ગરુડપુરાણમ્

શ્રીસ્વામિતીર્થે સમ્યગાચમ્ય નત્વા સ્નાત્વા નત્વા ભૂવરાહં ચ દેવિ । અયુદ્વારં પ્રિવશેદ્ભક્તિપૃર્વં ગોવિન્દગોવિન્દ ઇતિબ્રુવન્વૈ ॥ ૩,૨૪.

પવિત્ર સ્વામિતીર્થમાં યોગ્ય રીતે આચમન કરીને, નમન કરીને, સ્નાન કરીને અને ભૂવરાહને નમન કરીને, દેવી, પછી મુખ્ય દ્વારેથી ભક્તિપૂર્વક 'ગોવિંદ, ગોવિંદ' બોલતા પ્રવેશવું જોઈએ.

પશ્ચાદ્ધરેર્નમનં કાર્યમેવ સાષ્ટાઙ્ગરૂપં પ્રવિશેદ્દેવગેહમ્ । પુનર્વિશેદ્વારતઃ સંસ્થિતઃ સ પીઠસ્થદેવાન્માનસા ચિન્તયીત ॥ ૩,૨૪.

પછી હરિને અષ્ટાંગ પ્રણામ કરવું જોઈએ અને દેવમંદિરમાં પ્રવેશવું જોઈએ. પછી દ્વાર પાસે ઊભા રહીને, પીઠ પર બેઠેલા દેવતાઓનું મનથી ધ્યાન કરવું જોઈએ.

મધ્યે પીઠં શ્રીનિવાસં ચ દેવી નારાયણં પ્રણમેત્પૂર્ણમેવ । દેવસ્ય સવ્યે પીઠભાગાદ્વહિશ્ચ નમસ્કાર્યં ગુરુદેવાય ચૈવ ॥ ૩,૨૪.

મધ્યમાં શ્રીનિવાસ અને નારાયણને સંપૂર્ણ ભાવે નમવું જોઈએ, દેવી. દેવના પીઠના ડાબા ભાગની બહાર ગુરુ અને દેવતાઓને પણ નમવું જોઈએ.

પીઠસ્યાગ્રાચ્ચાપ્યધસ્તાત્પ્રદેશે આગ્નેયકોણે પ્રણમેદ્વૈ ખગેન્દ્ર । નૈરૃત્યભાગે વ્યાસદેવાય દેવિ નમસ્કાર્યો વૈષ્ણવઃ સર્વદાપિ ॥ ૩,૨૪.

પીઠના આગળ અને નીચે, અગ્નિકોણમાં નમવું જોઈએ, ખગેન્દ્ર. નૈઋત્ય ભાગમાં, દેવી, વ્યાસદેવ અને વૈષ્ણવ દેવતાઓને હંમેશા નમવું જોઈએ.

વાયવ્યકોણે ભક્તિપૂર્વં સુદુર્ગાં નમસ્કુર્યાદ્ભક્તિસંવર્ધિતાત્મા । પીઠસ્યોર્ધ્વં હ્યગ્નિકોણેષુ દેવી ધર્માધિભૂતાય નમો યમાય ॥ ૩,૨૪.

વાયવ્ય કોણે, ભક્તિપૂર્વક, ભક્તિથી સમૃદ્ધ મનથી સુદુર્ગાને નમવું જોઈએ. પીઠના ઉપર, અગ્નિકોણોમાં, દેવી, ધર્મના અધિપતિ યમને નમવું જોઈએ.

પીઠસ્યોર્ધ્વં નૈરૃતસ્યોર્ધ્વકોણે જ્ઞાનાધિપં પ્રણમેદ્વાયુદેવમ્ । પીઠસ્યોર્ધ્વં વાયુકોણે ચ સુભ્રૂર્વૈરાગ્યાનામધિપં ચૈવ રુદ્રમ્ ॥ ૩,૨૪.

પીઠના ઉપર, નૈઋત્યના ઉપરના કોણે જ્ઞાનના સ્વામી વાયુદેવને નમવું જોઈએ. પીઠના ઉપર, વાયવ્ય કોણે, વૈરાગ્યના અધિપતિ રુદ્રને નમવું જોઈએ.

પીઠસ્યોર્ધ્વં ત્વીશકોણે ચ દેવિ ઐશ્વર્યાણામધિપં ચેન્દ્રદેવમ્ । પીઠસ્ય પૂર્વે પ્રણમેન્નૈરૃતિં ચ અર્યામ્ણાનામધિપં ચાત્ર દેવિ ॥ ૩,૨૪.

પીઠના ઉપર, ઈશાન કોણે, દેવી, ઐશ્વર્યના સ્વામી ઇન્દ્રને નમવું જોઈએ. પીઠના પૂર્વ ભાગે, નૈઋતિ અને પિતૃઓના અધિપતિ અર્યમાનને પણ, દેવી, નમવું જોઈએ.

દેવસ્ય પીઠસ્ય ચ દક્ષિણે ચ દુર્ગાં નમેદુગ્રરૂપાભિધાં ચ । પીઠસ્ય કન્યે પ્રણમેત્પશ્ચિમે વૈ આરોગ્યાણા મધિપં કામદેવમ્ ॥ ૩,૨૪.

દેવના પીઠના દક્ષિણ ભાગે દુર્ગાને, ઉગ્રરૂપા તરીકે ઓળખાતી દુર્ગાને નમવું જોઈએ. પીઠના પશ્ચિમ ભાગે આરોગ્યના સ્વામી કામદેવને નમવું જોઈએ.

દેવસ્ય પીઠસ્યોત્તરે રુદ્રદેવમનૈશ્વર્યાણામધિપં સંસ્મરેચ્ચ । પીઠસ્ય મધ્યે પ્રણમેદ્વૈ વરાહં સદા કન્યે પરમં પૂરુષાખ્યમ્ ॥ ૩,૨૪.

દેવના પીઠના ઉત્તર ભાગે, અનૈશ્વર્યના સ્વામી રુદ્રનું સ્મરણ કરવું જોઈએ. પીઠના મધ્યમાં હંમેશા વરાહને અને કોણે પરમ પુરુષને નમવું જોઈએ.

તસ્યોપરિષ્ટાચ્છક્તિસંજ્ઞાં ચ લક્ષ્મીમાધારરૂપાં પ્રણમેચ્ચૈવ નિત્યમ્ । તસ્યોપરિષ્ટાદ્વાયુકૂર્મૌ નમેચ્ચ તસ્યોપરિષ્ટાચ્છેષકૂર્મૌ નમેચ્ચ ॥ ૩,૨૪.

તેના ઉપર હંમેશા શક્તિરૂપે ઓળખાતી, આધારરૂપે રહેલી લક્ષ્મીને નમવું જોઈએ. તેના ઉપર વાયુકૂર્મને અને તેના ઉપર શેષકૂર્મને પણ નમવું જોઈએ.

તસ્યોપરિષ્ટાદભિમાનિનીં ભુવો ભૂદેવતાં પ્રણમેચ્ચૈવ સુભ્રૂઃ । તસ્યોપરિષ્ટાદ્વરુણં સંસ્મરેચ્ચ ક્ષીરોદધેરધિપં ચૈવ દેવમ્ ॥ ૩,૨૪.

તેના ઉપર ભૂદેવી, પૃથ્વીદેવીને નમવું જોઈએ. તેના ઉપર ક્ષીરસાગરના સ્વામી દેવતા વરુણનું સ્મરણ કરવું જોઈએ.

તસ્યોપરિષ્ટાત્પ્રણમેચ્ચૈવ લક્ષ્મીં શ્વેતદ્વીપાખ્યં કન્યકે પૂજયેચ્ચ । તસ્યોપરિષ્ટાત્પ્રણમેચ્ચૈવ લક્ષ્મીં મહાદિવ્યાં મણ્ડપસંજ્ઞકાં ચ ॥ ૩,૨૪.

તેના ઉપર, કન્યા, શ્વેતદ્વીપ નામે ઓળખાતી લક્ષ્મીને નમવું અને પૂજવું જોઈએ. તેના ઉપર મહાદિવ્ય, મંડપ રૂપે ઓળખાતી લક્ષ્મીને પણ નમવું જોઈએ.

પીઠસ્ય મધ્યે યમસંજ્ઞાં ચ લક્ષ્મીં સમર્ચયેદ્યમમધ્યે ચ દેવીમ્ । યમસ્ય દેવસ્ય ચ દક્ષિણે ચ સૂર્યં નમેદ્દીપરૂપં ચ ભદ્રે ॥ ૩,૨૪.

પીઠના મધ્યમાં યમ નામે ઓળખાતી લક્ષ્મી અને યમના મધ્યમાં દેવીને પૂજવી જોઈએ. યમના દક્ષિણ ભાગે દીપરૂપે સુર્યને નમવું જોઈએ, શુભે.

યમસ્ય દેવસ્ય ચ વામભાગે શ્રિયં નમેદ્દીપરૂપાં ચ દેવીમ્ । યમસ્ય દેવસ્ય તુ ચાગ્રભાગે હુતાશનં દીપરૂપં નમેચ્ચ ॥ ૩,૨૪.

યમના ડાબા ભાગે, દીપરૂપે શ્રીદેવીને નમવું જોઈએ. યમના આગળના ભાગે, દીપરૂપે હુતાશન અગ્નિને નમવું જોઈએ.

દેવસ્યાગ્રે ભૂમિનામ્નીં નમેચ્ચ તત્ત્વાભિમાનાં સંસ્મરેચ્ચૈવ નિત્યમ્ । પર્યઙ્કરૂપં શ્રીનિવાસસ્ય વિષ્ણોસ્તમોભિમાનાં સન્નમેચ્ચૈવ દુર્ગામ્ ॥ ૩,૨૪.

દેવતા સામે, ભૂમિદેવીને, તત્વોની અધિષ્ઠાત્રીને નમવું અને હંમેશા તેનું સ્મરણ કરવું જોઈએ. પથારીરૂપે, અંધકારની અધિષ્ઠાત્રી દુર્ગાને, શ્રીનિવાસ વિષ્ણુના રૂપે નમવું જોઈએ.

પૂર્વાદિગં પીઠસોપાનરૂપમાત્માનમેકં પ્રણમેચ્ચ દેવિ । દક્ષસ્થદિક્પીઠસોપાનરૂપં જ્ઞાનાત્મકં પ્રણમેચ્ચૈવ કન્યે ॥ ૩,૨૪.

હે દેવી, પૂર્વ દિશામાં પીઠ અને પગથિયાં જેવું સ્વરૂપ માનીને પોતાને નમવું જોઈએ. હે કન્યા, દક્ષિણ દિશામાં જ્ઞાનરૂપ પીઠ અને પગથિયાંને પણ નમવું જોઈએ.

પદ્મસ્ય પૂર્વસ્થદલે ચ દેવિ સ્ત્રીરૂપાખ્યં વિમલાખ્યામિમાં ચ । બ્રહ્માદિદેવાન્પ્રણમેચ્ચ દેવિ આગ્નેયકોણસ્થદલે શૃણુત્વમ્ ॥ ૩,૨૪.

હે દેવી, કમળના પૂર્વ દિશાવાળા પાંખ પર શુદ્ધ સ્ત્રીરૂપને નમવું જોઈએ. અને આગ્નેય કોણે આવેલા પાંખ પર બ્રહ્મા અને બીજા દેવતાઓને પણ નમવું જોઈએ.

ઉત્કર્ષનામ્નીં પરમાં ચ દેવીં નમેદ્રમાં બ્રહ્મવાયૂ ચ શેષમ્ । દક્ષસ્થપદ્મસ્ય દલાષ્ટકે ચ નારાયણાકારશેષાદિકાનામ્ ॥ ૩,૨૪.

ઉત્કર્ષા નામની પરમ દેવીને, ઈન્દ્ર, બ્રહ્મા, વાયુ અને બીજા દેવોને નમવું જોઈએ. દક્ષિણ બાજુના કમળના આઠ પાંખ પર નારાયણ, શેષ અને બીજા સ્વરૂપોને નમવું જોઈએ.

સ્ત્રીરૂપેભ્યો નમનં કાર્યમેવ કન્યે મયા પશ્ચિમસ્થે દલે ચ । ગોપાખ્યનારાયણબ્રહ્મવાયુવિપ્રાદિકાનાં શેષરૂદ્રાદિકાનામ્ ॥ ૩,૨૪.

હે કન્યા, સ્ત્રીરૂપોને તો જરૂરથી નમવું જોઈએ. પશ્ચિમ બાજુના પાંખ પર ગોપ, નારાયણ, બ્રહ્મા, વાયુ, વિપ્ર, શેષ, રુદ્ર અને બીજાઓને પણ નમવું જોઈએ.

સ્ત્રીરૂપેભ્યો નમનં કાર્યમેવ ઈશાન કોણસ્થદલેષુ ચૈવ । ઈશાનનારાયણમાવિરિઞ્ચવાયુર્વિયચ્છેષસુરાદિકાનામ્ ॥ ૩,૨૪.

સ્ત્રીરૂપોને તો જરૂરથી નમવું જોઈએ. એ જ રીતે ઈશાન કોણે આવેલા પાંખ પર ઈશાન, નારાયણ, અવિરિંચિ, વાયુ, વિયચ, શેષ, દેવતાઓ અને બીજાઓને નમવું જોઈએ.

સ્ત્રીરૂપેભ્યો નમનં કાર્યમેવ તથૈવ પદ્મસ્ય ચ મધ્યભાગે । અનુગ્રહાખ્યા વિષ્ણુલક્ષ્મીશ્ચ દેવી વાયુર્વિયચ્છેષરુદ્રાદિકાનામ્ ॥ ૩,૨૪.

સ્ત્રીરૂપોને તો જરૂરથી નમવું જોઈએ. એ જ રીતે કમળના મધ્ય ભાગમાં અનુક્રહ નામની દેવી, વિષ્ણુ, લક્ષ્મી, વાયુ, વિયચ, શેષ, રુદ્ર અને બીજાઓને પણ નમવું જોઈએ.

સ્ત્રીરૂપાણાં નમનં કાર્યમેવ સુયોગપીઠસ્ય સ્વરૂપ ભૂતમ્ । સદા નમેચ્છ્રીમદનન્તસંજ્ઞમેવં ન મેચ્છ્રીનિવાસં ચ દેવમ્ ॥ ૩,૨૪.

સારા યોગપીઠના સ્વરૂપરૂપ સ્ત્રીરૂપોને જરૂરથી નમવું જોઈએ. શ્રીમદનંત નામવાળા અને શ્રીનિવાસ દેવને હંમેશાં નમવું જોઈએ.

શ્રીનિવાસસ્ય વામે તુ લક્ષ્મીં ચ પ્રણમેદ્વુધઃ । શ્રીનિવાસસ્ય સવ્યે તુ ધરાયૈ પ્રણમેચ્છુભે ॥ ૩,૨૪.

શ્રીનિવાસના ડાબી બાજુ લક્ષ્મીજીને નમવું, અને જમણી બાજુ ધરાદેવીને નમવું જોઈએ.

પીઠાદ્વહિઃ પૂર્વભાગે કૃપોલ્કં પ્રણમેચ્છુભમ્ । મહોલ્કં દક્ષિણે ચૈવ વીરોલ્કં પશ્ચિમે નમેત્ ॥ ૩,૨૪.

પીઠની બહાર, પૂર્વ દિશામાં કૃપોલ્કાને નમવું, દક્ષિણમાં મહોલ્કાને અને પશ્ચિમમાં વીરોલ્કાને નમવું જોઈએ.

ઉત્તરે ચ નમઃ કુર્યાદ્યુલ્કાય ચ મહાત્મને । ચતુર્ષ્વપિ ચ કોણેષુ સહસ્રોલ્કં નમેત્સુધીઃ ॥ ૩,૨૪.

ઉત્તર દિશામાં મહાત્મા યુલ્કાને નમવું, અને ચારેય કોણે સહસ્રોલ્કાને બુદ્ધિમાન વ્યક્તિએ નમવું જોઈએ.

પૂર્વે તુ વાસુદેવાય નમસ્કુર્યાચ્ચ દક્ષિણે । સંકર્ષણાય દેવાય પ્રદ્યુમ્નાય ચ પશ્ચિમે ॥ ૩,૨૪.

પૂર્વ દિશામાં વાસુદેવને, દક્ષિણમાં સંકર્ષણ દેવને, અને પશ્ચિમમાં પ્રદ્યુમ્નને નમવું જોઈએ.

ઉત્તરે હ્યનિરુદ્ધ્યા નમસ્કુર્યાદતન્દ્રિતઃ । આગ્નેયે ચ નમસ્કુર્યાત્કન્યે માયાં સદા શુભે ॥ ૩,૨૪.

ઉત્તર દિશામાં અનિરુદ્ધને થાક્યા વિના નમવું, અને આગ્નેય કોણે હંમેશાં ભક્તિપૂર્વક માયાને નમવું જોઈએ.

જયાયૈ ચ નમસ્કુર્યાન્નૈરૃત્યે ચાપિ વાયવે । કૃત્યે ચૈવ નમસ્કુર્યાદીશાન્યે શાન્તિસંજ્ઞકામ્ ॥ ૩,૨૪.

નૈઋત્ય કોણે જયાને અને વાયુને નમવું, અને ઈશાન કોણે કૃત્યા નામે શાંતિ સ્વરૂપને નમવું જોઈએ.

કેશવાય નમઃ પૂર્વે તથા નારાયણાય ચ । માધવાય નમસ્કુર્યાન્નૈરૃત્યે ચાપિ વાયવે ॥ ૩,૨૪.

પૂર્વ દિશામાં કેશવ અને નારાયણને નમવું, અને નૈઋત્ય કોણે માધવ તથા વાયુને નમવું જોઈએ.