ગરુડપુરાણમ્

હસ્તે તુ બહુરેખાઃ સ્યુર્લોમ નાસાપુટે સ્મૃતમ્ । અતિદીર્ઘં તુ ચાઙ્ગુષ્ઠં કનિષ્ઠં ચાતિદીર્ઘકમ્

હાથ પર ઘણી રેખાઓ હોઈ શકે છે; નાકના છિદ્રમાં વાળ ગણાય છે; અંગૂઠો બહુ લાંબો અને નાનામેળી પણ બહુ લાંબી.

દુર્લક્ષણં ત્વેવમાદિ કલાવસ્તિ હ્યનેકશઃ । સુલક્ષણાન્યનેકાનિ મયિ સંતિ ખગેશ્વર

આ રીતે, કળિયુગમાં અનેક પ્રકારના દુર્લક્ષણો જોવા મળે છે; અને હે ખગરાજ, મારા અંદર અનેક શુભ લક્ષણો પણ છે.

દ્વાત્રિંશલ્લક્ષણં વિષ્ણોર્બ્રહ્માદ્યાપેક્ષયૈવ તત્ । સહાભિપ્રાય ગર્ભેણ બ્રહ્મણોક્તં તવ પ્રભો

વિષ્ણુના બત્રીસ લક્ષણો બ્રહ્મા અને બીજા દેવતાઓના સંબંધમાં જણાવાયા છે; એ ઈચ્છા અને ગર્ભ સાથે બ્રહ્માજીએ તમને કહ્યા હતા, હે પ્રભુ.

બ્રહ્મોક્તસ્ય મયોક્તસ્ય વિરોધો નાસ્તિ સત્તમ । મયોક્તસ્યૈવ સ વ્યાસઃ કંબુગ્રીવઃ પ્રદર્શ્યતે

હે શ્રેષ્ઠ, બ્રહ્માજી અને મેં જે કહ્યું તેમાં કોઈ વિસંગતિ નથી; મેં જે વર્ણન કર્યું એ કંબુ જેવી ગળાવાળા વ્યાસજી છે.

રક્તાધરં રક્ત તાલુ ચૈકીકૃત્ય મયોદિતમ્ । અતો વિરોધો નાસ્ત્યેવ તથા જ્ઞાનાત્પ્રતીયતે

લાલ હોઠ અને લાલ તાળુ, જેમ મેં કહ્યું છે, એ બંને એક છે; એટલે જ, સાચા જ્ઞાનથી સમજાય છે કે અહીં કોઈ વિસંગતિ નથી.

સપ્તાધિકૈર્વિંશતિલક્ષણૈસ્તુ સમાયુતા યાઃ સ્ત્રિયો લક્ષ્મણાદ્યાઃ

લક્ષ્મણા અને અન્ય સ્ત્રીઓ સત્તાવીસ વિશિષ્ટ લક્ષણોથી યુક્ત છે.

ભગે નેત્રે ચ હસ્તે ચ સ્તને કુક્ષૌ તથૈવ ચ । ભારત્યપેક્ષયા પઞ્ચભિર્ન્યૂના ત્વસ્તિ લક્ષણૈઃ

યોનિ, આંખ, હાથ, સ્તન અને પેટમાં — ભારતીની તુલનામાં ત્યાં પાંચ લક્ષણો ઓછા છે.

ન રુદ્રવન્ન ચાન્યાનિ લક્ષણાનિ ખગેશ્વર । ષડ્વિંશત્યા લક્ષણૈશ્ચાપિ યુક્તા વારુણ્યાઃ ષડ્લક્ષણૈશ્ચૈવ હીના

ખગપતિ, ત્યાં રુદ્ર જેવા લક્ષણો કે અન્ય કોઈ લક્ષણો નથી; વારુણી છવ્વીસ લક્ષણોથી યુક્ત છે, પણ છ લક્ષણો ઓછા છે.

કર્ણે કુક્ષૌ નાસિકાકેશપાશે ગુલ્ફે ભગે કિઞ્ચિદાધિક્યમસ્તિ । ઇન્દ્રો યુક્તઃ પઞ્ચવિંશત્યા ખગેન્દ્ર સદા હીનો લક્ષણૈઃ સપ્તસંખ્યૈઃ

કાન, પેટ, નાક, વાળ, પગની ઘૂંટીઓ અને યોનિમાં થોડું વધારે છે; ઇન્દ્ર પચ્ચીસ લક્ષણોથી યુક્ત છે, ખગપતિ, અને સાત લક્ષણો હંમેશા ઓછા છે.

હસ્તે પાદે ઉદરે કર્ણયોશ્ચ શિશ્ને ગુલ્ફે ત્વધરોષ્ઠેધિકં ચ । ચતુર્વિંશત્યા લક્ષણૈશ્ચાપિ યુક્તો નાસ્તિક્યવાયુસ્તદ્વદેવાષ્ટભિશ્ચ

હાથ, પગ, પેટ, કાન, લિંગ, ઘૂંટીઓ અને નીચેના હોઠમાં વધારે છે; નાસ્તિક વાયુ ચોવીસ લક્ષણોથી યુક્ત છે અને એ પણ આઠ લક્ષણો ઓછા છે.

નાભ્યાં ગુલ્ફે હનુરર્ઙ્ઘ્યોશ્ચ સ્કન્ધે દ્વિજે નેત્રે ત્વધરોષ્ઠેધિકં ચ । ત્રયોવિંશત્યા લક્ષણૈશ્ચાપિ યુક્તા શચી તથા નવદોષૈશ્ચ યુક્તા

નાભિ, ઘૂંટીઓ, ચામ, જાંઘ, ખભા, દાંત, આંખ અને નીચેના હોઠમાં વધારે છે; શચી ત્રેવીસ લક્ષણોથી યુક્ત છે અને નવ દોષો પણ ધરાવે છે.

ભગે કેશે હ્યધરોષ્ઠે ચ કર્ણે જઙ્ઘે ગણ્ડે વક્ષસિ ગુલ્ફયોશ્ચ । તથોત્તરોષ્ઠે કિઞ્ચિદાધિક્યમસ્તિ એવં વિજાનીહિ ખગેન્દ્રસત્તમ

યોનિ, વાળ, નીચેના હોઠ, કાન, પિંડળી, ગાલ, છાતી, ઘૂંટીઓ અને ઉપરના હોઠમાં થોડું વધારે છે; ખગપતિ, આ રીતે જાણ.

દ્વાવિંશત્યા લક્ષણૈઃ સંયુતસ્તુ દશભિર્દેષૈઃ પ્રવહો નામ વાયુઃ । તથાઙ્ગુષ્ઠે કિઞ્ચિદાધિક્યમસ્તિ વિંશત્યેકાદશભિર્દેષતોર્કઃ

પ્રવાહ નામનો વાયુ બાવીસ લક્ષણો અને દસ દોષો ધરાવે છે; તેમ જ અંગૂઠામાં થોડું વધારે છે. સૂર્ય એકત્રીસ દોષો ધરાવે છે.

તદ્વિંશત્યા લક્ષણૈઃ સંયુતસ્તુ તદા દોષેર્દ્વાદશભિશ્ચ યુક્તઃ । એકોનવિંશત્યા લક્ષણૈશ્ચાપિ યુક્તસ્ત્રયોદશભિસ્તદભાવૈર્યુતોગ્નિઃ

તેવીસ લક્ષણો અને બાર દોષો સાથે યુક્ત છે; અગ્નિ ઓગણીસ લક્ષણો અને તેર દોષો ધરાવે છે અને એ દોષો રહિત છે.

અષ્ટાદશભિર્લક્ષણૈઃ સંયુતસ્તુ વૈવસ્વતસ્તદભાવૈશ્ચતુર્દશભિઃ । મિત્રસ્તુ સપ્તદશભિર્લક્ષણૈઃ સંયુતઃ ખગ

વૈવસ્વત અઢાર લક્ષણોથી યુક્ત છે અને ચૌદ દોષો રહિત છે; મિત્ર સત્તર લક્ષણોથી યુક્ત છે, ખગ.

સદોષૈઃ પઞ્ચદશભિઃ સંયુક્તો નાત્ર સંશયઃ । તૈશ્ચ ષોડશભિર્યુક્તો ધનપો નાત્ર સંશયઃ

પંદર દોષો સાથે યુક્ત છે — તેમાં કોઈ શંકા નથી; અને સોળ દોષો સાથે, તે ધનના સ્વામી છે — તેમાં પણ કોઈ શંકા નથી.

તદભાવૈઃ ષોડશભિઃ સંયુક્તઃ સંપ્રકીર્તિતઃ । તૈઃ પઞ્ચદશભિશ્ચૈવ યુક્તોગ્રેજ્યેષ્ઠપુત્રકઃ

સોળ દોષરહિતતાઓ સાથે તે ઓળખાય છે; અને પંદર સાથે, તે મોટો પુત્ર કહેવાય છે.

તૈઃ સપ્તદશભિર્દોષૈઃ સંયુક્તો નાત્ર સંશયઃ । તૈશ્ચતુર્દશભિશ્ચૈવ ગઙ્ગા સંપરિકીર્તિતા

સત્તર દોષો સાથે યુક્ત છે — તેમાં કોઈ શંકા નથી; અને ચૌદ સાથે, ગંગા વર્ણવાય છે.

તથાષ્ટાદશભિર્દોષૈઃ સંયુતા નાત્ર સંશયઃ । તૈસ્ત્રયોદશભિશ્ચૈવ સંયુતો બુધ એવ તુ

અઢાર દોષો સાથે યુક્ત છે — તેમાં કોઈ શંકા નથી; અને તેર સાથે, બુધ એ જ રીતે યુક્ત છે.

દોષૈરેકોનવિંશત્યા સંયુતો નાત્ર સંશયઃ । શનિર્વિંશતિદોષેણ યુતો દ્વાદશલક્ષણૈઃ

ઓગણીસ દોષો સાથે યુક્ત છે — તેમાં કોઈ શંકા નથી; શનિ વીસ દોષો અને બાર લક્ષણો ધરાવે છે.

લક્ષણૈશ્ચૈકાદશભિઃ પુષ્કરઃ પરિકીર્તિતઃ । એકવિંશતિસંખ્યાકૈરસદ્ભાવૈઃ પ્રકીર્તિતઃ

પુષ્કર અગિયાર લક્ષણોથી વર્ણવાયો છે; એકવીસ અભાવોથી પણ ઓળખાય છે.

દશભિર્લક્ષણૈર્યુક્તાઃ પિતરો યે ચિરાઃ ખગ । ત્રયોવિંશતિદોષૈશ્ચ સંયુતા નાત્ર સંશયઃ

પિતૃઓ, ખગ, દસ લક્ષણોથી યુક્ત છે; અને ત્રેવીસ દોષો ધરાવે છે — તેમાં કોઈ શંકા નથી.

અષ્ટભિર્લક્ષણૈર્યુક્તા દેવગન્ધર્વસત્તમાઃ । દોષૈશ્ચતુર્વિંશતિભિઃ સંયુક્તાઃ પરિકીર્તિતાઃ

દેવ અને ગંધર્વોમાં શ્રેષ્ઠ, આઠ લક્ષણોથી યુક્ત છે; અને ચોવીસ દોષો ધરાવે છે.

સપ્તલક્ષણસંયુક્તા ગન્ધર્વા માનુષાત્મકાઃ । યૈસ્તુ પઞ્ચવિંશતિભિર્દોષૈઃ સંયુક્તાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

સાત પ્રકારના લક્ષણો ધરાવતા અને માનવી સ્વભાવ ધરાવતા ગંધર્વો, જે પચ્ચીસ પ્રકારના દોષોથી યુક્ત ગણાયા છે.

ષદ્ગુણૈઃ ક્ષિતિપા યુક્તા ષડ્વિંશત્યા ચ દોષતઃ । તદન્યે પઞ્ચભિર્યુક્તાશ્ચતુર્ભિઃ કેચિદેવ ચ

રાજાઓ છ ગુણો અને છવીસ દોષો ધરાવે છે; કેટલાક પાંચ દોષો ધરાવે છે અને કેટલાક માત્ર ચાર જ.

ત્રિભિઃ કેચ્ચિત્તતો હીના ન સંતિ ખગસત્તમ । યસ્મિન્નરે ક્ષિતિપે વા ખગેન્દ્ર આધિક્યં યદ્દૃશ્યતે લક્ષણસ્ય

કેટલાક માત્ર ત્રણ લક્ષણો ધરાવે છે, અને એથી ઓછા લક્ષણો ધરાવનાર કોઈ નથી, હે પંખીઓના શ્રેષ્ઠ; માણસ કે રાજા, જેમાં વધારે લક્ષણો દેખાય—

ન તે નરા નૈવ તે વૈ ક્ષિતીશાઃ સર્વે નૈવ હ્યુત્તમાઃ સર્વદૈવ । યે દેવા યે ચ દૈત્યાશ્ચ સર્વેપ્યેવં ખગાધિપ

એ લોકો સાચા માણસ કે સાચા રાજા નથી અને ક્યારેય શ્રેષ્ઠ પણ નથી; દેવો કે દૈત્યો હોય, હે પંખી રાજ, બધા માટે આવું જ છે.

લક્ષણાલક્ષણૈશ્ચૈવ ક્રમેણોક્તા ન સંશયઃ । લક્ષણૈઃ સપ્તવિંશત્યાલક્ષણૈઃ સંયુતાઃ ખગ

લક્ષણો અને લક્ષણોના અભાવનું વર્ણન ક્રમવાર કરવામાં આવ્યું છે, એમાં કોઈ શંકા નથી; હે પંખી, જે લોકો સત્તાવીસ લક્ષણો અને તેમના વિપરીત ગુણોથી યુક્ત હોય—

અતઃ સલક્ષણા જ્ઞેયા દ્વાત્રિંશલ્લક્ષણૈર્ન હિ । પિતુર્ગૃહે વર્ધમાના સદાપિ સ્વકુટુંબં શ્રેષ્ઠયિતું ખગેન્દ્ર

માટે, જે લોકો લક્ષણો ધરાવે છે, તેમને બત્રીસ લક્ષણો ધરાવા વાળા માનવા; પિતાના ઘરમાં ઉછરતાં પણ, હે પંખી રાજ, તેઓ હંમેશા પોતાના કુટુંબને સુખ-સમૃદ્ધિ આપે છે.