ગરુડપુરાણમ્

સ્ત્રીરૂપેભ્યો નમનં કાર્યમેવ તથૈવ પદ્મસ્ય ચ મધ્યભાગે । અનુગ્રહાખ્યા વિષ્ણુલક્ષ્મીશ્ચ દેવી વાયુર્વિયચ્છેષરુદ્રાદિકાનામ્ ॥ ૩,૨૪.

સ્ત્રીરૂપોને તો જરૂરથી નમવું જોઈએ. એ જ રીતે કમળના મધ્ય ભાગમાં અનુક્રહ નામની દેવી, વિષ્ણુ, લક્ષ્મી, વાયુ, વિયચ, શેષ, રુદ્ર અને બીજાઓને પણ નમવું જોઈએ.

સ્ત્રીરૂપાણાં નમનં કાર્યમેવ સુયોગપીઠસ્ય સ્વરૂપ ભૂતમ્ । સદા નમેચ્છ્રીમદનન્તસંજ્ઞમેવં ન મેચ્છ્રીનિવાસં ચ દેવમ્ ॥ ૩,૨૪.

સારા યોગપીઠના સ્વરૂપરૂપ સ્ત્રીરૂપોને જરૂરથી નમવું જોઈએ. શ્રીમદનંત નામવાળા અને શ્રીનિવાસ દેવને હંમેશાં નમવું જોઈએ.

શ્રીનિવાસસ્ય વામે તુ લક્ષ્મીં ચ પ્રણમેદ્વુધઃ । શ્રીનિવાસસ્ય સવ્યે તુ ધરાયૈ પ્રણમેચ્છુભે ॥ ૩,૨૪.

શ્રીનિવાસના ડાબી બાજુ લક્ષ્મીજીને નમવું, અને જમણી બાજુ ધરાદેવીને નમવું જોઈએ.

પીઠાદ્વહિઃ પૂર્વભાગે કૃપોલ્કં પ્રણમેચ્છુભમ્ । મહોલ્કં દક્ષિણે ચૈવ વીરોલ્કં પશ્ચિમે નમેત્ ॥ ૩,૨૪.

પીઠની બહાર, પૂર્વ દિશામાં કૃપોલ્કાને નમવું, દક્ષિણમાં મહોલ્કાને અને પશ્ચિમમાં વીરોલ્કાને નમવું જોઈએ.

ઉત્તરે ચ નમઃ કુર્યાદ્યુલ્કાય ચ મહાત્મને । ચતુર્ષ્વપિ ચ કોણેષુ સહસ્રોલ્કં નમેત્સુધીઃ ॥ ૩,૨૪.

ઉત્તર દિશામાં મહાત્મા યુલ્કાને નમવું, અને ચારેય કોણે સહસ્રોલ્કાને બુદ્ધિમાન વ્યક્તિએ નમવું જોઈએ.

પૂર્વે તુ વાસુદેવાય નમસ્કુર્યાચ્ચ દક્ષિણે । સંકર્ષણાય દેવાય પ્રદ્યુમ્નાય ચ પશ્ચિમે ॥ ૩,૨૪.

પૂર્વ દિશામાં વાસુદેવને, દક્ષિણમાં સંકર્ષણ દેવને, અને પશ્ચિમમાં પ્રદ્યુમ્નને નમવું જોઈએ.

ઉત્તરે હ્યનિરુદ્ધ્યા નમસ્કુર્યાદતન્દ્રિતઃ । આગ્નેયે ચ નમસ્કુર્યાત્કન્યે માયાં સદા શુભે ॥ ૩,૨૪.

ઉત્તર દિશામાં અનિરુદ્ધને થાક્યા વિના નમવું, અને આગ્નેય કોણે હંમેશાં ભક્તિપૂર્વક માયાને નમવું જોઈએ.

જયાયૈ ચ નમસ્કુર્યાન્નૈરૃત્યે ચાપિ વાયવે । કૃત્યે ચૈવ નમસ્કુર્યાદીશાન્યે શાન્તિસંજ્ઞકામ્ ॥ ૩,૨૪.

નૈઋત્ય કોણે જયાને અને વાયુને નમવું, અને ઈશાન કોણે કૃત્યા નામે શાંતિ સ્વરૂપને નમવું જોઈએ.

કેશવાય નમઃ પૂર્વે તથા નારાયણાય ચ । માધવાય નમસ્કુર્યાન્નૈરૃત્યે ચાપિ વાયવે ॥ ૩,૨૪.

પૂર્વ દિશામાં કેશવ અને નારાયણને નમવું, અને નૈઋત્ય કોણે માધવ તથા વાયુને નમવું જોઈએ.

આગ્નેયે કન્યકે નિત્યં ભક્ત્યા તુ પ્રયતઃ શુભે । ગોવિન્દાય નમસ્કુર્યાદ્દક્ષિણે વિષ્ણવે તથા ॥ ૩,૨૪.

આગ્નેય કોણે હે કન્યા, હંમેશાં ભક્તિ અને પવિત્રતાથી ગોવિંદને નમવું, અને દક્ષિણમાં વિષ્ણુને પણ નમવું જોઈએ.

મધુસૂદનાય ભોઃ કન્યે નમસ્કુર્યાત્તુ નૈરૃતૌ । પશ્ચિમે ત્રિવિક્રમાય વામનાય તથૈવ ચ ॥ ૩,૨૪.

હે કન્યા, નૈઋત્ય દિશામાં મધુસૂદનને નમવું, અને પશ્ચિમમાં ત્રિવિક્રમ તથા વામનને પણ નમવું જોઈએ.

વિષ્ણવે શ્રીધરાયાથ નમસ્કુર્યાચ્ચ ભામિતિ । ઉત્તરે તુ મહાકન્યે હૃષીકેશાય વૈ નમઃ ॥ ૩,૨૪.

વિષ્ણુ અને શ્રીધરને, હે તેજસ્વિ, નમવું, અને ઉત્તર દિશામાં હે મહાકન્યા, હૃષીકેશને પણ નમવું જોઈએ.

તથા વૈ પદ્મનાભાય નમસ્કુર્યાદતન્દ્રિતઃ । દામોદરાય ચૈશાન્યે નમસ્કુર્યાચ્ચ ભામિનિ ॥ ૩,૨૪.

એ જ રીતે, પદ્મનાભને થાક્યા વિના નમવું, અને ઈશાન કોણે હે તેજસ્વિ, દામોદરને પણ નમવું જોઈએ.

ચતુર્થાવરણે પૂર્વે મહાકૂર્માય વૈ નમઃ । વરાહાય નમસ્કુર્યાદાગ્નેયે કન્યકે શુભે ॥ ૩,૨૪.

ચોથા વળયમાં, પૂર્વ દિશામાં મહાકચ્છપને નમન કરવું, અને આગ્નેય દિશામાં, શુભ કન્યા, વરાહને વંદન કરવું.

દક્ષિણે નારસિંહાય વામનાય નમોનમઃ । ભાર્ગવાય નમસ્કુર્યાન્નૈરૃત્યે શુદ્ધચેતસા ॥ ૩,૨૪.

દક્ષિણ દિશામાં નરસિંહ અને વામનને વારંવાર નમન કરવું, અને નૈઋત્ય દિશામાં શુદ્ધ મનથી ભારગવને વંદન કરવું.

પશ્ચિમે માધવાયાથ તથા કૃષ્ણાય વૈ નમઃ । બુદ્ધાય ચ નમસ્કુર્યાદ્વાયવ્યે કન્યકે શુભે ॥ ૩,૨૪.

પશ્ચિમ દિશામાં માધવ અને કૃષ્ણને નમવું, અને વાયવ્ય દિશામાં, શુભ કન્યા, બુદ્ધને વંદન કરવું.

ઉત્તરે હ્યુલ્કરૂપાય અનન્તાય નમોસ્તુ તે । ઈશાન્યે વિશ્વરૂપાય નમસ્કુર્યાદતન્દ્રિતઃ ॥ ૩,૨૪.

ઉત્તર દિશામાં ઉલ્કારૂપ અને અનંતને નમન કરવું, અને ઈશાન દિશામાં વિશ્વરૂપને જાગૃત મનથી વંદન કરવું.

આગ્નેયે વારુણીં ચૈવ ગાયત્રીં ચૈવ નૈરૃતે । વાયવ્યે ભારતીં ચૈવ ઈશાન્યે ગિરિજાં નમેત્ ॥ ૩,૨૪.

આગ્નેય દિશામાં વારુણીને, નૈઋત્ય દિશામાં ગાયત્રીને, વાયવ્ય દિશામાં ભારતીને અને ઈશાન દિશામાં ગિરિજાને નમવું.

ગિરિજાં વામભાગે તુ સૌપર્ણૈ ચૈવ સંનમેત્ । પ્રાગિન્દ્રાય નમસ્કુર્યાત્સાયુધાય તથૈવ ચ ॥ ૩,૨૪.

ડાબી બાજુએ ગિરિજાને અને સુપર્ણોને નમવું, પૂર્વ દિશામાં ઈન્દ્રને અને શસ્ત્રધારીને પણ નમન કરવું.

સ પરિગ્રહાય શ્રીવિષ્ણોઃ પાર્ષદાય નમોનમઃ । આગ્નેયેત્યગ્નયે તુભ્યં સાયુધાયેતિ પૂર્વવત્ ॥ ૩,૨૪.

શ્રીવિષ્ણુના પરિચારકને, જે સર્વ સ્વીકારનાર છે, તેને વારંવાર નમવું. આગ્નેય દિશામાં અગ્નિને અને શસ્ત્રધારીને પણ પૂર્વ પ્રમાણે નમવું.

દક્ષિણે તુ યમાયૈવ નૈરૃત્યાં નિરૃતિં યજેત્ । પશ્ચિમે વરુણાયૈવ વાયવ્યે વાયવે નમઃ ॥ ૩,૨૪.

દક્ષિણ દિશામાં યમને પૂજવું, નૈઋત્ય દિશામાં નિૃતિને, પશ્ચિમ દિશામાં વરુણને અને વાયવ્ય દિશામાં વાયુને નમવું.

ઉત્તરે ચ કુબેરાય ઈશાન્યે ચ શિવાય ચ । ઈશાનશક્રયોર્મધ્યે બ્રહ્મણે સાયુધાય ચ ॥ ૩,૨૪.

ઉત્તર દિશામાં કુબેરને, ઈશાન દિશામાં શિવને અને ઈશાન તથા શક્ર વચ્ચે બ્રહ્મા અને શસ્ત્રધારીને નમવું.

નિરૃત્યપ્યતિમધ્યે તુ શેષાય ચ નમોનમઃ । એવં કૃત્વા નમસ્કારં પ્રણમેચ્ચ પુનઃ પુનઃ ॥ ૩,૨૪.

નૈઋત્યના મધ્યમાં શેષને વારંવાર નમવું. આવું નમન કરીને ફરીથી પ્રણામ કરવો.

ઇત્યેતત્સર્વમાખ્યાતં વિધિપૂર્વં તુ દર્શનમ્ । ઇતઃ પરન્તુ ગન્તવ્યં દર્શનાર્થં રમાપતે ॥ ૩,૨૪.

આ રીતે આખી વિધિ સમજાવી છે. હવે, લક્ષ્મીપતિના દર્શન માટે આગળ વધવું જોઈએ.

એવમુક્ત્વા તુ સા દેવી તૈઃ સાર્ધં તુ યયૌ મુદા । યદુક્તઃ શ્રીનિવાસસ્ય દર્શનસ્ય વિધિઃ ખગ । કસ્યચિન્નૈવ વક્તવ્યો ગોપ્યત્વાચ્ચ કદાચન ॥ ૩,૨૪.

આવી રીતે કહીને, તે દેવી આનંદથી સૌ સાથે આગળ વધી. ખગરાજ, શ્રીનિવાસના દર્શન માટે જે વિધિ કહી છે, તે ક્યારેય કોઈને કહેવી નહીં, કારણ કે તે હંમેશા ગુપ્ત રાખવાની છે.

સમાગમો દુર્ઘટ એવ વીન્દ્ર સતાં ચ સત્તત્ત્વવિબોધકાનામ્ । અનેકજન્માર્જિતપુણ્યસંચયાદભૂદ્ગુરોઃ સંગમ એવ તસ્ય ॥ ૩,૨૪.

સાચા સત્પુરુષો અને તત્વજ્ઞાનીઓને મળવું અતિ દુર્લભ છે, હે વિન્દ્ર! અનેક જન્મના પુણ્યના સંચયથી જ એવા ગુરુનો સંગ મળે છે.

પયો વિકારં ચ નિજં જહાતિ શેષસ્ય શેષં નલિનસ્ય ષઙ્કજમ્ । ભાવં ચલં પઙ્કજનાભયોગાત્સત્સંગયોગાદશુભાનિ ન સ્યુઃ ॥ ૩,૨૪.

દૂધ પોતાનું સ્વરૂપ છોડીને દહીં બની જાય છે; કમળના અવશેષમાંથી શંકા જન્મે છે; સજ્જનોના સંગથી ચંચળ ભાવ સ્થિર થાય છે અને એવા સંગથી અશુભ કદી ઉપજે નહીં.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૫ સા દ્વારદેશે શ્રીનિવાસસ્ય દેવી સ્વામિપુષ્કરિણીં દદૃશે કૈશ્ચ સાર્ધમ્ । સ્વામિન્હરે શ્રીનિવાસેતિ સા તં બ્રહ્માદીનાં તારકં સમ્પ્રદધ્યૌ ॥ ૩,૨૫.

શ્રીનિવાસના દ્વાર પાસે, દેવીએ પોતાના સાથીઓ સાથે સ્વામીપુષ્કરિણીને જોયું. ત્યાં તેણે શ્રીનિવાસ, જે બ્રહ્માદિ દેવતાઓના તારક છે, તેમનું ધ્યાન કર્યું.

દેવૈઃ સાર્ધં પાલનાર્થં ચ વિષ્ણુરસ્ત્યેવ નિત્યં પુષ્કરિણ્યાં જલેષુ । અતઃ સ્વામિપુષ્કરિણીતિ ચાહુસ્તત્ર સ્નાનં કન્યકાન્યાશ્ચ ચક્રુઃ ॥ ૩,૨૫.

દેવતાઓની રક્ષા માટે વિષ્ણુ હંમેશા પુષ્કરિણીના જળમાં હાજર છે. તેથી તેને સ્વામીપુષ્કરિણી કહે છે. ત્યાં કન્યાઓએ સ્નાન કર્યું.