ગરુડપુરાણમ્

વિના દયાં તીર્થયાત્રા ખગેન્દ્રવ્યર્થેત્યેવં વીન્દ્ર ચાહુર્મહાન્તઃ । દિવા રાત્રૌ યે ન શૃણ્વન્તિ દિવ્યાં હરેઃ કથાં તીર્થમાર્ગે ખગેન્દ્ર ॥ ૩,૨૩.

'દયા વિના તીર્થયાત્રા વ્યર્થ છે, ખગરાજ; મહાનુભાવો એમ જ કહે છે. તીર્થમાર્ગમાં, દિવસ કે રાત્રે, જે લોકો હરિની દિવ્ય કથા સાંભળતા નથી, ખગરાજ—'

વ્યર્થંવ્યર્થં તસ્ય ચાહુર્ગતં વૈ અશ્વાદીનાં વાહનાનાં ચ વિદ્ધિ । અશ્વાદીનામપરાધં વદસ્વ ગઙ્ગાદીનાં દર્શનાત્પાપનાશઃ ॥ ૩,૨૩.

'એમની યાત્રા સંપૂર્ણ વ્યર્થ ગણાય છે; ઘોડા વગેરે વાહનો વાપરનાર માટે પણ આવું જ જાણ. ઘોડા વગેરેના દોષ વિશે કહો; ગંગા વગેરે તીર્થોના દર્શનથી પાપ નાશ પામે છે.'

ક્ષેત્રસ્થવિષ્ણોર્દર્શનાત્પાપનાશો માર્જારસ્યાપ્યપરાધં વદસ્વ । ક્ષેત્રસ્થવિષ્ણોઃ પૂજનાત્પાપનાશઃ પૂજાવતામપરાધં વદસ્વ ॥ ૩,૨૩.

'ક્ષેત્રસ્થ વિષ્ણુનું દર્શન કરવાથી પાપ નાશ પામે છે; બિલાડીના દોષ વિશે પણ કહો. ક્ષેત્રસ્થ વિષ્ણુની પૂજાથી પાપ નાશ પામે છે; પૂજા કરનારના દોષ વિશે પણ કહો.'

જપાદીનાં કુર્વતાં પાપનાશો વિષ્ણોર્ધ્યાનાત્સદ્ય એવાઘનાશઃ । અનુસંધાનાદ્રહિતં સર્વમેવ કૃતં વ્યર્થમેવેતિ ચાહુઃ ॥ ૩,૨૩.

'જપ વગેરે કરનારના પાપ નાશ પામે છે; વિષ્ણુના ધ્યાનથી તરત જ પાપ દૂર થાય છે. યોગ્ય ભાવ વિના કરેલા બધા કર્મો વ્યર્થ ગણાય છે.'

અતો હરેઃ પાપવિનાશિનીં કથાં શ્રુત્વા વિષ્ણોર્ભક્તિમાન્સ્યાત્ખગેન્દ્ર । દૃષ્ટ્વાદૃષ્ટ્વા હરિપાદાઙ્કિતં ચ સ્મૃત્વાસ્મૃત્વા ભક્તિમાન્સ્યાત્ખગેન્દ્ર ॥ ૩,૨૩.

'આથી, હરિના પાપનાશક કથાઓ સાંભળવાથી ભક્તિ ઉત્પન્ન થાય છે, ખગરાજ. હરિના ચરણચિહ્નો દેખાય કે ન દેખાય, સ્મરણ થાય કે ન થાય, ભક્તિ તો થાય જ છે, ખગરાજ.'

પિત્રા સાકં કન્યકા સાપિ વીન્દ્ર શેષાચલસ્થં શ્રીનિવાસં ચ દ્રષ્ટુમ્ । જગામ સા માર્ગમધ્યે હરિં ચ સા ચિન્તયામાસ રમાપતિં ચ ॥ ૩,૨૩.

'પિતાજી સાથે એ કન્યાએ, વિન્દ્ર, શેષપર્વત પર વસતા શ્રીનિવાસજીના દર્શન માટે યાત્રા કરી. માર્ગમાં તે હરિ અને લક્ષ્મીપતિનું સ્મરણ કરતી રહી.'

કદા દ્રક્ષ્યે શ્રીનિવાસસ્ય વક્ષઃ શ્રીવત્સરત્નૈર્ભૂષિતં વિસ્તૃતં ચ । કદા દ્રક્ષ્યે શ્રીનિવાસસ્ય તુન્દં વલિત્રયેણાઙ્કિતં સુંદરં ચ ॥ ૩,૨૩.

'ક્યારે હું શ્રીનિવાસજીનું શ્રીવત્સ અને રત્નોથી શોભિત વિશાળ વક્ષસ્થળ જોઈશ? ક્યારે હું શ્રીનિવાસજીનું ત્રણ વળાંકોવાળું સુંદર પેટ જોઈશ?'

કદા દ્રક્ષ્યે શ્રીનિવાસસ્ય કણ્ઠં મહર્લોકસ્યાશ્રયં કંબુતુલ્યમ્ । કદા દ્રક્ષ્યે શ્રીનિવાસસ્ય નાભિં સદાન્તરિક્ષસ્યાશ્રયં વૈ સુપૂર્ણમ્ ॥ ૩,૨૩.

હું ક્યારે શ્રીનિવાસના ગળાને જોઈશ, જે મહર્લોકનો આધાર છે અને વાદળ જેવો શ્યામ છે? હું ક્યારે શ્રીનિવાસની નાભિને જોઈશ, જે હંમેશાં આકાશલોકનો આધાર છે અને સંપૂર્ણ પૂર્ણ છે?

કદા દ્રક્ષ્યે વદનં વૈ મુરારેર્જનલોકસ્યાશ્રયં સર્વદૈવ ॥ ૩,૨૩.

હું ક્યારે મુરના શત્રુના મુખને જોઈશ, જે જનલોકનો હંમેશાં આશ્રય છે?

શિરઃ કદા શ્રીનિવાસસ્ય દ્રક્ષ્યે સત્યસ્ય લોકસ્યાશ્રયં સર્વદૈવ । કટિં કદા શ્રીનિવાસસ્ય દ્રક્ષ્યે ભૂર્લોકસ્યાશ્રયં સર્વદૈવ ॥ ૩,૨૩.

હું ક્યારે શ્રીનિવાસના શિરને જોઈશ, જે સત્યલોકનો હંમેશાં આધાર છે? હું ક્યારે શ્રીનિવાસની કટિને જોઈશ, જે ભૂલોકનો હંમેશાં આધાર છે?

કદા દ્રક્ષ્યે શ્રીનિવાસસ્ય ચોરુ તલાતલસ્યાશ્રયં સર્વદૈવ । કદા દ્રક્ષ્યે શ્રીનિવાસસ્ય જાનુ સુકોમલં સુતલસ્યાશ્રયં ચ ॥ ૩,૨૩.

હું ક્યારે શ્રીનિવાસની જાંઘોને જોઈશ, જે તલાતલલોકનો હંમેશાં આધાર છે? હું ક્યારે શ્રીનિવાસના સુકુમાર ઘૂટણોને જોઈશ, જે સુતલલોકનો આધાર છે?

કદા દ્રક્ષ્યે શ્રીનિવાસસ્ય જઙ્ઘે રસાતલસ્યાશ્રયેઃ સર્વદૈવ । કદા દ્રક્ષ્યે પાદતલં હરેશ્ચ પાતાલલોકસ્યાશ્રયં સર્વદૈવ ॥ ૩,૨૩.

હું ક્યારે શ્રીનિવાસના પિંડળીઓને જોઈશ, જે રસાતલલોકનો હંમેશાં આધાર છે? હું ક્યારે હરિના પગતળાને જોઈશ, જે પાતાળલોકનો હંમેશાં આધાર છે?

ઇત્થં માર્ગે ચિન્તયન્તી ચ દેવી શેષાચલે શેષદેવં દદર્શ । ફણૈઃ સહસ્રૈઃ સુવિરાજમાનં નાનાદ્રુમૈર્વાનરૈર્વાનરીભિઃ ॥ ૩,૨૩.

આ રીતે માર્ગમાં વિચાર કરતી દેવીએ શેષાચલ પર શેષદેવને જોયા, જે હજાર ફણીઓથી શોભાયમાન છે અને અનેક વૃક્ષો, વાનર અને વાનરીઓથી ઘેરાયેલા છે.

અનન્ત જન્માર્જિતપુણ્યસંચયાન્મયાદ્ય દૃષ્ટઃ પરમાચલો હિ । તદ્દર્શનાદ્વાષ્પકલાકુલેક્ષણા સદ્યઃ સમુત્થાય નનામ મૂર્ધ્ના ॥ ૩,૨૩.

અનંત જન્મોથી સંચિત પુણ્યના બળે આજે મેં આ પરમ પર્વતને જોયો છે. એ દર્શનથી એની આંખોમાં આંસુ આવી ગયા અને તરત ઊભી રહીને માથું નમાવ્યું.

મુખં ચ દૃષ્ટ્વા નમનં ચ કાર્યં પૃષ્ઠાદિભાગે નમનં ન કાર્યમ્ । સાપિ દ્વિષટ્કં નમનં ચ ચક્રે શાલગ્રામં સ્થાપયિત્વા પુરોઽસ્ય ॥ ૩,૨૩.

મુખ જોતા જ નમવું જોઈએ; પીઠ કે બીજા અંગોને નમવું યોગ્ય નથી. તેણે શાલગ્રામને આગળ મૂકી, બાર વખત નમસ્કાર કર્યા.

ઇત્થં કાર્યં વૈષ્ણવૈઃ પર્વતસ્ય ત્વં વૈષ્ણવૈર્વિપરીતં ચ કાર્યમ્ । મધ્વાન્તઃસ્થઃ પર્વતાગ્રેસ્તિ નિત્યં રમાબ્રહ્માદ્યૈઃ પૂજિતઃ શ્રીનિવાસઃ ॥ ૩,૨૩.

પર્વત પર વૈષ્ણવો જે રીતે કરે છે, એ જ રીતે કરવું જોઈએ; વૈષ્ણવોની વિરુદ્ધ રીતે નહિ. શ્રીનિવાસ પર્વતની ટોચમાં હંમેશાં વસે છે અને રમા, બ્રહ્મા વગેરે દ્વારા પૂજાય છે.

સુસત્તમં પરમં શ્રીનિવાસં દ્રક્ષ્યેઽથાહં હ્યારુરુક્ષેઽચલઞ્ચ । ઇત્યેવમુક્ત્વા કપિલાખ્યતીર્થે સ્થાનં ચક્રે સા સ્વપિત્રા સહૈવ ॥ ૩,૨૩.

હું હવે પવિત્ર અને સર્વોચ્ચ શ્રીનિવાસના દર્શન કરીશ અને પર્વત પર ચઢીશ. આમ કહીને, કપિલ નામના તીર્થે એણે પિતા સાથે પોતાનું નિવાસસ્થાન સ્થાપ્યું.

અત્રૈવાસ્તે શ્રીનિવાસો હરિસ્તુ દ્રવ્યેણ રૂપેણ ન ચાન્યથેતિ । આદૌ સ્નાત્વા મુણ્ડનં તત્ર કૃત્વા તીર્થશ્રાદ્ધં કારયિત્વા સુતીર્થે ॥ ૩,૨૩.

અહીં શ્રીનિવાસ, હરિ, સ્વરૂપે અને દ્રવ્યરૂપે હાજર છે, બીજું ક્યાંય નથી. પહેલાં ત્યાં સ્નાન કરીને, મુંડન કરીને અને તીર્થમાં પિતૃ શ્રાદ્ધ કર્યા.

ગોભૂહિરણ્યાદિસમસ્તદાનં દત્ત્વા શૈલં ચારુરોહાથ સાધ્વી । શાલગ્રામં સ્થાપયિત્વા સ ચાગ્રે પુનઃ પ્રણામં સાપિ ચક્રે સુભક્ત્યા ॥ ૩,૨૩.

ગાય, જમીન, સોનાં અને બીજા બધા દાન આપી, પછી એ સાધ્વીએ પર્વત પર ચઢાણ કર્યું. શાલગ્રામને આગળ મૂકી, ફરીથી શ્રદ્ધાપૂર્વક નમસ્કાર કર્યા.

સોપાનાનાં શતપર્યન્તમેવમારુહ્ય સા હ્યુપવિષ્ટા તુ તત્ર । શુશ્રાવ સા ભાગવતં પુરાણં શુશ્રાવ વૈ વેઙ્કટાદ્રેઃ પ્રશંસામ્ ॥ ૩,૨૩.

એ રીતે સો સોપાન (પગથિયા) ચડીને એ ત્યાં બેઠી. તેણે ભાગવત પુરાણ સાંભળ્યું અને વેંકટાદ્રિની મહિમા પણ સાંભળી.

જૈગીષવ્યાદ્ગુરુપાદાત્સુભક્ત્યા સુશ્રાવ તત્ત્વં વેઙ્કટાદ્રેશ્ચ સર્વમ્ ॥ ૩,૨૩.

જૈગીષવ્ય ગુરુના ચરણોમાં શ્રદ્ધાપૂર્વક બેઠી રહીને, તેણે વેંકટાદ્રિનું સર્વ તત્વ સંપૂર્ણ રીતે સાંભળ્યું.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૪ જૈગીષવ્ય ઉવાચ । કન્યે શૃણુ ત્વં વેઙ્કટાખ્યાચલસ્ય સ્મેરાનનાં પુણ્યમાંરોહણેઽસ્ય । શ્રીગીતાયાઃ પઠનં ચૈવ કુર્વન્નારોહણં કુરુતે સર્વલોકઃ ॥ ૩,૨૪.

જૈગીષવ્ય બોલ્યા: કન્યા, તું વેંકટા નામના પર્વત પર સ્મિત સાથે ચડવાની પુણ્યકથા સાંભળ. શ્રીગીતાનું પઠન કરતા ચડવાથી સર્વ લોકની પ્રાપ્તિ થાય છે.

પદેપદે શ્રીનિવાસશ્ચ દેવસ્ત્વલં હ્યલં પ્રીયતે ભક્તવર્ગઃ । તં પ્રીણયન્મોક્ષમાયાન્તિ સર્વે હરૌ તુષ્ટે કિમલભ્યં ચ કન્યે ॥ ૩,૨૪.

દરેક પગલાંએ શ્રીનિવાસ ભગવાન ભક્તો પર ખૂબ પ્રસન્ન થાય છે. જેને પ્રસન્ન કરી શકાય, તે સૌને મોક્ષ મળે છે; હરિ પ્રસન્ન થાય ત્યારે કશું અપ્રાપ્ય રહેતું નથી, કન્યા.

સોપાનદેશે યઃ પુરાણં શૃણોતિ તદા કૃતા સર્વતીર્થાદિયાત્રા । તદા દિવા પ્રસ્તુવન્તીહ માર્ગે સદા હરિં શ્રીનિવાસં ગુરું ચ ॥ ૩,૨૪.

જે પદપદ પર પુરાણ સાંભળે છે, એણે બધાં તીર્થયાત્રાનું ફળ મેળવી લીધું. દિવસ દરમિયાન માર્ગમાં હંમેશાં હરિ, શ્રીનિવાસ અને ગુરુની સ્તુતિ કરવી.

સોપાનાનાં મહિમાનં ચ શ્રુત્વા શાલગ્રામં સ્થાપયિત્વા ચ તત્ર । નમસ્કૃત્વા પુનરેવાપિ સા તુ સોપાનાનિ ત્વારુરોહાથ સાધ્વી ॥ ૩,૨૪.

સોપાનની મહિમા સાંભળી અને ત્યાં શાલગ્રામ મૂકી, ફરી નમસ્કાર કરીને એ સાધ્વીએ પગથિયાં ચઢ્યા.

સોપાનાનાં વીન્દ્ર ચારોહણેન ત્વવૈષ્ણવાનાં હરિતોષો ન ચૈવ । તેનૈવ તેષાં સાધનં ભૂય એવ તમસ્યન્ધે પાતયિતું ખગેન્દ્ર ॥ ૩,૨૪.

હે ખગરાજ, વૈષ્ણવ મંદિરોની સોપાન પર ચઢવાથી હરિ પ્રસન્ન થતો નથી. આથી તેમને પુણ્ય તો વધે છે, પણ એ જ કારણે તેઓ ફરી અંધકારમાં પડી જાય છે.

સ્થલેસ્થલે એવમેવાપિ કાર્યં જૈગીષવ્યં પુનરેવાહ દેવી । કન્યોવાચ । જૈગીષવ્યઃ શ્રીનિવાસો હરિસ્તુ બ્રહ્માદીનાં દૃશ્યતે શ્રીનિવાસઃ ॥ ૩,૨૪.

દરેક સ્થળે એ જ રીતે જયગીષવ્ય વિધિ કરવી જોઈએ, એમ દેવી ફરી બોલી. કન્યાએ કહ્યું: જયગીષવ્ય, શ્રીનિવાસ હરિ બ્રહ્માદિકે દેખાય છે; શ્રીનિવાસ પ્રગટ છે.

જૈગીષવ્ય કૃપયા ત્વં વદસ્વ જૈગીષવ્યો હ્યેવમુક્તો હરિં તુ । ઉવાચ કન્યાં સોમપુત્રીં સતીં ચ બ્રહ્માદીનાં દૃશ્યતે શ્રીનિવાસઃ ॥ ૩,૨૪.

જયગીષવ્ય, કૃપા કરીને કહો; એમ કહેતાં જયગીષવ્યે હરિને કહ્યું. કન્યા, સોમપુત્રી અને સતીને કહ્યું: શ્રીનિવાસ બ્રહ્માદિકે દેખાય છે.

અનન્તરૂપોધિકકાન્તકાન્તિમાન્રૂદ્રાદીનાં દૃશ્યતે વેઙ્કટેશઃ । સસૂર્યલક્ષાધિકકાન્તકાન્તિતો રુદ્રાદીનાં દૃશ્યતે શ્રીનિવાસઃ ॥ ૩,૨૪.

અનંત રૂપોથી વધુ તેજસ્વી વેંકટેશ રુદ્રાદિકે દેખાય છે. લાખો સૂર્યથી પણ વધુ તેજ ધરાવતો શ્રીનિવાસ રુદ્રાદિકે દેખાય છે.