ગરુડપુરાણમ્

જઙ્ઘાધિક્યે સહૈવાષ્ટૌ દોષાઃ શચ્યાઃ સદા સ્મૃતાઃ । એવમેવ હિ દોષાશ્ચાપ્યૂહનીયાઃ ખગેશ્વર

જાંઘમાં વધારે હોય તો શચીદેવીમાં હંમેશા આઠ દોષ ગણાય છે; એ જ રીતે, હે ખગરાજ, દોષો એ પ્રમાણે જ સમજવા.

દુર્લક્ષણૈઃ સદા વીન્દ્ર સંશ્રુતૈસ્તત્ત્વવિદ્ભવેત્ । મહોદરો લંબનાભિરીષામાત્રોગ્રદંષ્ટ્રકઃ

હે વિન્દ્ર, સાચા જાણકારો કહે છે કે જે લોકોમાં દુર્લક્ષણ હોય છે, જેમ કે મોટું પેટ, લટકતી નાભિ, નાનું કદ અને ભયાનક દાંત, તેમને હંમેશા ઓળખવું.

અન્ધકૂપગભીરાક્ષો લંબકર્ણૌષ્ઠનાસિકઃ । લંબગુલ્ફો વક્રપાદઃ કુનખી શ્યાવદન્તકઃ

આંખો અંધકૂવામાં જેવી ઊંડી, લટકતા કાન, હોઠ અને નાક; લટકતા પગના સાંધા, વાંકા પગ, ખરાબ નખ અને કાળા દાંત.

દીર્ઘજઙ્ઘો દીર્ઘશિશ્નસ્ત્વેકાણ્ડશ્ચૈકનાસિકઃ । રક્તશ્મશ્રૂ રક્તરોમા વક્રાસ્યઃ સંપ્રકીર્તિતઃ

લાંબી જાંઘ, લાંગો અંગ, એક વાંઝણ, એક નાકછિદ્ર; લાલ દાઢી, લાલ વાળ અને વાંકડું મોં એમ કહેવાયું છે.

દગ્ધપર્વતસંકાશો રક્તપૃષ્ઠઃ કલિઃ સ્મૃતઃ । અલોમાંસોઽલોમશિરા રક્તગણ્ડકપોલકઃ

જ્યોં દાઝેલા પર્વત જેવો દેખાય, લાલ પીઠવાળો, એ કળી કહેવાય છે; વાળ વગરનું માંસ, વાળ વગરનું માથું અને લાલ ગાલ.

લલાટે પાણ્ડુતા નિત્યં વામસ્કન્ધે કરે ખગ । ક્રૂરદૃષ્ટિર્દૃષ્ટિપાદસ્તથા વૈ ઘર્ઘરસ્વરઃ

હંમેશા કપાળ પર પાંઢરાશ, ડાબા ખભા અને હાથ પર, હે ખગ; ક્રૂર નજર, પગમાંથી નજર અને ઘસારો અવાજ.

અત્યાશી ચાતિપાનશ્ચ સ્તનૌ શુષ્કફલોપમૌ । ઊરૌ નવાઞ્જિકારોમઃ તથા પૃષ્ઠે ચ મસ્તકે

અતિશય ખાવા-પીવાનું, સ્તન સૂકેલા ફળ જેવા; જાંઘ પર નવા વાળ, અને એ જ રીતે પીઠ અને માથા પર.

લલાટે ત્રીણિ દીર્ઘે તુ સમે દ્વૌ સંપ્રકીર્તિતૌ । સર્પાકારસ્તુ યો મત્સ્યસ્તસ્ય શિશ્ને પ્રકીર્તિતઃ

કપાળ પર ત્રણ લાંબા નિશાન, અને બે સમાન હોય તો એમ કહેવાય છે; સાપ જેવો માછલીનો આકાર અંગ પર કહેવાયો છે.

પાદત્રાણોપમો મત્સ્યો રસનાગ્રે પ્રકીર્તિતઃ । શિશ્નાકારશ્ચ યો મત્સ્યો ગુદે તસ્ય પ્રશસ્યતે

પગપોશ જેવો માછલીનો આકાર જીભના ટોચે કહેવાયો છે; અંગ જેવો માછલીનો આકાર ગુદા પાસે શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.

વૃશ્ચિકાકારમત્સ્યસ્તુ પદોસ્તસ્ય પ્રશસ્યતે । શ્વાકારશ્ચાપિ મત્સ્યો વૈ મુખે તસ્ય પ્રકીર્તિતઃ

વિચ્છુ જેવો માછલીનો આકાર પગે શ્રેષ્ઠ ગણાય છે; અને કૂતરા જેવો માછલીનો આકાર મોઢા પર કહેવાયો છે.

હસ્તે તુ બહુરેખાઃ સ્યુર્લોમ નાસાપુટે સ્મૃતમ્ । અતિદીર્ઘં તુ ચાઙ્ગુષ્ઠં કનિષ્ઠં ચાતિદીર્ઘકમ્

હાથ પર ઘણી રેખાઓ હોઈ શકે છે; નાકના છિદ્રમાં વાળ ગણાય છે; અંગૂઠો બહુ લાંબો અને નાનામેળી પણ બહુ લાંબી.

દુર્લક્ષણં ત્વેવમાદિ કલાવસ્તિ હ્યનેકશઃ । સુલક્ષણાન્યનેકાનિ મયિ સંતિ ખગેશ્વર

આ રીતે, કળિયુગમાં અનેક પ્રકારના દુર્લક્ષણો જોવા મળે છે; અને હે ખગરાજ, મારા અંદર અનેક શુભ લક્ષણો પણ છે.

દ્વાત્રિંશલ્લક્ષણં વિષ્ણોર્બ્રહ્માદ્યાપેક્ષયૈવ તત્ । સહાભિપ્રાય ગર્ભેણ બ્રહ્મણોક્તં તવ પ્રભો

વિષ્ણુના બત્રીસ લક્ષણો બ્રહ્મા અને બીજા દેવતાઓના સંબંધમાં જણાવાયા છે; એ ઈચ્છા અને ગર્ભ સાથે બ્રહ્માજીએ તમને કહ્યા હતા, હે પ્રભુ.

બ્રહ્મોક્તસ્ય મયોક્તસ્ય વિરોધો નાસ્તિ સત્તમ । મયોક્તસ્યૈવ સ વ્યાસઃ કંબુગ્રીવઃ પ્રદર્શ્યતે

હે શ્રેષ્ઠ, બ્રહ્માજી અને મેં જે કહ્યું તેમાં કોઈ વિસંગતિ નથી; મેં જે વર્ણન કર્યું એ કંબુ જેવી ગળાવાળા વ્યાસજી છે.

રક્તાધરં રક્ત તાલુ ચૈકીકૃત્ય મયોદિતમ્ । અતો વિરોધો નાસ્ત્યેવ તથા જ્ઞાનાત્પ્રતીયતે

લાલ હોઠ અને લાલ તાળુ, જેમ મેં કહ્યું છે, એ બંને એક છે; એટલે જ, સાચા જ્ઞાનથી સમજાય છે કે અહીં કોઈ વિસંગતિ નથી.

સપ્તાધિકૈર્વિંશતિલક્ષણૈસ્તુ સમાયુતા યાઃ સ્ત્રિયો લક્ષ્મણાદ્યાઃ

લક્ષ્મણા અને અન્ય સ્ત્રીઓ સત્તાવીસ વિશિષ્ટ લક્ષણોથી યુક્ત છે.

ભગે નેત્રે ચ હસ્તે ચ સ્તને કુક્ષૌ તથૈવ ચ । ભારત્યપેક્ષયા પઞ્ચભિર્ન્યૂના ત્વસ્તિ લક્ષણૈઃ

યોનિ, આંખ, હાથ, સ્તન અને પેટમાં — ભારતીની તુલનામાં ત્યાં પાંચ લક્ષણો ઓછા છે.

ન રુદ્રવન્ન ચાન્યાનિ લક્ષણાનિ ખગેશ્વર । ષડ્વિંશત્યા લક્ષણૈશ્ચાપિ યુક્તા વારુણ્યાઃ ષડ્લક્ષણૈશ્ચૈવ હીના

ખગપતિ, ત્યાં રુદ્ર જેવા લક્ષણો કે અન્ય કોઈ લક્ષણો નથી; વારુણી છવ્વીસ લક્ષણોથી યુક્ત છે, પણ છ લક્ષણો ઓછા છે.

કર્ણે કુક્ષૌ નાસિકાકેશપાશે ગુલ્ફે ભગે કિઞ્ચિદાધિક્યમસ્તિ । ઇન્દ્રો યુક્તઃ પઞ્ચવિંશત્યા ખગેન્દ્ર સદા હીનો લક્ષણૈઃ સપ્તસંખ્યૈઃ

કાન, પેટ, નાક, વાળ, પગની ઘૂંટીઓ અને યોનિમાં થોડું વધારે છે; ઇન્દ્ર પચ્ચીસ લક્ષણોથી યુક્ત છે, ખગપતિ, અને સાત લક્ષણો હંમેશા ઓછા છે.

હસ્તે પાદે ઉદરે કર્ણયોશ્ચ શિશ્ને ગુલ્ફે ત્વધરોષ્ઠેધિકં ચ । ચતુર્વિંશત્યા લક્ષણૈશ્ચાપિ યુક્તો નાસ્તિક્યવાયુસ્તદ્વદેવાષ્ટભિશ્ચ

હાથ, પગ, પેટ, કાન, લિંગ, ઘૂંટીઓ અને નીચેના હોઠમાં વધારે છે; નાસ્તિક વાયુ ચોવીસ લક્ષણોથી યુક્ત છે અને એ પણ આઠ લક્ષણો ઓછા છે.

નાભ્યાં ગુલ્ફે હનુરર્ઙ્ઘ્યોશ્ચ સ્કન્ધે દ્વિજે નેત્રે ત્વધરોષ્ઠેધિકં ચ । ત્રયોવિંશત્યા લક્ષણૈશ્ચાપિ યુક્તા શચી તથા નવદોષૈશ્ચ યુક્તા

નાભિ, ઘૂંટીઓ, ચામ, જાંઘ, ખભા, દાંત, આંખ અને નીચેના હોઠમાં વધારે છે; શચી ત્રેવીસ લક્ષણોથી યુક્ત છે અને નવ દોષો પણ ધરાવે છે.

ભગે કેશે હ્યધરોષ્ઠે ચ કર્ણે જઙ્ઘે ગણ્ડે વક્ષસિ ગુલ્ફયોશ્ચ । તથોત્તરોષ્ઠે કિઞ્ચિદાધિક્યમસ્તિ એવં વિજાનીહિ ખગેન્દ્રસત્તમ

યોનિ, વાળ, નીચેના હોઠ, કાન, પિંડળી, ગાલ, છાતી, ઘૂંટીઓ અને ઉપરના હોઠમાં થોડું વધારે છે; ખગપતિ, આ રીતે જાણ.

દ્વાવિંશત્યા લક્ષણૈઃ સંયુતસ્તુ દશભિર્દેષૈઃ પ્રવહો નામ વાયુઃ । તથાઙ્ગુષ્ઠે કિઞ્ચિદાધિક્યમસ્તિ વિંશત્યેકાદશભિર્દેષતોર્કઃ

પ્રવાહ નામનો વાયુ બાવીસ લક્ષણો અને દસ દોષો ધરાવે છે; તેમ જ અંગૂઠામાં થોડું વધારે છે. સૂર્ય એકત્રીસ દોષો ધરાવે છે.

તદ્વિંશત્યા લક્ષણૈઃ સંયુતસ્તુ તદા દોષેર્દ્વાદશભિશ્ચ યુક્તઃ । એકોનવિંશત્યા લક્ષણૈશ્ચાપિ યુક્તસ્ત્રયોદશભિસ્તદભાવૈર્યુતોગ્નિઃ

તેવીસ લક્ષણો અને બાર દોષો સાથે યુક્ત છે; અગ્નિ ઓગણીસ લક્ષણો અને તેર દોષો ધરાવે છે અને એ દોષો રહિત છે.

અષ્ટાદશભિર્લક્ષણૈઃ સંયુતસ્તુ વૈવસ્વતસ્તદભાવૈશ્ચતુર્દશભિઃ । મિત્રસ્તુ સપ્તદશભિર્લક્ષણૈઃ સંયુતઃ ખગ

વૈવસ્વત અઢાર લક્ષણોથી યુક્ત છે અને ચૌદ દોષો રહિત છે; મિત્ર સત્તર લક્ષણોથી યુક્ત છે, ખગ.

સદોષૈઃ પઞ્ચદશભિઃ સંયુક્તો નાત્ર સંશયઃ । તૈશ્ચ ષોડશભિર્યુક્તો ધનપો નાત્ર સંશયઃ

પંદર દોષો સાથે યુક્ત છે — તેમાં કોઈ શંકા નથી; અને સોળ દોષો સાથે, તે ધનના સ્વામી છે — તેમાં પણ કોઈ શંકા નથી.

તદભાવૈઃ ષોડશભિઃ સંયુક્તઃ સંપ્રકીર્તિતઃ । તૈઃ પઞ્ચદશભિશ્ચૈવ યુક્તોગ્રેજ્યેષ્ઠપુત્રકઃ

સોળ દોષરહિતતાઓ સાથે તે ઓળખાય છે; અને પંદર સાથે, તે મોટો પુત્ર કહેવાય છે.

તૈઃ સપ્તદશભિર્દોષૈઃ સંયુક્તો નાત્ર સંશયઃ । તૈશ્ચતુર્દશભિશ્ચૈવ ગઙ્ગા સંપરિકીર્તિતા

સત્તર દોષો સાથે યુક્ત છે — તેમાં કોઈ શંકા નથી; અને ચૌદ સાથે, ગંગા વર્ણવાય છે.

તથાષ્ટાદશભિર્દોષૈઃ સંયુતા નાત્ર સંશયઃ । તૈસ્ત્રયોદશભિશ્ચૈવ સંયુતો બુધ એવ તુ

અઢાર દોષો સાથે યુક્ત છે — તેમાં કોઈ શંકા નથી; અને તેર સાથે, બુધ એ જ રીતે યુક્ત છે.