોનમઃ । ભાર્ગવાય નમસ્કુર્યાન્નૈરૃત્યે શુદ્ધચેતસા ॥ ૩,૨૪.

દક્ષિણ દિશામાં નરસિંહ અને વામનને વારંવાર નમન કરવું, અને નૈઋત્ય દિશામાં શુદ્ધ મનથી ભારગવને વંદન કરવું.

પશ્ચિમે માધવાયાથ તથા કૃષ્ણાય વૈ નમઃ । બુદ્ધાય ચ નમસ્કુર્યાદ્વાયવ્યે કન્યકે શુભે ॥ ૩,૨૪.

પશ્ચિમ દિશામાં માધવ અને કૃષ્ણને નમવું, અને વાયવ્ય દિશામાં, શુભ કન્યા, બુદ્ધને વંદન કરવું.

ઉત્તરે હ્યુલ્કરૂપાય અનન્તાય નમોસ્તુ તે । ઈશાન્યે વિશ્વરૂપાય નમસ્કુર્યાદતન્દ્રિતઃ ॥ ૩,૨૪.

ઉત્તર દિશામાં ઉલ્કારૂપ અને અનંતને નમન કરવું, અને ઈશાન દિશામાં વિશ્વરૂપને જાગૃત મનથી વંદન કરવું.

આગ્નેયે વારુણીં ચૈવ ગાયત્રીં ચૈવ નૈરૃતે । વાયવ્યે ભારતીં ચૈવ ઈશાન્યે ગિરિજાં નમેત્ ॥ ૩,૨૪.

આગ્નેય દિશામાં વારુણીને, નૈઋત્ય દિશામાં ગાયત્રીને, વાયવ્ય દિશામાં ભારતીને અને ઈશાન દિશામાં ગિરિજાને નમવું.

ગિરિજાં વામભાગે તુ સૌપર્ણૈ ચૈવ સંનમેત્ । પ્રાગિન્દ્રાય નમસ્કુર્યાત્સાયુધાય તથૈવ ચ ॥ ૩,૨૪.

ડાબી બાજુએ ગિરિજાને અને સુપર્ણોને નમવું, પૂર્વ દિશામાં ઈન્દ્રને અને શસ્ત્રધારીને પણ નમન કરવું.

સ પરિગ્રહાય શ્રીવિષ્ણોઃ પાર્ષદાય નમોનમઃ । આગ્નેયેત્યગ્નયે તુભ્યં સાયુધાયેતિ પૂર્વવત્ ॥ ૩,૨૪.

શ્રીવિષ્ણુના પરિચારકને, જે સર્વ સ્વીકારનાર છે, તેને વારંવાર નમવું. આગ્નેય દિશામાં અગ્નિને અને શસ્ત્રધારીને પણ પૂર્વ પ્રમાણે નમવું.

દક્ષિણે તુ યમાયૈવ નૈરૃત્યાં નિરૃતિં યજેત્ । પશ્ચિમે વરુણાયૈવ વાયવ્યે વાયવે નમઃ ॥ ૩,૨૪.

દક્ષિણ દિશામાં યમને પૂજવું, નૈઋત્ય દિશામાં નિૃતિને, પશ્ચિમ દિશામાં વરુણને અને વાયવ્ય દિશામાં વાયુને નમવું.

ઉત્તરે ચ કુબેરાય ઈશાન્યે ચ શિવાય ચ । ઈશાનશક્રયોર્મધ્યે બ્રહ્મણે સાયુધાય ચ ॥ ૩,૨૪.

ઉત્તર દિશામાં કુબેરને, ઈશાન દિશામાં શિવને અને ઈશાન તથા શક્ર વચ્ચે બ્રહ્મા અને શસ્ત્રધારીને નમવું.

નિરૃત્યપ્યતિમધ્યે તુ શેષાય ચ નમોનમઃ । એવં કૃત્વા નમસ્કારં પ્રણમેચ્ચ પુનઃ પુનઃ ॥ ૩,૨૪.

નૈઋત્યના મધ્યમાં શેષને વારંવાર નમવું. આવું નમન કરીને ફરીથી પ્રણામ કરવો.

ઇત્યેતત્સર્વમાખ્યાતં વિધિપૂર્વં તુ દર્શનમ્ । ઇતઃ પરન્તુ ગન્તવ્યં દર્શનાર્થં રમાપતે ॥ ૩,૨૪.

આ રીતે આખી વિધિ સમજાવી છે. હવે, લક્ષ્મીપતિના દર્શન માટે આગળ વધવું જોઈએ.

એવમુક્ત્વા તુ સા દેવી તૈઃ સાર્ધં તુ યયૌ મુદા । યદુક્તઃ શ્રીનિવાસસ્ય દર્શનસ્ય વિધિઃ ખગ । કસ્યચિન્નૈવ વક્તવ્યો ગોપ્યત્વાચ્ચ કદાચન ॥ ૩,૨૪.

આવી રીતે કહીને, તે દેવી આનંદથી સૌ સાથે આગળ વધી. ખગરાજ, શ્રીનિવાસના દર્શન માટે જે વિધિ કહી છે, તે ક્યારેય કોઈને કહેવી નહીં, કારણ કે તે હંમેશા ગુપ્ત રાખવાની છે.

સમાગમો દુર્ઘટ એવ વીન્દ્ર સતાં ચ સત્તત્ત્વવિબોધકાનામ્ । અનેકજન્માર્જિતપુણ્યસંચયાદભૂદ્ગુરોઃ સંગમ એવ તસ્ય ॥ ૩,૨૪.

સાચા સત્પુરુષો અને તત્વજ્ઞાનીઓને મળવું અતિ દુર્લભ છે, હે વિન્દ્ર! અનેક જન્મના પુણ્યના સંચયથી જ એવા ગુરુનો સંગ મળે છે.

પયો વિકારં ચ નિજં જહાતિ શેષસ્ય શેષં નલિનસ્ય ષઙ્કજમ્ । ભાવં ચલં પઙ્કજનાભયોગાત્સત્સંગયોગાદશુભાનિ ન સ્યુઃ ॥ ૩,૨૪.

દૂધ પોતાનું સ્વરૂપ છોડીને દહીં બની જાય છે; કમળના અવશેષમાંથી શંકા જન્મે છે; સજ્જનોના સંગથી ચંચળ ભાવ સ્થિર થાય છે અને એવા સંગથી અશુભ કદી ઉપજે નહીં.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૫ સા દ્વારદેશે શ્રીનિવાસસ્ય દેવી સ્વામિપુષ્કરિણીં દદૃશે કૈશ્ચ સાર્ધમ્ । સ્વામિન્હરે શ્રીનિવાસેતિ સા તં બ્રહ્માદીનાં તારકં સમ્પ્રદધ્યૌ ॥ ૩,૨૫.

શ્રીનિવાસના દ્વાર પાસે, દેવીએ પોતાના સાથીઓ સાથે સ્વામીપુષ્કરિણીને જોયું. ત્યાં તેણે શ્રીનિવાસ, જે બ્રહ્માદિ દેવતાઓના તારક છે, તેમનું ધ્યાન કર્યું.

દેવૈઃ સાર્ધં પાલનાર્થં ચ વિષ્ણુરસ્ત્યેવ નિત્યં પુષ્કરિણ્યાં જલેષુ । અતઃ સ્વામિપુષ્કરિણીતિ ચાહુસ્તત્ર સ્નાનં કન્યકાન્યાશ્ચ ચક્રુઃ ॥ ૩,૨૫.

દેવતાઓની રક્ષા માટે વિષ્ણુ હંમેશા પુષ્કરિણીના જળમાં હાજર છે. તેથી તેને સ્વામીપુષ્કરિણી કહે છે. ત્યાં કન્યાઓએ સ્નાન કર્યું.

શુચિર્ભૂત્વા શ્રીનિવાસં ચ દેવાસ્તુપ્તું વિવિશુઃ શુદ્ધભક્ત્યા ખગેન્દ્ર । યથોપદિષ્ટં ગુરુણા તથૈવ ચક્રે કન્યાશ્ચ સર્વં ખગેન્દ્ર ॥ ૩,૨૫.

પવિત્ર થઈને, દેવતાઓએ શુદ્ધ ભક્તિથી શ્રીનિવાસની પૂજા માટે પ્રવેશ કર્યો, હે ખગરાજ! ગુરુએ જે રીતે શીખવ્યું હતું, એ જ રીતે બધી કન્યાઓએ પણ કર્યું.

તદા હરિં દર્શયામાસ તસ્યૈ સ્વકં રૂપં સુપ્રતીકે સુપૂર્ણમ્ । સા કન્યકા શ્રીનિવાસસ્ય રૂપં દદર્શ ભક્ત્યા સ્વમનોભિરામમ્ ॥ ૩,૨૫.

ત્યારે હરિએ તેને પોતાનું સુંદર અને પૂર્ણ રૂપ દર્શાવ્યું. તે કન્યાએ ભક્તિપૂર્વક શ્રીનિવાસનું મનને આનંદ આપતું રૂપ જોયું.

સુવર્ણચિત્રં વસનં વસાનં સોષ્ણીષકં કઞ્ચુકં સંદધાનમ્ ॥ ૩,૨૫.

સુવર્ણના સુંદર ચિત્રોવાળા વસ્ત્ર પહેરેલા, માથે પાગ અને શરીરે જાકેટ ધારણ કરેલું હતું.

મૃગોત્થમદગન્ધેન સુરભીકૃતદિઙ્મુખમ્ । પુણ્ડરીકવિશાલાક્ષં કંબુગ્રીવં મહાભુજમ્ ॥ ૩,૨૫.

મૃગના કસ્તૂરીના સુગંધથી ચારેય દિશાઓ સુગંધિત થઈ ગઈ હતી, તેની આંખો કમળ જેટલી વિશાળ, ગળો શંખ જેવો અને હાથો બળવાન હતા.

હેમયજ્ઞોપવીતાઙ્ગં સાક્ષાત્કન્દર્પસન્નિભમ્ । જગન્મોહનસૈન્દર્યં કોમલાઙ્ગં મનોહરમ્ ॥ ૩,૨૫.

તેના શરીરે સોનાનો યજ્ઞોપવીત શોભતો હતો, રૂપે કામદેવ જેવો, આખા જગતને મોહી લે એવી સુંદરતા, કોમળ અંગો અને મનને ભાવે એવું રૂપ હતું.

દૃષ્ટ્વા ચ કન્યા મુમુદે રોમાઞ્ચિતસુગાત્રકા ॥ ૩,૨૫.

તેને જોઈ કન્યા આનંદિત થઈ, તેના સુંદર શરીરે રોમાંચ છવાઈ ગયો.

તદ્દર્શનાહ્લાદપરિપ્લુતાશયા પ્રેમ્ણાથ રોમાશ્રુકુલાકુલેક્ષણા । નનર્ત દેવી પુરતસ્તસ્ય વિષ્ણોઃ સા ધ્વસ્તદોષા પરમાદરેણ । આનન્દ માં પાહિ સુખં ચ દત્ત્વા મુકુન્દા માં પાહિ વિમુક્તિદાનાત્ ॥ ૩,૨૫.

તેના દર્શનથી આનંદમાં તરબોળ હૃદયથી, પ્રેમથી આંખોમાં આનંદના આંસુ ભરાઈ, દેવી સર્વ દોષોથી મુક્ત થઈ, પરમ શ્રદ્ધાથી વિષ્ણુજી સામે નાચવા લાગી: 'હે આનંદદાતા, મને રક્ષા કરો; સુખ આપો, હે મુકુંદ, મુક્તિ આપનાર, મને બચાવો.'

માં પાહિ નિત્યં હ્યરવિન્દનેત્ર પ્રસન્નદૃષ્ટ્યા કરુણાસુધાર્દ્ર । ગોવિન્દ ગોવિન્દ સુદુઃ ખિતાં માં જ્ઞાનાદિદાનેન હિ પાહિ નિત્યમ્ ॥ ૩,૨૫.

હે કમળનેત્ર, હંમેશા તમારી કૃપાળુ દૃષ્ટિથી મને રક્ષા કરો. હે ગોવિંદ, હે ગોવિંદ, હું ભારે દુઃખી છું, જ્ઞાન અને અન્ય દાનથી હંમેશા મને બચાવો.

જનાર્દન ત્વં હિ સુદુષ્ટસંગાન્કામાદિરૂપાન્સતતં વર્જયિત્વા । હરે હરે માં સતતં પાહિ દૈત્યાન્સમાહૃત્ય પ્રબલાન્વિઘ્નરૂપાન્ ॥ ૩,૨૫.

હે જનાર્દન, તમે હંમેશા દુષ્ટ સંગથી દૂર રહો છો, જે કામાદિ રૂપે છે; હે હરિ, હે હરિ, દૈત્યરૂપે આવેલા શક્તિશાળી વિઘ્નો દૂર કરી હંમેશા મારી રક્ષા કરો.

રમેશ માં પાહિ ચતુર્મુખેશ વિશ્વેશ માં પાહિ સરસ્વતીશ । રમેશ માં પાહિ નિદાનમૂર્તે વૃન્દારવૃન્દૈર્વન્દિતપાદપદ્મ ॥ ૩,૨૫.

હે રામેશ, મને રક્ષા કરો; હે ચતુર્મુખના સ્વામી, મને રક્ષા કરો; હે વિશ્વના ઇશ્વર, મને રક્ષા કરો; હે સરસ્વતીના સ્વામી, મને રક્ષા કરો; હે રામેશ, સર્વના આધાર, દેવી-દેવતાઓના વંદિત પાદપદ્મવાળા, મને રક્ષા કરો.